دانلود پایان نامه ها
سایت مرجع دانلود پایان نامه های ارشددانلود پایان نامه ها
سایت مرجع دانلود پایان نامه های ارشدبررسی و ارزیابی کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار
۱-۱۰ نمونه گیری پژوهش۱۶
۱-۱۱ ابزار گردآوری پژوهش.۱۶
فصل دوم: مبانی نظری.۱۸
۲-۱ مقدمه۱۹
۲-۲ دانشگاه، مرکز اصلی پژوهش۲۰
۲-۳ کتابخانه دانشگاهی اساسی ترین نهاد آموزشی۲۲
۲-۴ کارکرد و اهداف کتابخانه دانشگاهی۲۳
۲-۴-۱ مجموعه۲۳
۲-۴-۲ دسترسی به منابع.۲۳
۲-۴-۳ کاربرد درون سازمانی۲۴
۲-۴-۴ آموزش استفاده کنندگان.۲۴
۲-۴-۵ ذخیره و نگهداری.۲۴
۲-۵ نقش آموزشی کتابخانه دانشگاهی۲۴
۲-۶ کتابخانه های دانشگاهی نوین۲۶
۲-۷ کتابخانه های دانشگاهی در آینده۲۸
۲-۸ کتابخانه های دانشگاهی نوین۲۸
۲-۹ اهمیت استاندارد۲۹
۲-۹-۱ نقش استانداردها در کتابداری و اطلاع رسانی.۳۰
۲-۹-۲ استانداردهای رایج در کتابداری و اطلاع رسانی۳۱
۲-۱۰ انجمن کتابخانه های دانشگاهی و مرجع.۳۷
۲-۱۱ سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران۴۰
۲-۱۱-۱ اهداف و وظایف کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.۴۰
۲-۱۱-۱-۱ استانداردها۴۱
۲-۱۲ استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران.۴۳
۲-۱۲-۱ تاریخچه.۴۳
۲-۱۲-۲ شیوه کار.۴۵
۲-۱۲-۳ هدف و پوشش۴۶
۲-۱۳ پیشینه پژوهش در ایران۴۷
۲-۱۴ پیشینه پژوهش در خارج از کشور۵۳
۲-۱۵ جمع بندی پیشینه پژوهش۵۷
فصل سوم: روش شناسی پژوهش۵۸
مقدمه۵۹
۳-۱ روش پژوهش.۵۹
۳-۲ جامعه پزوهش۵۹
۳-۳ نمونه گیری پژوهش.۶۰
۳-۴ ابزار گردآوری پژوهش.۶۰
۳-۵ روش تجزیه و تحلیل آماری داده ها.۶۱
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها.۶۲
مقدمه۶۳
۴-۱ یافته های پژوهش۶۳
۴-۱-۱ وضعیت کمّی مجموعه کتابخانه های دانشگاهی سبزوار۶۶
۴-۱-۲ بررسی کمّی عناوین نشریات کتابخانه های دانشگاهی سبزوار۶۸
۴-۱-۳ بررسی کمّی مجموعه دیداری-شنیداری کتابخانه های دانشگاهی سبزوار.۶۹
۴-۱-۴ مجموعه مورد نیاز جامعه پژوهش بر اساس فرمول استاندارد۷۰
۴-۱-۵ مقایسه مجموعه مورد نیاز جامعه پژوهش براساس فرمول استاندارد کتابخانه های دانشگاهی ایران۷۳
۴-۱-۶ بررسی وضعیّت فضای مطالعه جامعه پژوهش.۷۴
۴-۱-۷ بررسی وضعیّت نیروی انسانی جامعه پژوهش.۷۵
۴-۱-۸ بررسی وضعیّت بودجه جامعه پژوهش۷۶
۴-۲ تجزیه و تحلیل یافته های پژوهش۹۲
۴-۳ پاسخ به پرسش های پژوهش.۱۰۱
فصل پنجم: نتایج پژوهش۱۱۱
۵-۱ خلاصه پژوهش۱۱۰
۵-۲ بحث و نتیجه گیری.۱۱۰
۵-۳ آزمون رتبه ـ علامتدار ویلکاکسون۱۱۲
۵-۴ تفسیر و بحث موارد معنی دار آزمون .۱۱۳
۵-۵ محدویت های پژوهش۱۱۵
۵-۶ پیشنهادهای کاربردی۱۱۵
۵-۷ پیشنهادهایی برای پژوهش های آینده۱۱۶
منابع و مآخذ.۱۱۷
الف) فارسی۱۱۷
الف) غیرفارسی۱۲۰
پیوست ها.۱۲۲
پیوست ۱. معرفی شهرستان سبزوار۱۲۳
پیوست۲. معرفی دانشگاه های شهرستان سبزوار۱۱۹
پرسشنامه.۱۳۴
سوالات پرسشنامه.۱۳۸
مقدمه
گسترش روز افزون منابع اطلاعاتی و رشد منابع چاپی و الکترونیکی و محدودیت نیروی انسانی و اقتصادی نیاز به داشتن کتابخانه ای کار آمد در محیط یک دانشگاه را نمایان می سازد. در این راستا وظیفه و هدف اصلی کتابخانه های دانشگاهی حمایت از برنامه های آموزشی و پژوهشی دانشگاه است و کتابخانه نیز ابزار تحقیق و آموزش به حساب می آید.کتابخانه های دانشگاهی که به عنوان بخشی از نظام آموزشی عالی هر کشوری محسوب می شوند نقش بسیار مهمی در گردآوری و انتقال اطلاعات علمی دارند. البته کتابخانه های دانشگاه های مدرن امروزی ، با در اختیار داشتن امکانات وسیع و مناسب می توانند در توسعه زمینه های مختلف دانش حتی در پیشرفت تمدن بشر نقش مهمی داشته باشند
برای تحول در کشور و حرکت به سوی توسعه واقعی در همه ابعاد آن، باید در دانشگاه ها تحول ایجاد کرد و بدون این تحول صحبت از توسعه مفهومی ندارد. تا زمانی که ما به انسانهای آگاه که در دانشگاه ها و مراکز علمی پرورش می یابند دست پیدا نکنیم، جامعه به توسعه مطلوب دست نخواهد یافت . باروری آموزش و ترویج و توسعه فرهنگ پژوهش در دانشگاه ها و سرانجام گسترش مرزهای دانش ، به اعتلای کیفی خدمات کتابخانه ها بستگی دارد و این خود مستلزم برخورداری این کتابخانه ها از
خدمات نیروی انسانی مناسب و کار آمد است
( فدایی، ۱۳۷۵ ).توماس کارلایل[۱] فیلسوف مشهور،اعتقاد داشت که، “دانشگاه واقعی عبارت است از مجموعه ای از کتابها”.همچنین لوئیس شورز[۲]، رئیس گروه کتابداری دانشگاه فلوریدا[۳] در مورد نقش کتابخانه در بافت آموزشی دانشگاه نظریه ” کتابخانه دانشکده ای[۴] ” را ارائه می دهد که از کتابخانه به عنوان نهادی آموزشی که در آن دانشکده یک کتابخانه و کتابخانه یک دانشکده است یاد می کند (پریرخ،۱۳۸۰).
