بررس عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر رضایت شغلی کارمندان

۳- ۱۱- تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای جمعیت شناختی   66
۳-۱۱-۱- سن. ۶۷
۳-۱۱- ۲- جنسیت. ۶۷
۳-۱۱-۳- تحصیلات. ۶۷
۳- ۱۲- تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای جمعیت شناختی   67
۳-۱۲-۱- مشارکت اجتماعی. ۶۷
۳-۱۲-۲- سرمایه اجتماعی. ۶۸
۳-۱۲-۳- اعتماد به مافوق (سرپرست). ۶۹
۳-۱۲-۴- اعتماد به سازمان. ۷۰
۳-۱۳- متغیر وابسته. ۷۲
۳-۱۴- جمع بندی فصل. ۷۳
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته­ های پژوهش
۴-۱- مقدمه. ۷۵
۴-۲- توصیف نمونه و پردازش اطلاعات به دست آمده   75
۴-۲-۱- سن. ۷۶
۴-۲-۲- جنسیت. ۷۷
۴-۲-۳- میزان تحصیلات. ۷۷
-۴-۲-۴- سابقه شغلی. ۷۸
۴-۲-۵- متغیر وابسته:. ۷۹
-۴-۳- تجزیه و تحلیل داده ها. ۷۹
۴-۳-۱- نتایج مربوط به آزمون فرضیه ها   80
۴-۳-۱-۱- آزمون فرضیه نخست. ۸۰
۴-۳-۱-۲- آزمون فرضیه دوم. ۸۰
-۴-۳-۱-۳- آزمون فرضیه سوم. ۸۱
۴-۳-۱-۴- آزمون فرضیه چهارم. ۸۲
۴-۳-۱-۵- آزمون فرضیه پنجم. ۸۲
۴-۳-۱-۶- آزمون فرضیه ششم. ۸۳
۴-۳-۱-۷- آزمون فرضیه هفتم. ۸۳
۴-۳-۱-۸- آزمون فرضیه هشتم. ۸۴
۴-۳-۳- یافته ها و تحلیلهای رگرسیونی چند متغیره تحقیق   84
۴-۵- خلاصه و نتیجه گیری. ۸۷

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
۵-۱- مقدمه. ۹۰
۵-۲- نتایج تئوریکی فرضیات و مقایسه نتایج با پیشینه تجربی تحقیق   90
نتیجه گیری. ۹۳
پیشنهادات راهبردی. ۹۵
پیشنهادات پژوهشی. ۹۶
محدودیتهای تحقیق. ۹۷
منابع فارسی. ۹۹
منابع انگلیسی. ۱۰۶
مقدمه
محیط کار انسان به مثابه منزل دوم او می باشد و چه بسا کسانی بیشتر ساعات شبانه روز خود را در محیط کار به سر میبرند بنابراین بدیهی است که محیط کار نیز بایستی همچون خانه بر آورنده حداقل نیاز های روحی و روانی افراد باشد تا ضمن کسب در آمد وارتقای سطح دانش و مهارت حرفه­ای خود به خدمتی صادقانه و موثر بپردازند لذا لازم است تصمیم سازان عوامل موثر بر رضایت­مندی کارکنان را به ترتیب اولویت شناسایی نموده و برای افزایش میزان رضایتمندی در سازمان خود راه کارهای عملی اتخاذ و اجرا نمایند (اسکندری شهرکی، ۱۳۹۱).
آن دسته از کارکنان و مدیرانی که در سازمان، از وضعیت خود رضایت دارند، باقی می مانند و با علاقه و انگیزه بیشتر ی اهداف شغلی , فردی و سازمانی را دنبال می کنند. هر چه کارکنان از شغل خود و جنبه های موثر بر آن راضی تر باشند به همان اندازه در پیشبرد اهداف سازمان تلاش بیشتری از خود بروز می دهند همچنین تنوع فعالیتها و آزادی برای اجرای کار تاثیر زیادی در رضایت شغلی دارد (کیت دیوس و نیواستورم , ۱۳۷۵ : ۱۳۰).
نیروی انسانی ماهر و کارآمد، پربهاترین و ارزنده ترین ثروت و دارایی هر کشور است. بسیاری از کشورها به رغم کمبود منابع طبیعی در نتیجه داشتن نیروی انسانی کارآزموده و به کارگیری کارایی آنها به رفاه و آسایش رسیده ­اند و با گام­های بلند و استوار، مسیر پیشرفت و ترقی را طی می­ کنند(مشبکی، ۱۳۷۷). مطالعات نشان می­دهد که حتی با وجود سرمایه و امکانات قوی، وجود نیروی فعال، شاداب و دارای احساس رضایت از شغل است که می ­تواند به تحقق بهینه اهداف سازمان کمک کند.

مطلب دیگر :

پیاده سازی کارت امتیازی متوازن

 رضایت شغلی امری است که رسیدن به بهینه اهداف سازمان کمک کند. رضایت شغلی امری است که رسیدن به ارزش­های مهم شغلی را فراهم می­ کند. از این رو یکی از عوامل مؤثر در موفقیت هر سازمان، رضایت شغلی کارکنان آن سازمان است (مرآیی، ۱۳۷۹).