براساس نظرات ویلسون و تابر[۵] کتابخانه دانشگاهی که خوب اداره شود، فعالیت های خود را در مسیر اجرای عملکردهای دانشگاه قرار می دهد. کتابخانه دانشگاه با گردآوری و سازماندهی کتابها ، نسخه های خطی ، نشریات و سایر مواد، به حفظ دانش و عقاید، و نیروهای فعال در تدریس و پژوهش، وهمچنین گسترش
برنامه های دانشگاه کمک شایانی خواهد داشت.کتابخانه از طریق خدمات گوناگون مرجع و کتابشناختی ،باید در هماهنگی هرچه بیشتر با انتظارها و نیازهای در حال تغییر کاربران( که برخاسته از ظهور فناوری های نوین و تولید فرایند اطلاعات است).باشد چرا که ماموریت کتابخانه دانشگاهی مدرن عمل کردن به عنوان ابزار پویای آموزشی می باشد(ترقی،۱۳۸۸).
کتابخانه ها باید به عنوان کانون های اصلی اطلاع رسانی و فناوری های مربوط به آن همگام بوده و مطابق با استانداردهای کتابخانه ای رشد نماید.در این راستا می توان از معیارهای معتبر جهانی به عنوان وسیله ای برای ارزیابی کتابخانه بهره گرفت و کتابخانه را مورد بررسی قرار داد.با توجه به گسترش کتابخانه ها و تاثیر تکنولوژیهای ارتباطی و اطلاعاتی ، رعایت استانداردها در اداره امور کتابخانه ها و ارتقای سطح کمّی و کیفی خدمات کتابخانه ها، ملموس و از اهمیت خاصی برخوردار است. با به کارگیری استانداردها ، خدمات کتابخانه ها بهینه سازی
می شود (احمد زاده،۱۳۸۴).
توسعه آموزش عالی در ایران ، افزایش تعداد پذیرش دانشجو ، تنوع رشته های تحصیلی و ارتقاء درجات تحصیلات عالی در همه دانشگاه هاو از جمله دانشگاه های شهرستان سبزوار ، نیازها و تغییراتی را می طلبد. شناسایی و معرفی مشکلات و معضلات در جامعه پژوهش این تحقیق وجود دارد و مقایسه این جامعه با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران نشان خواهد داد که تا چه اندازه با استانداردها فاصله وجود دارد و چگونه باید این فاصله ها را پر کرد.
۱ـ۱. بیان مسئله
کتابخانه های دانشگاهی به واسطه رسالتی که در راستای تربیت و آموزش نیروی انسانی عهده دار هستند بیش از هر زمانی نیازمند فراهم آوری، پردازش ، ارائه و
مطلب دیگر :
https://urlscan.io/result/7fec949e-c102-4e47-afc1-06bc7f6e455e/
اشاعه اطلاعات لازم به دانشجویانی هستند که این مهم مستلزم همگام شدن با آخرین انتشارات بومی و جهانی و همچنین دستیابی به فن آوری های لازم در این زمینه است که به نظرمی رسداین مسئله به دلایل گوناگون در کتابخانه های دانشگاهی کشور ما آنگونه که شایسته است تحقق نیافته و ضرورت دارد با انجام تحقیقات لازم بستری فراهم شود تا فعالیت این کتابخانه ها علاوه بر انطباق با استاندارد های موجود خدمات ارزنده تری به جامعه دانشگاهی ارائه کنند.
بنابراین در نظام های دانشگاهی نیز باید به این مهم توجه شود که وجود کتابخانه هایی با امکانات مناسب نه تنها قدرت یادگیری دانشجویان را به شکل غیر مستقیم افزایش می دهد بلکه اساساً دانشجویان را به سمت خلاقیّت و نوآوری هدایت می کنند. همخوانی امکانات و تجهیزات و همچنین وجود نیروی انسانی کارآمد ، اصلی است که در کتابخانه های دانشگاهی مورد توجه کافی قرار نگرفته و همین مسئله سبب می شود تا کتابخانه های دانشگاهی در راه رسیدن به اهداف واقعی خود کاملا منطبق نباشند.وجود چنین مشکلاتی ایجاب می کند تا با بررسی های لازم و شناخت موانع و مشکلات بستر مناسبی برای رشد و شکوفایی این نوع از کتابخانه ها فراهم شود و مسئولین دانشگاه ها را در درک مناسب از ضرورت وجودی کتابخانه ها و شناخت مسائل و مشکلاتی که با آن دست به گریبانند، یاری کرد ( ترکیان تبار و دیگران ، ۱۳۸۸).
دراین تحقیق سعی برآن است که میزان کارآیی کیفی وکمّی کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوارکه زیرنظر وزارت علوم،تحقیقات و فناوری و همچنین وزارت بهداشت و درمان وآموزش پزشکی هستند طبق استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران ارزیابی گردد. بدین وسیله تصویری روشن و جامع از وضعیت کنونی کتابخانه های دانشگاهی ارائه داده می شود و ضمن این مقایسه نواقص و کاستی ها مشخص و بتوان در جهت رفع آن راهکارهایی مناسب ارائه داد.
مراعات کردن استانداردهای کتابخانه ها راه مطمئنی برای جلوگیری از اتلاف نیروی انسانی و مهمتر از همه ارتقای خدمات کتابخانه ای به کاربران است.استانداردهای کتابخانه ای ضوابطی است که با بهره گرفتن از آن می توان خدمات کتابخانه را سنجش و ارزیابی کرد.استانداردهای کتابخانه ای را می توان به عنوان الگوی مطلوب راهکارهای نمونه، ملاک ارزشیابی، انگیزه ای برای توسعه و پیشرفت آتی و نیز به عنوان ابزارهای ضروری برای کمک به تصمیم گیری و عمل ، نه تنها برای کتابداران بلکه عموم افراد غیر کتابدار که به طور مستقیم با مقوله
برنامه ریزی و مدیریت کتابخانه ها و خدمات کتابخانه ای سروکار دارند، توصیف کرد.رعایت کردن استانداردها دو اصل مهم سازگاری سیستم ها و اشتراک منابع را که زیربنای خدمات نوین کتابخانه ای با کیفیت بالا محسوب
می شوند، تحقق می بخشد(ترقی،۱۳۸۸).
لزوم توجه به این مهم ، باعث شد که پژوهش حاضر در ارتباط با وضعیت کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار صورت گیردوباخدمات کتابداری و اطلاع رسانی مناسب در حد استانداردهای تدوین شده از سوی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران مقایسه شود تا شاید با انجام اصلاحات لازم گامی در جهت رضایت اساتید و دانشجویان برداشته شود با انجام چنین تحقیقاتی و بدست آمدن نتایج آن می توان حداقل مسئولین
دانشگاه ها را نسبت به کمبود های موجود آگاه نموده و راهنمایی جهت انجام بهبود وضعیت ارائه کرد.