در بحث رضایت شغلی، بی علاقگی به کار، ناتوانی در تأمین نیازهای فیزیولوژیک، نداشتن امنیت شغلی، عدم رضایت از نحوه مدیریت سازمان بر کارایی افراد و در نهایت بر کارایی و بهره وری سازمان، اثر منفی دارد و مانع رشد و توسعه لازم برای آن سازمان می­شود. کارایی سازمان­ها و کارکنان آنها نیز عامل مهمی در جلب رضایت و اعتماد مردم نسبت به طرح­ها و برنامه ­های اجرایی این برنامه است (شفیع آبادی، ۱۳۸۰). لذا با توجه به مطالب مطرح شده، هدف اصلی تحقیق حاضر آن است که عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر رضایت شغلی کارکنان اداره امور مالیاتی شهر اهواز را شناسائی و راهکارها و پیشنهاداتی جهت افزایش میزان رضایتمندی کارمندان و بسترسازی علل مرتبط با آن ارائه نماید.
۱-۲- بیان مسأله
یکی از موضوعات مورد توجه در مدیریت نیروی انسانی در سازمان، تأمین نیروهای افراد و ایجاد انگیزه برای بالا بردن کیفیت کار آنان است. شغل هر فرد باید تأمین کننده قسمتی از نیازهای مادی، روانی و اجتماعی او باشد. اما برخی از انسان­ها به علت مشکلات اقتصادی، ضعف مدیریت، عدم برنامه ­ریزی صحیح و به ویژه توجه نکردن به لزوم ارضاء نیازهای اساسی دچار احساس نارضایتی شغلی شده ­اند. افزایش رضایت شغلی باعث برانگیخته شدن کارکنان به کار بیشتر می­شود و با افزایش رضایت کارکنان می­توان خدمات بهتری ارائه نمود (مهنه و اسدیان، ۱۳۸۴).
نیروی انسانی در سازمان­ها از اهمیت زیادی برخوردار است. یکی از مسائل مهمی که در هر سازمان باید مورد توجه قراگیرد، خشنودی و رضایت شغلی کارکنان آن است که ارکان ضروری رضایت از زندگی و از مهم­ترین متغیرهای رفتار سازمانی به حساب می­آید(مرایی، ۱۳۸۹). رضایت شغلی به حالتی مطبوع، عاطفی و مثبت، حاصل از ارزیابی شغل یا تجارب شغلی اطلاق می­شود. همچنین رضایت شغلی به طرز تلقی کارکنان نسبت به شغل و سازمان بستگی دارد و وقتی می­گوییم فردی دارای رضایت شغلی بالاست، منظور این است که در مجموع شغل خود را دوست دارد و برای آن ارزش قائل است(مجیدی، ۱۳۸۰).
عوامل مختلفی از جمله عوامل اجتماعی، نوع محیط کار و روابط انسانی حاکم بر محیط کار در میزان رضایت شغلی کارکنان مؤثر است (هرلیگل^[۱]، ۱۹۹۹). علاوه بر این، برخی ویژگی­های فردی مانند سن، تحصیلات و سابقه خدمت بر رضایت شغلی اثر دارند و توجه به این امر نه تنها به شناخت ماهیت رضایت شغلی و فهم بهتر رفتار کمک خواهد کرد، بلکه امکان آن را نیز فراهم می­سازد(امتحان، ۱۳۸۱). احساس رضایت از شغل بر اثر مشاهده پیشرفت یا انجام برخی مسئولیت­های اجتماعی و به ظهور رساندن توانایی­ها و رغبت­های فردی نیز انسان دست می­دهد(چاندریاک^[۲]، ۲۰۰۶).
امروزه شرط بقای هر سیستم سازمانی، توجه عمیق و کافی نمودن به نیورهای انسانی موجود در سازمان و تلاش برای پدید آوردن زمینه ­های ارزشی تحت عنوان « کارمندان ما ارزشمندترین دارایی­های ما هستند» مدنظر می­باشد(عسکریان، ۱۳۶۸). با توجه مطالب ذکر شده، سؤال اصلی تحقیق حاضر آن که عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر رضایت شغلی کارمندان اداره امور مالیاتی شهر اهواز کدامند؟
۱-۳- اهمیت و ضرورت پژوهش
سرمایه­ های انسانی بزرگ ترین ذخایر بالقوه هر کشورند. با اطلاع یافتن از ویژگی­های شخصیت و شناخت علایق و نگرش­های افراد در زمینه فعالیت­های گوناگون، می­توان هدایت صحیح را اعمال کرد و حداکثر رضایتمندی از انجام فعالیت را برای فرد به وجود آورد و علاوه بر تأمین بهداشت روانی، مانع از هدر رفتن نیروی انسانی شد(مصطفایی و روشن، ۱۳۸۹). به عبارت دیگر، عامل­هایی متعددی بر افزایش کارایی افراد در سازمان تأثیر گذار است، یکی از عامل­هایی که رفتار سازمانی هر فرد را به شدت تحت تأثیر قرار می­دهد هوش هیجانی است(استوار،امیرزاده و خاتونی، ۱۳۸۹).
ارزشیابی وضعیت کلی افراد نسبت به شغلشان نشان می­دهد وقتی فرد در محیط کارش با عوامل متعددی سرو کار دارد، می­کوشد شغلی را انتخاب کند که علاوه بر تأمین نیازهای مادی از نظر روانی نیز او را ارضا کند. از طرفی خود نیز دارای شخصیتی منحصر به فرد است، بنابراین گماردن افراد در مشاغل مناسب و بررسی خصوصیات آنها امری لازم است. در غیر این صورت، موفقیت­های سازمان و رسیدن به اهداف را کند می­ کند(میشل^[۳]، ۱۹۹۵). برای رسیدن به موفقیت­های شغلی در کارکنان باید به عواملی مثل رضایت شغلی آنها توجه داشت که بر کارایی و بهره­وری سازمان و کارکنان و جلب اعتماد مردم به طرح­های اجرائی مؤثر است(امتحان، ۱۳۸۱). رضایت شغلی یکی از اساسی ترین متغیرهای تأثیرگذار بر رفتار سازمان به حساب می­آید و آثار آن، پا را فراتر از محیط سازمان می­گذارد و زندگی شخصی و اجتماعی کارکنان را نیز تحت تأثیر قرار می­دهد(رابینز^[۴]، ۱۹۹۸).
از سوی دیگر، تحقیقی که تمامی متغیرهای تحقیق را به صورت یکجا مورد بررسی و مطالعه قرار داده باشد، بسیار اندک است. همچنی رضایت شغلی بیشتر از دیدگاه روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته و کمتر پژوهشی از دیدگاه جامعه ­شناسی به آن نگریسته است. براین اساس، بررسی عوامل اجتماعی – فرهنگی مؤثر بر رضایت شغلی در بین کارکنان اداره امور مالیاتی شهر اهواز می ­تواند به کاهش برخی مشکلات سازمانی کمک کند و به ارتقای سطح عملکرد افراد و رضایتمندی کارکنان اداره مالیاتی شهرستان اهواز بینجامد.
۱-۴- اهداف تحقیق
۱-۴-۱- هدف کلی

• بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر رضایت شغلی کارکنان اداره امور مالیاتی شهر اهواز

۱-۴-۲- اهداف جزئی

• بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و رضایت شغلی کارکنان ادره امور مالیاتی شهر اهواز
• بررسی رابطه بین اعتماد به سازمان و رضایت شغلی کارکنان ادره امور مالیاتی شهر اهواز
• بررسی رابطه بین اعتماد به مافوق (سرپرست) و رضایت شغلی کارکنان ادره امور مالیاتی شهر اهواز
• بررسی رابطه بین مشارکت اجتماعی و رضایت شغلی کارکنان ادره امور مالیاتی شهر اهواز
• بررسی رابطه بین سن و رضایت شغلی کارکنان ادره امور مالیاتی شهر اهواز
• بررسی رابطه بین جنسیت و رضایت شغلی کارکنان ادره امور مالیاتی شهر اهواز

بازنمایی گفتمان انقلاب اسلامی در ویژگی‌های هویتی شهدای دفاع مقدس

۱- ولایتمداری ۴۲
برجسته ترین شاخص های ولایتمداری ۴۲
الف. ولایت مداری در عرصه سیاست واجتماع ۴۲
ب. مدیریت ولایت محور ۴۳

2. امت گرایی ۴۳

۳- نفی تجدد، کفر و استکبار جهانی به عنوان غیر ۴۴
۴- دفاع از محرومان و مستضعفان ۴۶
۵- ایثار و شهادت ۴۷

6. غیبت و انتظار ۴۹

۷- مردم محوری ۵۲
۸- خود کفایی و استقلال ۵۲
* تبیین نظری اقتصاداسلامی ۵۳
* حفظ اصول وارزشها ۵۳
الف- معنویت ۵۳
ب- حفظ ارزشها و فلسفه انقلاب ملت ایران ۵۴
ج- عدالت اقتصادی ۵۵
۹- آزادی ۵۵
انقلاب اسلامی و بسیجی ۵۷
هویت ۵۸
مقدمه ۵۸
مفهوم هویت ۵۸
ارتباط فرد و اجتماع ۶۰
مفهوم هویت جمعی یا هویت اجتماعی ۶۰
تعریف هویت دینی و ابعاد آن ۶۲
نگرش‌های مختلف به هویت ۶۳
هویت، دست‌آورد گفتمان ۶۶
صاحبنظران و هویت ۶۷
دریدا و هویت ۶۷
ویتگنشتاین و هویت ۶۹
بودریار و هویت ۷۰
استوارت هال و هویت ۷۲
سوژه‌ی تاریخی مارکسیسم ۷۲
روان‌کاوی و سوژگی ۷۳
فمینیسم و تفاوت ۷۴
زبان و هویت ۷۵
سوژه‌ی فوکویی ۷۶
فوکو و هویت ۷۹
لاکلا و موفه و هویت ۸۳
فصل سوم. روش‌شناسی پژوهش ۸۸
گفتمان ۸۹
لاکلا و موفه و گفتمان ۹۱
مفاهیم نظریه گفتمان لاکلا و موفه ۹۴
الگوی تحلیل ۹۶
مراحل روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه ۹۷

1. شناسایی فضای تخاصم ۹۷
2. منازعات معنایى و تحولات اجتماعى ۹۷
3. معنا و کردارهاى اجتماعى ۹۸

مفصل بندی دال‌های گفتمان انقلاب اسلامی ۹۹
جامعه تحقیق ۱۰۰
نمونه تحقیق ۱۰۰
فصل چهارم. تجزیه و تحلیل داده‌ها و تبیین یافته‌های پژوهش ۱۰۲
مقدمه ۱۰۳