۱ـ۲. تعریف عملیاتی اجزای پژوهش
ارزیابی:” ارزیابی کیفیت منابع اطلاعاتی یک کتابخانه، که معمولاً بر اساس اهداف خاص یا نیازهای گروه های مورد نظر کتابخانه می باشد”(فیشر[۶]،۱۹۷۷).
کتابخانه دانشگاهی:یک کتابخانه یا تعدادی کتابخانه دانشکده ای که بوسیله یک دانشگاه برای استفاده دانشجویان و استادان همان دانشگاه تاسیس می شود و مدیریت ونگهداری آن نیزبا دانشگاه است (سلطانی،۱۳۷۲).
استانداردها: با توجه به اینکه استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران بیشتر بر واقعیت های جامعه آماری مورد تحقیق نزدیکتراست بامشورت و نظر استاد محترم راهنما معیار محاسبه”، ویرایش دوم استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران تدوین شیرین تعاونی ” دراین تحقیق، مورد استفاده قرار گرفت.
کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار : تمام کتابخانه های دانشکده ای دانشگاه های شهرستان سبزوار ( دانشگاه علوم پزشکی ، دانشگاه حکیم سبزواری(تربیت معلم سابق) ، دانشگاه پیام نور و دانشکده های فنی و حرفه ای پسران و دختران ) جامعه این پژوهش را تشکیل می دهند.
۱ـ۳. پرسش های اساسی
- اهداف و وظایف کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار به چه میزان با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران مطابقت دارد؟
- سبک و شیوه مدیریت کتابخانه ها ی دانشگاهی شهرستان سبزوار به چه میزان با استانداردها
کتابخانه های دانشگاهی ایران مطابقت دارد؟ - نیروی انسانی شاغل درکتابخانه های دانشگاهی شهر سبزوار به چه میزان با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران مطابقت دارد؟
- منابع موجود درکتابخانه ها (چاپی و غیرچاپی) به چه میزان با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران مطابقت دارد؟
ه. سازماندهی منابع به چه میزان با استانداردها مطابقت دارد؟
- خدمات کتابخانه ای کتابخانه های یاد شده ، به چه میزان با استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران مطابقت دارد؟
- ساختمان و تجهیزات کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار به چه میزان با استانداردهای
کتابخانه های دانشگاهی ایران مطابقت دارد؟ - بودجه تخصیص یافته به کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار به چه میزان با استانداردهای دانشگاهی ایران مطابقت دارد؟
۱ـ۴. هدف پژوهش
هدف این پژوهش بررسی وارزیابی وضعیت موجودکتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزواربراساس استانداردهای اهداف و وظایف، سازمان و مدیریت، نیروی انسانی، مجموعه، سازماندهی منابع، خدمات، ساختمان و تجهیزات و بودجه کتابخانه های دانشگاهی ایران و مقایسه این شاخص های استاندارد، با جامعه پژوهش می باشد.
۱ـ۵. فایدۀ پژوهش
فواید حاصل از این پژوهش به شرح ذیل می باشد:
- ارزیابی کمّی و کیفی و شناسایی نقاط ضعف و قوت وضعیت موجودکتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار
- مقایسه و ارزیابی مجموعه کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار با شاخص های استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران، نشان خواهد داد که تا چه میزان با سطح استاندارد به لحاظ کمیّ و کیفی نزدیک هستند و تا چه حد فاصله و شکاف وجود دارد.
- آگاهی مسئولان امر و روسای دانشگاه ها از یافته های پژوهش ،که این امر می تواندباعث توسعه کمّی و کیفی مجموعه، فضا و همچنین آموزش یاجذب نیروی متخصص در مراکز اطلاع رسانی و کتابخانه ها خواهد شد.
۱ـ۶. فرضیه پژوهش
وضعیت موجود در کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار با” استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی ایران “مطابقت ندارد.
۱ـ۷. معرفی متغیرهای پژوهش
متغّیرهای مستقل
کتابخانه های دانشگاهی شهرستان سبزوار
متغّیرهای وابسته
وضعیت اهداف و وظایف، مجموعه، نیروی انسانی، سازماندهی منابع، خدمات، ساختمان و تجهیزات
۱ـ۸. روش پژوهش
به دلیل ماهیت مسئله روش اجرای پژوهش، روش پژوهش با رویکرد توصیفی _ تحلیلی و ارزیابانه است که از نظر هدف کاربردی می باشد.
۱ـ۹. جامعه پژوهش
دانشگاه حکیم سبزواری، دانشگاه علوم پزشکی، دانشگاه پیام نور سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سبزوار، دانشکده فنی و مهندسی امام خمینی (ره)، دانشکده فنی و مهندسی بقیه الله.
بررسی نگرش معلمان و والدین نسبت به ارزشیابی توصیفی در پایه چهارم ابتدایی در شهرستان قدس- تهران در سال تحصیلی ۹۲-۹۱
۲- انعکاس نگرش والدین درخصوص ارزشیابی توصیفی برای آموزش و پرورش شهرستان قدس استان تهران.
۳-کمک به بهبود نحوه ارزشیابی توصیفی در شهرستان قدس استان تهران.
۱-۳-هدفهای تحقیق:
هدف کلی: سنجش نگرش معلمان و والدین نسبت به ارزشیابی توصیفی در پایه چهارم ابتدایی در شهرستان قدس- تهران در سال تحصیلی ۹۲-۹۱
اهداف جزیی:
۱- سنجش نگرش معلمان و والدین درخصوص طرح ارزشیابی توصیفی در بهبود یاد گیری دانش آموزان.
مطلب دیگر :
۲- سنجش میزان طرح ارزشیابی توصیفی در تعامل اولیاء دانش آموزان با مسئولین مدرسه
۳- سنجش میزان طرح ارزشیابی توصیفی از دیدگاه معلمان و والدین در بهبود رفتاردانش آموزان
۴- سنجش نگرش معلمان و والدین درخصوص طرح ارزشیابی توصیفی در سلامت روحی و روانی دانش آموزان.
۵- سنجش میزان طرح ارزشیابی توصیفی در دشواری کار معلمان .
۶-شناسایی نقاط قوت و ضعف ارزشیابی توصیفی از دیدگاه معلمان و والدین.