1. اسلام ناب ۱۰۶
2. ایثار و شهادت ۱۱۳
3. نفی تجدد، کفر و استکبار جهانی ۱۲۱

فصل پنجم. نتیجه‌گیری و پیشنهادها ۱۷۲
پیشنهادات ۱۸۰
الف. پیشنهاد پژوهشی ۱۸۰
ب. پیشنهاد به مسئولین فرهنگی ۱۸۰
منابع و مآخذ ۱۸۱
کلیات پژوهش
بیان مسأله

قرن بیستم شاهد پیدایش انواع ایدئولوژی‌های هویت‌ساز بوده است. سوسیالیسم کوشید با ایجاد چارچوب‌های تازه‌ای برای هویت بخشی به کردارها و زندگی سیاسی- اجتماعی مردمان تحت سیطره خود معنا و شکل ببخشد. ایدئولوژی‌های مذهبی نیز کوشیده‌اند انسان‌های مکتبی خاص خود را بسازند و به همین ترتیب، ایدئولوژی‌های ناسیونالیستی نیز در همه جا در پی حذف حواشی و تقویت مرکز برای هویت سازی بوده‌اند.(بشیریه، ۱۳۹۱)
همه ایدئولوژی‌ها چون غیریت پردازند، هویت‌ساز نیز هستند. به تعبیر دیگر، ایجاد هر هویتی در عین حال به معنای ایجاد مرز و حصار نیز است. به لحاظ تاریخی چون تجدد مرزها و حصارها را می‌شکند به یک معنا همگان را بی خانمان می‌سازد و به این وسیله همگان را دچار نوعی دلتنگی برای گذشته می‌کند؛ که تنها در یک بعد یا بخش ایدئولوژیک خاص تبلور می‌یابد؛ و به این معنا خودیابی و بازگشت به خویشتن به معنی تأسیس خود و خویشتن جدید است تا “غیر” و “دشمنی” از آنِ خود بیابد و در تقابل با آن “غیر” به “خود” هویت ببخشد. در عصر جهانی شدن، لیبرالیسم “غیر” و دشمن مشترک برای بسیاری از ایدئولوژی‌های هویت‌پرداز بوده است که البته همه این‌ها ذیل مدرنیته تعریف می‌شوند، به جز انقلاب اسلامی که در پی ساختن گفتمانی فراتر از گفتمان تجدد بوده و آن را “غیر” و دشمن اساسی خود می‌داند و جنس این انقلاب قابل مقایسه با انقلاب فرانسه بوده که تاریخی متفاوت را نوید می‌دهد و افقی جدید در تاریخ باز می‌کند.
به سخن دیگر، هویت سازی‌ها و غیرسازی‌ها، محصول ساختارهای قدرت گفتمانی‌اند که در هر زمان ضلعی از منشور پیچیده هویت را بر می‌سازند و مثلاً در پی ایجاد انسان ناب، ایران ناب، مسلمان ناب و جز آن هستند؛ که این کار با تصویر شبکه پیچیده‌ای از خطوط هویت بخش و غیرساز به قالب‌بندی انسان‌ها منجر می‌شود. به بیان دیگر، هویت‌ها فرآورده دستگاه گفتمانی هویت بخشند و ایدئولوژی‌های مختلف به عنوان دستگاه‌های گفتمانی، از لیبرالیسم گرفته تا سنت‌گرایی، ناسیونالیسم، سوسیالیسم، مذهب‌گرایی و . همواره در پی تأسیس هویتی خالی از تعارض، یکپارچه و ناب و خالص بوده‌اند.
در ایران قرن بیستم، دو گفتمان مسلط سیاسی، هر یک در دوران خود در پی یکسان سازی هویت عمومی بوده‌اند. گفتمان مدرنیسم مطلقه پهلوی در پی تشدید هویت تک شالوده‌ای ایرانی مدرن برآمد و برعکس آن پس از انقلاب اسلامی شاهد گفتمان سنت‌گرایی اسلامی بوده‌ایم که در پی بازسازی هویتی اسلامی بوده است. هر دو گفتمان به دلایلی در متن دغدغه‌های عصر تجدد و یا در واکنش به آنها پدید آمده‌اند.
در واقع گفتمان انقلاب اسلامی، جهان مدرن را به عنوان “غیر” و دشمن اصلی خدا قلمداد کرده و هدف اصلی آن در حوزه هویت، گسترش بخشیدن سراسری به هویت اسلامی و تحقیر یا تضعیف هویت ملی (به مفهوم مورد نظر در گفتمان مدرنیسم مطلقه پهلوی) بوده است. (بشیریه، همان) از دیگر عناصر این گفتمان می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

مطلب دیگر :

یزد کار؛ اولین کاریابی مجوزدار رایگان ایران

• تأسیس حکومت جمهوری اسلامی در معنای شیعی آن(بر طبق نظریه سیاسی تشیع)؛
• تأکید بر هویت فردی و اجتماعی برای ایجاد مسلمانی مطیع و تابع اقتدار مرجعیت شیعی؛
• وحدت و یگانگی در هویت اسلامی و نفی دیگر هویت‌های موجود؛
• اسلامی کردن سراسری جامعه و تشکیل تمدن اسلامی؛
• تهذیب اخلاقی و فرهنگی؛
• سامان دادن به شیوه زندگی عمومی و خصوصی بر حسب ارزش‌های ایدئولوژیک خود؛
• تعریف و بازسازی انسان خاص این گفتمان بر اساس ارزش‌های سنتی و دینی و به شیوه ضد تجددی؛
• کوشش در راه پوشش اجباری برای زنان (حجاب) و نیز نظارت و کنترل بر مدارس و دانشگاه‌ها (گزینش ایدئولوژیک)؛
• سعی در بسط هویت اسلامی به سایر ملت‌ها.

بر طبق این گفتمان، هویت اسلامی در تقابل با “غیر” آن یعنی “غرب” تعیّن خاص خود را پیدا می‌کند. از این رو تداوم و کشمکش نظری با غرب یا غرب ستیزی لازمه تداوم هویت برساخته گفتمان انقلاب اسلامی بوده است.
گفتمان انقلاب اسلامی در پی تداوم و بسط خود با محدودیت‌‌های اساسی مواجه بوده و می‌توان مراحلی را در سیر پیشرفت آن مشخص نمود. مرحله اول که همان مرحله اساسی در تأسیس این گفتمان بوده و بنیانگذار انقلاب نیز حضور داشته است در دهه اول انقلاب و در دوران جنگ تداوم یافت و به نظر می‌رسد که از اواسط دهه دوم بواسطه محدودیت‌های ساختاری از قبیل برخی فرایندهای جهانی، ضرورت بازسازی کشور پس از جنگ و ترمیم وجهه بین المللی ایران، استفاده از مدل‌های تجددی، تهاجم فرهنگی و پیدایش هویت‌های متکثر و متعارض، این گفتمان کم رنگ شد.
حکومت جمهوری اسلامی به عنوان دولتی مکتبی از آغاز استقرار خود با طرح مفهوم ایده‌آل ” انسان متعهد و مکتبی” در پی پرورش انسانی بود که همه هویت‌هایش در پرتو هویت اسلامی و دینی او محو و بی رنگ شود. این انسان ناب و خالص انقلاب اسلامی “بسیجی” نام گرفت که همان انسان ایده‌آل انقلاب اسلامی بود که تجلی و نقش آفرینی او در دوران ۸ سال دفاع مقدس بارز بود. بسیجی ویژگی‌هایی دارد همچون:

1. باور به ضرورت دفاع موثر از انقلاب؛
2. وحدت عقاید و احساسات؛
3. ارتباط عقیدتی و روحی ویژه با امام خمینی(ره)؛
4. شهادت باوری یا مرگ آگاهی(طاهایی،۱۳۸۱: ۸۷).

بسیجی نبرد خود را همچون مرگ خود، استمرار مجاهدات مندرج در نهضت‌های انبیاء و نیز به همان اندازه نبردی واقع گرایانه و عینی می‌داند. این تصور در وصایای آنان نیز منعکس است. آنچنان که شهید ابراهیم همت در وصیت‌نامه خود می‌نویسد: «شهادت در قاموس اسلام، کاری‌ترین ضربه را بر دشمن ظلم و جور و شرک و الحاد می‌زند و خواهد زد، تاریخ اسلام این را اثبات کرده است».
به هر حال از آنجا که بسیجی با تجربه مرگ به خوبی آشناست و آن را به یک میزان به تاریخ، وضع حال خود و امیدهایش برای آینده می‌گسترد (همچنان که شهید اسماعیل بهاری از نوشهر امید به آینده را با تعبیر «از خون سرخ ما تا حکومت سبز مهدی» بیان می‌کند)، می‌توان گفت که بسیجی را از طریق آمادگی‌اش برای مرگ نیز می‌توان شناخت. در برابر مرگ همچون هر انسانی، بسیجی نیز در تمامیتش جلوه‌گر می‌شود و همه امکانات و درونیات خود را آشکار می‌سازد. لحظه مرگ، اساسی ترین امکانات حیات را آشکار می‌سازد. لحظه مرگ اوج راستی و صداقت، اوج عمق و ژرفانگری و اوج رهایی از شرایط محدودکننده زندگی است (طاهایی، همان: ۱۰۱).
اما از چشم انداز دیالکتیک تاریخی، هویت‌ها سیالند و هیچگاه خالص نمی‌مانند و ناخالص، مرکب، آمیخته و ناتمام دائماً در حال تغییر و بازسازی هستند و به نظر می‌رسد که امروزه ساختارهای هویتی و خودفهمی‌ها به واسطه عوامل گوناگونی همچون تحولات ساختاری در جامعه و اقتصاد و فرهنگ از جمله گسترش شهرنشینی، مهاجرت، گسترش سرمایه داری تجاری، گسترش آموزش و تحرک طبقاتی و تحولات اجتماعی و فرهنگی ناشی از انقلاب ارتباطات و اطلاعات و فرایند جهانی شدن و. کم رنگ شده‌اند.
این پژوهش در پی آن است که بازنمایی گفتمان انقلاب اسلامی را در ویژگی‌های هویتی انسان‌های خاص خود یعنی همان بسیجیان دوران دفاع مقدس دنبال نماید و به این سوال پاسخ دهد که آن انسان‌های مکتبی و ایده‌آل دستگاه گفتمانی انقلاب اسلامی، “خود” را چگونه تعریف می‌کنند؟ خودفهمی آنها چگونه است؟ و یا به سخن دیگر، تجلی هویت برساخته گفتمان انقلاب اسلامی در نزد بسیجیان شهید این انقلاب چگونه بوده است؟
اهمیت و ضرورت تحقیق
هشت سال دفاع مقدس از مهم ترین اتفاقاتی است که برای انقلاب اسلامی رخ داده است و البته خیلی کمتر از آنچه اهمیت دارد مورد توجه اندیشمندان و پژوهشگران قرار گرفته است، این در حالی است که فرهنگ جبهه و کلاً دفاع مقدس تأثیرات عمیقی بر جامعه ما گذاشته است و فهم جامعه ما و نسخه پیچیدن برای آن، بدون فهم این دوران و مسایل آن امکانپذیر نمی باشد.
همچنین مسأله اینجاست که انسانی که در هر مرحله از مراحل انقلاب اسلامی در صحنه حاضر و زمینه و زمانه را در کشور، منطقه و حتی جهان از حضورِ تب آلود آکنده کرده و در هر تحول یا واقعه ای در انقلاب اسلامی، موضوع و در عین حال عامل بوده، از تیررس تأمل به دور مانده است. عملکرد این انسان و نتایج عملی باورهای او را پیاپی دیده ایم اما از خودش غافل مانده ایم.
ظهور انسانیتی جدید پس از انقلاب، مختص انقلاب اسلامی نیست، همچنان که پس از انقلاب فرانسه نیز چنین بود و . . اگر بپذیریم که انقلاب آغاز سبز فایل است، پس بنابراین جهان مفهومی و ارزشی جدید می‌آفریند و برای درک و مفهوم بندی آن، به علم سیاست جدید (توکویل) و حتی فلسفه تاریخ جدیدی (آرنت) نیاز است، لذا ضرورت خلق انسان تازه‌ای مطرح می‌شود که آن ملاحظات، یعنی نظریه انسانیت جدید را تحقق بخشد. (طاهایی، همان: ۱۵۷). و این پژوهش در پی فهم بیشتر چنین انسانی است. همچنین با توجه به‌ اینکه گفتمان انقلاب اسلامی و انسان خاصی که بر خاسته از آن می باشد، جدای از هم نیستند بنابراین با فهم انسان انقلاب اسلامی و نوع نگاه وی به عالم و آدم، می توان به درکی عمیقتر و کاملتر از انقلاب و آرمان‌ها و اهداف و ماهیت آن رسید.
ضرورت نظری