۱-۴-سؤال های تحقیق:
۱- طرح ارزشیابی توصیفی از دیدگاه معلمان و والدین تا چه میزان در بهبود یاد گیری دانش آموزان مؤثراست؟
۲- طرح ارزشیابی توصیفی چه میزان در تعامل اولیاء دانش آموزان با مسئولین مدرسه مؤثراست؟
۳- طرح ارزشیابی توصیفی از دیدگاه معلمان و والدین تا چه میزان در بهبود رفتاردانش آموزان مؤثراست؟
۴- طرح ارزشیابی توصیفی از دیدگاه معلمان و والدین تا چه میزان در سلامت روحی و روانی دانش آموزان مؤثراست؟
۵- طرح ارزشیابی توصیفی تا چه میزان در دشواری کار معلمان مؤثراست؟
۶-نقاط قوت و ضعف ارزشیابی توصیفی ازدیدگاه معلمان و والدین چگونه است؟
۱-۵-تعریف مفهومی وعملیاتی متغیرهای تحقیق:
الف:تعاریف نظری:
بررسی نگرش کتابداران عمومی استان خوزستان نسبت به فناوری اطلاعات و عوامل فردی مؤثر بر آن
۲-۲-۳. تاریخچه کاربرد فناوری اطلاعات در کتابخانهها ۲۶
۲-۲-۴. مزایای فناوری اطلاعات ۲۷
۲-۲-۵. انواع فناوریهای اطلاعاتی موجود در کتابخانهها. ۲۹
۲-۲-۵-۱. رایانهها ۲۹
۲-۲-۵-۲. اینترنت. ۲۹
۲-۲-۵-۳. اینترانت ۳۰
۲-۲-۵-۴. نرمافزارهای کتابخانهای ۳۲
۲-۲-۵-۵. وبسایتهای کتابخانهها ۳۳
۲-۲-۵-۶. منابع الکترونیکی ۳۴
۲-۲-۶. کتابخانه عمومی ۳۵
۲-۲-۶-۱. تعریف. ۳۵
۲-۲-۶-۱. تاریخچه شکل گیری کتابخانه های عمومی. ۳۵
۲-۲-۶-۳. اهداف. ۳۶
۲-۲-۷. ضرورت استفاده از فناوریهای نوین اطلاعاتی در کتابخانه های عمومی ۳۷
۲-۲-۸. مزایای بهکارگیری فناوری اطلاعات در کتابخانه های عمومی. ۳۹
۲-۲-۹. اهداف کتابخانه های عمومی از بهکارگیری فناوری اطلاعات ۴۱
۲-۲-۱۰. تأثیر فناوریهای اطلاعاتی بر کتابخانه های عمومی. ۴۲
۲-۲-۱۰-۱. تأثیر فناوری اطلاعات بر درونداد. ۴۴
۲-۲-۱۰-۱-۱. فراهمآوری منابع اطلاعاتی ۴۴
۲-۲-۱۰-۲. تأثیر فناوری اطلاعات بر برونداد. ۴۶
۲-۲-۱۰-۲-۱. دسترسپذیری و بازیابی اطلاعات ۴۶
۲-۲-۱۰-۲-۲. واحد امانت. ۴۷
۲-۲-۱۰-۲-۳. اشاعهی اطلاعات گزینشی و آگاهیرسانی جاری. ۴۸
۲-۲-۱۰-۲-۴. خدمات تحویل مدرک و امانت بین کتابخانهای ۴۹
۲-۲-۱۰-۳. تأثیر فناوری اطلاعات بر نقش و وظایف کتابداران. ۵۰
۲-۲-۱۱. نگرش به فناوری اطلاعات ۵۲
۲-۲-۱۲. عوامل فردی مؤثر بر نگرش افراد به فناوری اطلاعات ۵۴
۲-۳. پیشینه پژوهش ۵۴
۲-۳-۱. پیشینه پژوهش در خارج از ایران. ۵۵
۲-۳-۲. پیشینه پژوهش در ایران. ۶۳
۲-۳-۳. جمعبندی پیشینهها ۷۱
فصل سوم: روششناسی پژوهش
۳-۱. مقدمه. ۷۳
۳-۲. روش پژوهش. ۷۳
۳-۳. جامعهی آماری پژوهش ۷۳
۳-۴. نمونهی آماری و روش نمونهگیری ۷۳
۳-۵. ابزار گردآوری دادهها ۷۵
۳-۶. روایی ابزار گردآوری داده ها ۷۶
۳-۷. پایایی ابزار گردآوری داده ها. ۷۷
۳-۸. روش تجزیه و تحلیل دادهها ۷۸
فصل چهارم: یافته های پژوهش
۴-۱. مقدمه. ۸۰
۴-۲. بررسی ویژگیهای جمعیتشناختی ۸۰
۴-۲-۱. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب جنسیت ۸۰
۴-۲-۲. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن. ۸۱
۴-۲-۳. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان تحصیلات. ۸۲
۴-۲-۴. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب رشته تحصیلی. ۸۳
۴-۲-۵. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تجربهی استفاده از فناوری اطلاعات ۸۳
۴-۲-۶. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سابقهی کار. ۸۴
۴-۲-۷. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب شرکت در دوره های آموزشی فناوری اطلاعات ۸۵
۴-۳. یافته های مربوط به پرسشهای پژوهش. ۸۶
۴-۳-۱. نگرش کتابداران عمومی استان خوزستان نسبت به فناوری اطلاعات چگونه است؟ ۸۶
۴-۳-۲. آیا بین عوامل کارآیی فناوری اطلاعات، عملکرد کاری، پذیرش ، اعتماد به استفاده و نگرانی در کتابداران عمومی استان خوزستان با
نگرش آنان نسبت به فناوری اطلاعات رابطهای وجود دارد؟. ۱۱۰
۴-۳-۳. آیا بین هر یک از پیشبینهای جنسیت، سن، میزان تحصیلات، رشته تحصیلی، تجربهی استفاده از فناوری اطلاعات، سابقهی کار
در کتابخانه و شرکت در دوره های آموزشی پیرامون فناوری اطلاعات با نگرش کتابداران عمومی استان خوزستان نسبت به فناوری اطلاعات
رابطهای وجود دارد؟. ۱۱۲
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
۵-۱. مقدمه ۱۲۶
۵-۲. بحث و نتیجه گیری در مورد پرسشهای پژوهش ۱۲۶
۵-۳. پیشنهادهای پژوهش. ۱۴۴
۵-۴. پیشنهادهایی برای پژوهشهای آینده ۱۴۵
فهرست منابع. ۱۴۷
پیوستها. ۱۶۲
| چکیده: هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی نگرش کتابداران عمومی استان خوزستان نسبت به فناوری اطلاعات و عوامل فردی مؤثر بر آن بوده که به روش پیمایشی، از نوع توصیفی- همبستگی انجام شده است. ابزار گردآوری داده ها، ترجمهی فارسی پرسشنامهی نگرش به فناوری اطلاعات صراف و تمجن (۲۰۰۳) است. جامعه آماری پژوهش، شامل کلیهی کتابداران شاغل در کتابخانه های عمومی استان خوزستان (۳۳۴ نفر) میباشد، که با بهره گرفتن از جدول کرجسی- مورگان، ۱۷۹ نفر از آنان به عنوان نمونه انتخاب شدند. از میان ۱۷۹ پرسشنامهی پخش شده در بین نمونه آماری، ۱۴۵ پرسشنامه (معادل ۸۱ درصد) بازگشت داده شد و کار تجزیه و تحلیل یافتهها بر اساس تعداد مذکور انجام و برای تحلیل دادهها از آمار توصیفی (فراوانی، درصد فراوانی، میانگین و انحراف استاندارد) و برای تعیین معنیداری رابطهها از آمار استنباطی (آزمون تی و ضریب همبستگی پیرسون) استفاده شد. روایی پرسشنامه با بهره