1. بسط مباحث نظری در حوزه گفتمان انقلاب اسلامی
2. فهم انسان ویژه گفتمان انقلاب اسلامی
3. فهم عمیق‌تر و کامل‌تر نسبت به گفتمان انقلاب اسلامی
4. فهم بیشتر و عمیق تر نسبت به دوران دفاع مقدس و کمک به شناسایی انسان ایده‌آل انقلاب اسلامی

ضرورت عملی

1. کمک به سیاستگذاران و متولیان امور فرهنگی در جهت فهم عمیق‌تر جامعه و ارائه راه‌کارهای مناسب برای اشاعه ویژگی‌های انسان ایده‌آل انقلاب اسلامی
2. کمک به ارائه الگوی انسانِ گفتمان انقلاب اسلامی برای کسانی که دوران دفاع مقدس را درک نکرده‌اند.

اهداف تحقیق
الف) هدف اصلی:

1. شناخت و تبیین عناصر گفتمان انقلاب اسلامی و بازنمایی آن در آثار شهدای دفاع مقدس

ب) اهداف فرعی:

• شناخت گفتمان انقلاب اسلامی از منظر امام خمینی(ره)؛
• شناخت عناصر گفتمانی انقلاب اسلامی در وصیت‌نامه‌ها و سایر آثار شفاهی و مکتوب شهدای دفاع مقدس؛
• شناسایی ویژگی‌های انسان خاص انقلاب اسلامی بر اساس ارزش‌های سنتی و دینی؛
• شناخت گفتمان تجدد به عنوان “غیر” و “دیگری” در تضاد با گفتمان انقلاب اسلامی؛

الگوی سبک زندگی زن مسلمان ایرانی و راهکارهای تقویت آن در جامعه

• تفاوت های زن و مرد در خلقت ۳۰

1.2. نقصان عقل ۳۳
2.2. کمال احساس ۳۵
3.2. ضعف جسمانی ۳۵
4.2. غیرت در مردان ۳۶
1.2. صبر و حیا در زنان . ۳۷

3. آفرینش اصیل زن . ۳۸

ت. مبانی معرفت شناختی . ۴۰

1. منزلت عقل در هندسه معرفت دینی . ۴۰
2. منزلت وحی در هندسه معرفت دینی ۴۱
3. نسبت میان عقل، نقل و وحی ۴۳

ج. مبانی دین شناختی ۴۵

1. فرد و جامعه . ۴۵
2. نقش دین در تشریع و قانونگذاری . ۴۶
3. معیار ارزشمندی و ارزش گذاری ۴۷
4. نظام حق و تکلیف ۴۸
5. عدل و حکمت الهی . ۴۹

جمع بندی . ۵۱

عنوان                                                                                                                                      صفحه
فصل سوم: مولفه های الگوی نقش اجتماعی زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی
مقدمه . ۵۵
الف. اصول و پیش فرض های حاکم بر دیدگاه اجتماعی اسلامی . ۵۶

1. تعالی فرد در گرو تعالی جامعه ۵۶
2. معیار ارزشمندی نقش ها . ۵۶
3. جایگاه مرد و زن در اقتصاد خانواده و جامعه . ۵۸
4. نقش های مکمل و موازی . ۵۹
5. اصالت خانواده و مصالح آن . ۶۰

ب. نظام ارزشی حاکم در بحث نقش زنان ۶۴

1. مطلوب نبودن اختلاط زن و مرد ۶۴
2. عزت و احترام زن ۶۵
3. محوریت زن در خانواده . ۶۶
4. تاکید بر مربی بودن زن . ۶۸