گرفتن از روایی صوری و همچنین از طریق محاسبهی ضریب همبستگی هر یک از عاملها با نمرهی کل پرسشنامه، مورد تأیید قرار گرفت. به منظور سنجش میزان پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد که پایایی کلی آن برابر با ۸۶/۰ به دست آمد، و تکتک عوامل نیز از پایایی مطلوبی برخوردار بودند. نتایج پژوهش نشان داد که ۳/۱۹ درصد (۲۸ نفر) از کتابداران، نگرش منفی و نسبتاً منفی و ۶/۸۰ درصد (۱۱۷ نفر) نگرش مثبت و نسبتاً مثبتی، نسبت به فناوری اطلاعات دارند. همچنین نتایج حاکی از این بود که بین عوامل کارآیی فناوری اطلاعات، عملکرد کاری، اعتماد به استفاده و پذیرش فناوری اطلاعات با نگرش به فناوری اطلاعات رابطهای مثبت و معنادار؛ و بین نگرانی و نگرش به فناوری اطلاعات، رابطهای منفی و معنادار وجود دارد. نتایج حاصل از بررسی رابطه بین هر یک از پیشبینهای جنسیت، سن، میزان تحصیلات، رشته تحصیلی، تجربهی استفاده از فناوری اطلاعات، سابقهی کار در کتابخانه و شرکت در دوره های آموزشی پیرامون فناوری اطلاعات با نگرش کتابداران عمومی استان خوزستان نسبت به فناوری اطلاعات، نشان داد که بین متغیرهای جنسیت، میزان تحصیلات، رشته تحصیلی، سابقهی کار کتابداران در کتابخانه با نگرش آنان نسبت به فناوری اطلاعات رابطه معناداری وجود ندارد. بین نگرش کتابداران نسبت به فناوری اطلاعات و سن آنان رابطه منفی و معنادار، و بین تجربهی کتابداران در استفاده از فناوری اطلاعات و شرکت در دوره های آموزشی پیرامون فناوری اطلاعات با نگرش آنان نسبت به فناوری اطلاعات، رابطه مثبت و معناداری یافت شد. |
۱-۱. مقدمه
دنیای مدرن امروز در حال تجربهی دگرگونیهای اساسی از جامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی و دانایی محور، و از سازمانهای سنتی به سازمانهای یادگیرنده و دانایی
مطلب دیگر :
لینک بیلدینگ نکنید! خودفریبی وب مستر ها و Link Earning
مدار میباشد. این گذار با بهره گرفتن از قابلیتهای فناوری اطلاعات صورت میپذیرد (رهنمافرد، ۱۳۸۴، ص ۴۲). امروزه فناوری اطلاعات از مهمّترین محورهای توسعه در جهان است و بسیاری از کشورهای جهان، توسعهی فناوری اطلاعات را یکی از اساسیترین زیرساختهای توسعهی خود قرار دادهاند.
فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی جزء مهمی از جامعه ما شده اند (چیمیک[۱]، ۲۰۰۴؛ نقل در اولاتوی[۲]، ۲۰۰۹، ص ۱۲۷۲). پیشرفتهای فناوری اطلاعات و کاربرد آن در تمام ابعاد زندگی، جامعه امروز را با تغییراتی مواجه کرده است. جوامعی که به موقع و سریع اطلاعات مورد نیاز خود را به دست آورده، تجزیه و تحلیل کرده و از نتایج آنها به درستی بهرهمند شده اند، همواره موفقتر از دیگر جوامع هستند. ورود و گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در جامعه، رشد انتشار اطلاعات را در پی داشته است،
بهگونهای که اطلاعات به سرعت به اقصی نقاط جهان منتقل و در دسترس کاربران قرار میگیرد. فضای مجازی، دنیای سایبری، جهان شبکهای و جامعه اطلاعاتی برخی از مفاهیمی هستند که با توسعهی فناوری به وجود آمدهاند. این اصطلاحات نشان از آن دارند که دنیا به سمتی پیش میرود که فاصلهها و مکان جغرافیایی، در دسترسی به اطلاعات معنا و مفهومی ندارند.
اهمیت فناوری اطلاعات و اثرات آن برای سازمانها افزایش یافته و رشد و توسعهی آن احساس
میشود، بهگونهای که امروزه تصور سازمانی بدون فناوری اطلاعات غیرممکن به نظر میرسد. فناوری اطلاعات فرصتی است که میتوان با بهره گرفتن از آن دامنهی کسب و کار سازمان را توسعه بخشید و خدمات را گسترش داد و تسریع نمود. همچنین فناوری اطلاعات می تواند نقش مهمی در ارتقای
بهرهوری و کارآیی در سازمانهای مختلف دولتی یا خصوصی داشته باشد. سازمانهایی که در آنها فرایند پیادهسازی و استفاده از فناوری اطلاعات با موفقیت همراه باشد، با دستاوردهای قابل توجهی
رو به رو خواهند شد.
تحقیقات نشان می دهند که یکی از مهمّترین دلایل تمایز سازمانها از یکدیگر، درجه بهکارگیری فناوری اطلاعات در فعالیتهای سازمانی است (صفدری، درگاهی، اشراقیان، و برزهکار، ۱۳۹۰، ص ۲۵). از جمله سازمانهایی که با تحول فناوری دچار دگرگونیهایی در ساختار و روش انجام کار
شده اند، کتابخانهها هستند. کتابخانهها همواره از فناوریهای زمان خود تأثیر پذیرفتهاند. اختراع کاغذ و فراوانی آن، موجب تغییر نوع مواد کتابخانهای شد. به دنبال آن، اختراع چاپ دگرگونی در کتابخانهها به وجود آورد. دستنوشتههای نویسندگان که تا پیش از این با مشکلات زیاد استنساخ میشد و در
نسخه های محدود توزیع و در اختیار علاقهمندان قرار میگرفت، در تعداد زیاد به چاپ رسید و در اختیار افراد بیشتری قرار گرفت. ظهور فناوریهای رایانهای تحول دیگری در کتابخانهها به وجود آورد. کاربردهای متنوع این فناوریها موجب شد تا کتابخانهها اقدام به خودکارسازی فرایندهای خود کنند. در واقع میتوان گفت که کتابخانهها با گذشت زمان از انبارهای مملو از مدارک به مراکز ارائه خدمات تبدیل شده اند، که به تمامی متخصصان و غیرمتخصصان در بهره برداری از مجموعههای مفید و مورد نیاز کمک می کنند.
بقایی (۱۳۸۴، ص ۲) سرعت، حافظه بسیار وسیع، دقت بالا در فراهمآوری، صرفهجویی در نیروی انسانی، انباشت و بازیابی اطلاعات به مدد رایانه و امکان روزآمد کردن اطلاعات، را از دلایل استفادهی کتابخانهها از فناوری اطلاعات بیان کرده است.