پ. مولفه های نقش اجتماعی زنان ۷۰

1. همسری ۷۰
2. مادری ۷۲
3. خانه داری . ۷۴
4. تحصیل . ۷۵
5. آموزش و تربیت . ۷۸
6. اشتغال و فعالیت اقتصادی ۷۹
7. مشارکت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی . ۸۷

جمع بندی ۸۹
فصل چهارم: مولفه های الگوی مصرف زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی
مقدمه . ۹۰
عنوان                                                                                                                                      صفحه
الف. اصول و پیش فرض های حاکم بر دیدگاه اسلام در باب مصرف ۹۱

1. سطوح رفاه در دیدگاه اسلامی ۹۱
2. مصرف مطابق با شان عرفی افراد . ۹۱
3. فقر و غنا . ۹۲
4. قاعده نفی سبیل و ارتباط مصرف با تولید ۹۴
5. مفهوم نیاز ۹۵

1.5. مد و مصرف گرایی مدرن . ۹۶
2.5. تاملی بر پدیده خرید فراغتی . ۹۸
3.5. نقش تبلیغات بازرگانی در ایجاد نیاز کاذب . ۱۰۰
4.5. فرهنگ مبتنی بر چشم و هم چشمی . ۱۰۱
ب. نظام ارزشی اسلام در باب مصرف ۱۰۲

1. نکوهش اسراف ۱۰۲

1.1. محدوده اسراف ۱۰۳

2. زهد ۱۰۵
3. قناعت و صرفه جویی . ۱۰۷
4. انفاق ۱۰۷
5. تبرج مطلوب برای زن . ۱۰۸
6. نکوهش چشم و هم چشمی ۱۰۹
7. مذمت تجمل گرایی . ۱۱۰
8. شکر و طلب روزی از خدا ۱۱۱

پ. مولفه های الگوی مصرف زن مسلمان ایرانی ۱۱۲

1. پوشاک ۱۱۲
2. وسایل زندگی . ۱۱۳
3. مصارف آرایشی و بهداشتی ۱۱۴

عنوان                                                                                                                                      صفحه

4. وقت و زمان . ۱۱۵
5. وسیله نقلیه شخصی . ۱۱۵
6. انفاق ۱۱۶

جمع بندی . ۱۱۷
فصل پنجم: مولفه های الگوی پوشش زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی
مقدمه ۱۱۸
الف. ملاحظات مهم پیرامون حجاب و پوشش ۱۱۹

1. از بین بردن زمینه ایجاد فساد لازمه تعالی جامعه ۱۱۹
2. حجاب امری اجتماعی و نه فردی ۱۱۹
3. کارکردهای فردی حجاب برای زنان ۱۲۰
4. کارکردهای اجتماعی حجاب ۱۲۴

ب. مولفه های الگوی حجاب زن مسلمان ایرانی . ۱۲۷

1. حجاب در پوشش و لباس . ۱۲۷
2. حجاب در رفتار . ۱۲۷
3. حجاب در گفتار ۱۲۸
4. حجاب چشم . ۱۲۸

جمع بندی . ۱۲۹
فصل ششم: راهکارهای تقویت الگو در میان زنان جامعه پس از انقلاب اسلامی

مقدمه . ۱۳۰
الف. راهکارهای تقویت الگوی نقش اجتماعی زن مسلمان ۱۳۱
ب. راهکارهای تقویت الگوی مصرف زن مسلمان ۱۳۴
پ. راهکارهای تقویت الگوی حجاب زن مسلمان ۱۳۵
جمع بندی . ۱۴۵
عنوان                                                                                                                                      صفحه
نتیجه گیری . ۱۵۷
منابع ۱۵۹
– بیان مساله
آن چیزی که در بدو پیدایش حرکت انقلاب اسلامی در نگاه بنیانگذار و حامیان آن وجود داشت آن بود که انقلاب اسلامی ادامه مسیر صدر اسلام و گفتمان عاشوراست که در جهت تمدن سازی اسلامی و جهانی شدن و صدور دین مبین اسلام پیش خواهد رفت. واضح است که وقتی صحبت از تمدن[۱] به میان می آید پای قدمت و تاریخ و نیز گستردگی در همه شئون یک جامعه نیز به بحث باز می شود. ویل دورانت در تعریف این مفهوم می نویسد: «تمدن را می‌توان به شکل کلی آن، عبارت از نظمی اجتماعی دانست که در نتیجه وجود آن، خلاقیت فرهنگی امکان پذیر می شود و جریان پیدا می کند» (دورانت[۲]،۵:۱۳۷۸).
در تعریف دیگری که آقای روح الامینی از هرسکویتس[۳] در کتاب خود درباره تمدن ارائه می کند:
تمدن عبارت است از مجموعه ی دانشها، هنرها، فنون، آداب و رسوم، تاسیسات نهادهای اجتماعی که در پرتو ابداعات و اختراعات و فعالیتهای افراد و گروه های انسانی طی قرون و اعصار گذشته توسعه و تکامل یافته و در تمام قسمتهای یک جامعه و یا چند جامعه که با هم ارتباط دارند رایج است. مثل تمدن مصر، تمدن بونان، تمدن ایران و. که هر کدام دارای ویژگیهایی است که به عوامل جغرافیایی، تاریخی و تکنیکی خاص بستگی دارند (روح الامینی،۴۹:۱۳۷۷).
هر دوره تاریخی به دو مرحله فرهنگ و تمدن تقسیم می‌شود که اولی را مقدمه دومی می دانند و برای به وجود آمدن تمدن، شکل گیری فرهنگی متناسب با آن ضرورت دارد. رضا داوری اردکانی در باب ارتباط فرهنگ و تمدن می گوید:
تمدن صورت خاص زندگی مردم بر مبنای فرهنگ و تفکر است.به عبارت دیگر تمدن مجموعه ی آداب و رسوم و سنن و رفتار و کردار و فنون و صنایعی است که با تعلق به