کتابخانه های عمومی که از مهمّترین نهادهای فرهنگی جامعه هستند، فناوریهای نوین اطلاعاتی را جذب، استفاده و ترویج نموده اند. اینترنت و قابلیت دسترسی آن به دنیای اطلاعات، کتابخانه های عمومی را به فناوری و وسایلی مجهز نموده که به لحاظ کیفی با امکانات گذشتهی آنها قابل قیاس نیست. با وجود اینترنت، کتابخانه های عمومی این امکان را یافتهاند که خدمات اطلاعاتی خود را به صورت ۲۴ ساعته و ۷ روز هفته در اختیار عموم قرار دهند و در واقع این فرصت را دارند که دروازهی ورود به دنیای اطلاعات الکترونیکی باشند.
فناوری اطلاعات با تغییراتی که در روند ذخیره، بازیابی و مدیریت اطلاعات ایجاد کرده، نقش کتابداران و شکلهای مختلف خدمات کتابخانهها را نیز تغییر داده و آنها را از بافت سنتی خود خارج نموده است. تحولات فناوری، تجربهای پیچیده برای کتابداران بوده است. این تحولات با جهشهایی به سمت جلو و همچنین لحظاتی مملو از مشکلات همراه است. از ابتدای کاربرد فناوری اطلاعات در کتابخانهها، همواره مخالفان و موافقانی، با کاربرد این فناوریها وجود داشته اند. برخی هوادار چنین تغییراتی هستند و برخی دیگر دچار نگرانیهایی در برابر اعمال چنین تغییراتی میشوند.
نیروی انسانی مخاطب اصلی فناوری اطلاعات است. سرمایه گذاری کتابخانهها در حوزه فناوری اطلاعات زمانی مؤثر خواهد بود که فناوریهای جدید توسط کتابداران پذیرفته شوند و چنانچه کتابداران در برابر تغییرات حاصل از فناوری مقاومت کنند، سرمایه گذاری در حوزه مورد نظر بینتیجه
خواهد ماند. نگرش، از مهمّترین عوامل پیش بینی کننده پذیرش فناوریها میباشد (بیلر و ریچی[۳]، ۲۰۰۲؛ نقل در موغلی، طالبی، و صیف، ۱۳۹۰، ص ۳۴). پیادهسازی فناوری اطلاعات و ارتباطات در
کتابخانهها تا حد زیادی به نگرش کتابداران به این فناوریها بستگی دارد (رمضان[۴]،۲۰۰۴ ، ص ۴۴۰).
نگرش فرد در مورد یک موضوع، می تواند بر رفتار وی نسبت به آن موضوع تأثیرگذار باشد.
همچنین اهمیتی که مدیران برای استفادهی صحیح از فناوری قائل هستند، در کاربری آن نقش مهمی دارد. مدیران دارای نگرش مثبت، خود موتور محرکی در استفاده از فناوری اطلاعات به حساب میآیند.
اهمیت بهکارگیری فناوریهای اطلاعاتی در زمینه های مختلف بر کسی پوشیده نیست. توجه به این امر، کتابخانهها و کتابداران را ملزم به همگام شدن با این فناوریها میدارد. پس برای این همگامی، آگاهی از نگرش کتابداران نسبت به فناوری اطلاعات امری ضروری به نظر میرسد، تا کتابخانهها بتوانند در عصری که به عصر اطلاعات و ارتباطات موسوم است به گونهای مؤثر عمل کنند.
۱-۲. بیان مسأله
کتابخانهها در ایران از مدتها قبل سرمایه گذاری در زمینه فناوری اطلاعات را آغاز کردهاند، و در توسعه هر چه بیشتر آن میکوشند. هدف از این سرمایه گذاریها، بهبود بهرهوری فردی و در نهایت بهرهوری سازمانی است. با این حال شواهد نشان می دهند که ناکامی در این سرمایه گذاریها در مقایسه با توفیق در آنها رایجتر بوده است (ناخدا، حری، و کرمدوست، ۱۳۸۴، ص ۸۸). علیرغم مزایایی که کاربرد فناوری اطلاعات برای کتابخانهها داشته، آنها با مسائل و مشکلات مربوط به کاربرد آن از جنبه های گوناگون مانند فردی، سازمانی، فرهنگی و اجتماعی روبهرو شده اند.
کاربردهای مختلف فناوری اطلاعات در زمینه های متنوعی مانند شهر الکترونیکی، دولت الکترونیکی، تجارت الکترونیکی و آموزش الکترونیکی با سرعت در حال گسترش میباشند. به همین دلیل دولتها با ایجاد زیرساختهای مناسب، رشد و توسعهی فناوری اطلاعات را تسریع نموده اند. سازمانها نیز برای بهره گیری از مزایای فناوری اطلاعات، تمهیداتی اندیشیدهاند که یکی از آنها
طرحهای جامع فناوری اطلاعات است. نهاد کتابخانه های عمومی کشور با نگاهی نوین به فناوری اطلاعات به عنوان ابزار اصلی تحول در سازمانهای امروز، با تعریف پروژهی تدوین طرح جامع فناوری اطلاعات و بهکارگیری مشاور دارای تجربه در طراحی سیستمهای بر پایه فناوری اطلاعات در سازمانهای فرهنگی و استفاده از توانمندیهای علمی و اجرایی موجود در داخل و خارج کشور، در راستای حصول اهداف زیر گام برمیدارد:
- مکانیزاسیون فرایندهای کلیدی و عملیاتی؛
- دستیابی به سیستمهای تعاملی رزرو و سفارش الکترونیکی منابع کتابخانه؛
- ارائه خدمات الکترونیکی متنوع برای اعضا؛
- تهیه نسخ الکترونیکی از منابع نایاب کتابخانه؛
- دسترسی آسان به منابع پرتقاضا برای همه و از همه جا؛
- جست و جوی سریع در پایگاههای اطلاعاتی داخلی و خارجی؛
- حفاظت و نگهداری از اصل منابع بهطور مناسبتر؛
- توانایی پاسخگویی مناسبتر به نیازهای مراجعان؛ و
- صرفه جویی در زمان مراجعان و کتابداران (رهنمافرد، ۱۳۸۴، ص ۴۶).
همچنین در سند چشمانداز نهاد کتابخانه های عمومی ایران در سال ۱۴۰۴ آمده است که این نهاد در بهره گیری از فناوریهای نوین اطلاعاتی با ایجاد کتابخانه های ترکیبی از طریق
دیجیتالسازی اثربخش خدمات و منابع، پیشرو خواهد بود (نهاد کتابخانه های عمومی، ۱۳۸۹،
بررسی نقش برنامه درسی پنهان بر مسئولیت پذیری دانش آموزان مقطع متوسطه اول از دیدگاه معلمان
۲-۱ بخش اول: مبانی نظری برنامه درسی پنهان.۲۰
۲-۱-۱ مفهوم شناسی برنامه درسی پنهان۲۰
۲-۱-۲ تاریخچه برنامه درسی پنهان۲۰
۲-۱-۳ نظریهها و دیدگاههای برنامه درسی پنهان.۲۴
۲-۱-۳-۱ دیدگاه و کار غیر نظری۲۵
۲-۱-۳-۲ دیدگاه نظریه عملکردی.۲۶
۲-۱-۳-۳ دیدگاه نظریه انطباقی.۲۶
۲-۱-۳-۴ نظریه انتقادی-بازآفرینی۲۷
۲-۱-۴ ابعاد و مؤلفه های برنامه درسیپنهان.۲۹
۲-۱-۵ ضرورت توجه به برنامه درسیپنهان۳۱
۲-۲ بخش دوم مطالعات نظری: مسئولیت پذیری۳۴
۲-۲-۲ جلوهای از مسئولیت پذیری و پاسخگویی در قرآن ۳۶
۲-۲-۳ خانواده و مسئولیت پذیری کودکان.۳۷
۲-۲-۴ پیش شرط و فرایند مسئولیت پذیری۳۸
۲-۲-۵ آموزش مسئولیت پذیری. ۳۹
۲-۲-۶ مسئولیت پذیری و مدرسه۴۱
۲-۲-۷ مسئولیت پذیری دانش آموزان.۴۳
۲-۲-۸ خود مختاری و مسئولیت.۴۵
۲-۲-۹ مسئولیت و عزت نفس۴۷
۲-۳ بخش سوم: مروری بر پیشینه پژوهشهای انجام شده
۲-۳-۱پژوهشهای داخلی۴۹
۲-۳-۲ پژوهشهای خارجی.۵۱
فصل سوم:روششناسی تحقیق
۳-۱ روش انجام پژوهش.۵۷
۳-۲ جامعه پژوهش۵۷
۳-۳ نمونه تحقیق.۵۷
۳-۴ ابزار تحقیق.۵۷
۳-۵ پایایی ابزار۵۸
۳-۵ روشهای تجزیه و تحلیل داده ها۵۸
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده های تحقیق
۴-۱ بخش اول: تحلیل توصیفی۵۹
۴-۱-۱ جنسیت.۵۹
۴-۱-۲ سن.۶۰
۴-۱-۳ سطح تحصیلات.۶۱
۴-۱-۴ مدرسه محل تدریس۶۲
۴-۱-۵ وضعیت استخدام۶۳
۴-۲ بخش دوم: تحلیل استنباطی.۶۴
۴-۲-۱ بررسی سوال اول پژوهش۶۴
۴-۲-۲ بررسی سوال دوم پژوهش .۷۱
۴-۲-۳ بررسی سوال سوم پژوهش۷۸
۴-۲-۴ بررسی سوال چهارم پژوهش.۸۵
۴-۲-۵ بررسی سوال پنجم پژوهش.۹۲
۴-۲-۶ بررسی سوال ششم پژوهش.۹۹
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
۵-۱ نتیجه گیری۱۰۷
۵-۱-۱ نتایج بررسی اولین سؤال پژوهش.۱۰۷
۵-۱-۲ نتایج بررسی دومین سؤال پژوهش۱۰۸
۵-۱- ۳ نتایج بررسی سومین سؤال پژوهش .۱۰۹
۵-۱-۴ نتایج بررسی چهارمین سوال پژوهش .۱۱۰
۵-۱-۵ نتایج بررسی پنجمین سوال پژوهش.۱۱۲
۵-۱- ۶ نتایج بررسی ششمین سوال پژوهش.۱۱۳
۵-۲ پیشنهادهای پژوهش.۱۱۵
۵-۲-۱پیشنهادهای کاربردی۱۱۵
۵-۲-۲ پیشنهادهای پژوهشی.۱۱۵
مطلب دیگر :
۵-۳ محدودیتهای پژوهش.۱۱۶
۵-۳-۱ محدودیتهای تحت کنترل تحقیق۱۱۶
۵-۳-۲ محدودیتهای خارج از اختیار پژوهشگر۱۱۶
فهرست منابع و مآخذ ۱۱۷
الف) منابع داخلی۱۱۷
ب) منابع خارجی۱۲۴
پیوستها.۱۲۷
پیوست شماره(۱).۱۲۷
مقدمه
آنچه را که طراحان و برنامهریزان درسی برای رشد و تربیت فراگیرندگان طراحی و برنامه ریزی می کنند، «برنامه درسی رسمی»است. برنامه درسی به عنوان یکی از ستونهای الزامی سازه علومتربیتی نقش بیبدیلی در عمل کردهای تربیتی داشته است و حتی پا را از قلمرو رسمی بودن بیرون گذاشته، فرایندهای غیر رسمی را در بر گرفته است(تقی پور وغفاری،۳۴:۱۳۸۸). صاحبنظران، انواع متعددی برای مفهوم برنامه درسی، ارائه دادهاند برای نمونه، میتوان به نظر آیزنر[۱](۱۹۹۴) اشاره کرد که برنامه های همزمان اجرا شده در امکان آموزشی را به سه دسته برنامه رسمی، پنهان و پوچ تقسیم مینماید.
- بیان مسأله:
برنامه درسی[۲] به عنوان یک حوزه تخصصی، محدود به مجموعه ای از تجارب و یادگیرهای از پیش تعیین شده نیست. عوامل دیگری به طور اجتناب ناپذیر در کنار برنامه های رسمی وجود دارند که در بسیاری از جنبهها به طورگسترده، پایدارتر و نافذتر، درشکل گیری تجارب، انتقال افکار، نگرشها، ارزش ها و اعمال و رفتار دانش آموزان تاثیر میگذارند و نفوذ آنها کل فرایند تعلیم و تربیت را تحت تاثیر قرار می دهند. چنین تجاربی را که در طی تحصیل در مدرسه و کلاس درس آموخته و درک می شود و جزء برنامه درسی از قبل تعیین شده نیست، برنامه درسی پنهان یا پیامدهای قصدنشده گویند که دارای آثار مثبت و منفی فراوان بر دانش آموزان است. کم توجهی و غفلت از آثار منفی می تواند تحقق اهداف والای تعلیم و تربیت را دچار مشکل سازد. گرچه این یادگیریها و تجارب، در برنامه درسی صریح و از پیش طراحی شده پیش بینی نگردیده، اما آنها یک برنامه درسی واقعی را تشکیل می دهند زیرا در زمره مهمترین و موثرترین محتواهای آموزشی هستند که دانش آموزان در مدرسه به طور طبیعی یاد می گیرند. این برنامه درسی در مدرسه آموزش داده میشود و از تجارب داخل کلاسها، کتابخانهها، جشنها، و محیط اجتماعی مدرسه شکل میگیرد( علیخانی و مهرمحمدی،۴۰:۱۳۸۴).
بدون تردید یکی از مولفههای بسیار مهم در شکل گیری مسئولیت پذیری دانش آموزان، در مدرسه برنامه درسی پنهان است دانش آموزان از طریق برنامه های درسی و به ویژه برنامه درسی پنهان با انواع دانش علمی، اجتماعی تاریخی، سیاسی و.و مهارتها و نگرشهای مختلفی همچون احترام، صداقت، همدردی ،وطن پرستی ، تعهد[۳]، انضباط ، رعایت قانون و مقررات و غیره آشنا میشوند. (حسینعلی و غفاری،۱۳۸۸). اگر در جهان بینی اسلام را نگاه کنیم و در پی آن باشیم که با دید اسلام، انسان را دنبال کنیم در تحلیل، نهایت به یک اصل می رسیم و آن اینکه انسان مسئول است مسئله تعهد و مسئولیت پذیری در انسان نه چون امری مربوط به علم اخلاق بلکه به عنوان یک ضرورت حیاتی محسوب می شود، این ضرورت در خصوصیات زیستی و زندگی جمعی انسان مبتنی است(پایدار،۱۰:۱۳۵۴).
مسئولیت یا مسئولیت پذیری به تنهایی اشاره به حس وظیفه شناسی، پاسخگوبودن و تعهد دارد. در یک دستهبندی کلی میتوان مسئولیت پذیری را به انواع زیر تقسیم بندی کرد: ۱- مسئولیت پذیری درقبال خود ۲- مسئولیت پذیری در برابر خدا ۳- مسئولیت پذیری در برابر دیگران ۴- مسئولیت پذیری در برابر طبیعت(طالبی و خوشبین،۲۱۰:۱۳۹۱). اساس ایجاد حس مسئولیت در افراد به نخستین سالهای زندگی هر فرد بر میگردد. هر انسان سالم که فرایند رشد متعادل و بهنجار را پشت سر گذاشته باشد در کنار همه احساسهای طبیعی و عاطفی دارای حس پذیرفتن پیامدهای رفتار و تصمیمهای خویش میباشد(ابوطالبی،۲۸:۱۳۸۹).
از جمله تحقیقات که در ایران انجام شده است میتوان به پژوهشهای زیر اشاره کرد ؛ ” سبحانی نژاد”(۱۳۷۹) در پژوهشی که تحت عنوان “بررسی مسئولیت پذیری اجتماعی در برنامه درسی کنونی دوره ابتدایی ایران” یافته های این پژوهش نشان داد در محتوای دروس پایه های چهارم و پنجم ابتدایی بیشترین توجه به مسئولیتهای مدنی بوده است. درعین حال به دو بعد شناختی و عاطفی مسئولیت های اجتماعی به طور ناقص و به بعد عملکردی آن نیز هیچ گونه توجهی نشده است. پژوهش علوی (۱۳۸۳) تحت عنوان ” مطالعه توصیفی ابعاد جامعه شناسی برنامه درسی پنهان در مدارس راهنمایی دخترانه شهر تبریز با تاکید بر هنجارهای روحیه علمی” تاکید اصلی پژوهش بر مقایسه هنجارها، نگرشها و باورهای برنامه درسی پنهان، با هنجارهای شناخته شده روحیه علمی و شیوه های اعمال آن میباشد.
پژوهش بروغنی (۱۳۹۰) تحت عنوان”بررسی تاثیر برنامه درسی پنهان بر عواطف دانش آموزان دختر مقطع ابتدایی شهر سبزوار” در این تحقیق نقش مولفههای نه گانه برنامه درسی از منظر کلاین شامل هدفها، محتوا، فعالیتهای یادگیری دانش آموزان، روش های ارزشیابی، منابع و ابزار یادگیری وبرعواطف دانش آموزان بررسی میشود.
همچنین از پژوهشهای مرتبط درخارج از کشور میتوان به؛ پژوهش کاروالو[۴] (۱۹۹۵) ارزشهای موجود در برنامه درسی پنهان گروهی از دانش آموزان مورد مطالعه قرارداد. یافته های این تحقیق نشان دادند که یک بازآفرینی ارزشی از طریق برنامه درسی پنهان وجود دارد که گرایش آن نسبت به ارزشهای منفی یا غیر ارزشی است که نه فقط دانش آموزان آن را تداوم میبخشند، بلکه به طور ناخوآگاه کادر مدرسه آن را پرورش می دهد. آهولا[۵] (۲۰۰۰)پژوهشی باعنوان “برنامه درسی پنهان در آموزش عالی” نشان داد که دانشجویان به نسبت موفقیت در دانشگاه ناگذیرند ضوابط فرهنگی غیررسمی زندگی در محیط دانشگاه و مقررات بازی در محیطهای دانشگاهی را یاد بگیرند و به شدت احساس می کنند که نمیتوانند تصمیمات دپارتمانی و فعالیتهای آموزشی ر اتحت تاثیر قرار دهند.
پژوهش بر این باور است، از آنجا که برنامه درسی پنهان، احتمالاٌ در بسیاری از جنبهها از برنامه درسی آشکار فراگیرتر و مؤثرتر باشد(سبحانینژاد و امیری،۶۵:۱۳۹۱). از اینرو می تواند در تحقق اهدف تربیتی که یکی از آنها تجلی روحیه مسئولیت پذیری در دانش آموزان دانست، نقش مؤثری داشته باشد. هر کدام از پژوهشهای گذشته به یک بعد از نقش برنامه درسی پنهان بر یادگیری، دانش آموزان پرداختند، در واقع هر کدام از پژوهشهای گذشته به یک بعد از برنامه درسی پنهان و مسئولیت پذیری پرداختند، اکنون این پژوهش در پی آن هست که با عنایت به ورود به مبانی نظری و نیز سوابق پژوهش در این زمینه و با توجه به اینکه تحقیق جامعی در این حوزه با این عنوان صورت نگرفته، محقق به بررسی نقش برنامه درسی پنهان بر مسئولیت پذیری دانش آموزان از دیدگاه معلمان پرداخته است؟
۱-۲ اهمیت و ضرورت تحقیق :
۱-۲-۱ اهمیت وضرورت نظری:
– افزایش دامنه دانش نظری در حوزه برنامه درسی پنهان و اهمیت آن در مسئولیت پذیری دانش آموزان
– کمک به بسط و توسعه مباحث جدید در این عرصه
- اهمیت و ضرورت کاربردی:
– دستیابی به جایگاه مولفههای برنامه درسی پنهان موجود در مدارس بر مسئولیت پذیری دانش آموزان و اتخاذ تدابیری برای استفاده گروههایی چون معلمان، مدیران، متولیان آموزش و متخصصان برنامه درسی کشور
– برنامه ریزی در جهت ایجاد حس مسئولیت پذیری دانش آموزان در سایه بهرهمندی از امکانات حاصل از برنامه درسی پنهان موجود در مدارس
– فراهم کردن زمینهای برای آشنایی هر چه بیشتر معلمان با مولفههای برنامه درسی پنهان و نقش آن در مسئولیت پذیری دانش آموزان
۱-۳ هدف های تحقیق :
۱-۳-۱ هدف کلی :
بررسی نقش برنامه درسی پنهان بر مسئولیت پذیری دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهرگیلانغرب از دیدگاه معلمان میباشد.
- هدفهای جزئی:
- تعیین نقش مولفه معلم از مولفههای برنامه درسی پنهان بر مسئولیت پذیری دانش آموزان متوسطه اول شهر گیلانغرب از دیدگاه معلمان.
- تعیین نقش مولفه دانشآموز از مولفههای برنامه درسی پنهان بر مسئولیت پذیری دانش آموزان متوسطه اول شهر گیلانغرب از دیدگاه معلمان.