مطلب دیگر :

بررسی اپلیکیشن باهمتا؛ راهی نوین برای تراکنش های بانکی

 اصول و مبانی است، نه آنکه بسط و تحول تمدن به خودی خود بتواند موجب تفکر تازه باشد (داوری،۶۴:۱۳۸۰).

لذا همان طور که تمدن غرب بر پایه فرهنگ و تفکر خاصی بنا شده و اکنون در همه شئون اجتماعی نفوذ کرده است، برای برپا کردن تمدنی متفاوت در مقابل این تمدن نسبتا فراگیر امروز، می بایست فرهنگی متفاوت و تفکری متزاحم با فرهنگ و تفکر مدرنیته بنا کرد. اکنون ارائه تعریفی از فرهنگ نیز می تواند زوایایی از بحث را روشن تر نماید. مفهوم فرهنگ از آن دسته از مفاهیم و واژه هاست که تعاریف بسیار متعدد و متنوعی از آن ارائه گردیده است و شاید ارائه یک تعریف فراگیر و مورد اتفاق همه اندیشمندان از این واژه و مفهوم امکان پذیر نباشد. اما معروف ترین و پر استفاده ترین تعریف برای مفهوم فرهنگ، تعریفی است که «ای.بی.تایلور[۴]» مردم شناس انگلیسی از این مفهوم ارائه داده است. این مردم شناس در تعریف فرهنگ می گوید: «فرهنگ آن کل پیچیده ای است که دانش ها، عقاید، هنرها، اخلاقیات، قوانین، آداب و رسوم و قابلیت ها و عاداتی را که انسان به عنوان عضوی از جامعه کسب می کند در بر می گیرد» (ترنر[۵]،۸۹:۱۳۷۱). فرهنگ فارسی معین نیز در یک تعریف دیگری فرهنگ را «مرکب از دو واژه فر و هنگ به معنای ادب، تربیت، دانش، علم، معرفت و آداب و رسوم» تعریف کرده‌ است (معین،۳۴۵:۱۳۸۱).
حال با این تعریف از فرهنگ می توان به این نکته پی برد که یکی از محورهای ایجاد و تمایز یک فرهنگ از دیگری، به سبک های مختلف زندگی افراد و نظام های رفتاری آنان برمی گردد. شیوه های رفتاری و سبک های زندگی مردم یک جامعه در طول سالها و قرن ها به شکل گیری تمدن های کهن می انجامد. لذا برای بازیابی و تمایز یک فرهنگ خاص از دیگری، یکی از راهکارهای آن مراجعه به شیوه های رفتاری و سبک های زندگی مردم آن جامعه است.
امروزه گسترش تعاملات جهانی و برخوردهای فرهنگ ها و سبک های زندگی با یکدیگر از یک سو، و تمرکز قدرت های رسانه ای و تبلیغاتی در دست متولیان و حامیان فرهنگ و تمدن غرب از سوی دیگر، باعث شده است که سبک زندگی دنیای مدرن به فرهنگ غالب دنیا تبدیل شود. فرهنگی که پایه های اصلی آن بر تفکر اومانیستی و لیبرالیستی انسان مدرن بنا شده است و شاید ضرورتا سنخیتی با زمینه های اجتماعی و فرهنگی جوامع مختلف از جمله جامعه ما نداشته باشد (زرشناس،۷۶:۱۳۸۱). امروزه دیگر این بشر نیست که فکر می‌کند چگونه بپوشد، چگونه بخوابد و چگونه زندگی کند؛ بلکه این رسانه‌های جهانی هستند که این برنامه‌ریزی‌ها را به عهده گرفته‌اند و هر روز با دستور کمپانی‌های اقتصادی و سرمایه‌داری نظام سلطه به تغییر ذائقه‌های مخاطبان خود می‌پردازند (بودریار[۶]،۱۲۷:۱۳۸۹).
از این منظر چیزی که در نگاه یک اندیشمند اجتماعی بدیهی می نماید آن است که برای رسیدن به تمدن دینی که مولفه های اساسی آن بر مبنای خدامحوری و دین محوری پایه ریزی می شود، راهی جز گذر از فرهنگ و تمدن انسان محور و سکولاریستی دنیای متجدد وجود ندارد و برای درانداختن طرح تمدنی جدید و متناسب با مولفه های دنیای دینی، نیازمند تبیین و ارائه مدل های دینی از شیوه ها و سبک های زندگی و نظام های رفتاری و احساسی و هنجاری در جامعه خودمان می باشیم. از منظر دیگر مقوله تفاوت های جنسیتی در یک جامعه از بدیهیات است و به نظر می رسد برای تبیین مدل های رفتاری و فرهنگی متناسب با هر جامعه اهتمام به تفاوت های جنسیتی مورد نیاز است.
باید در نظر داشت که مسئله زنان در دنیا هر چه که باشد موضوع سخن در اینجا زن ایرانی است. زن ایرانی و مسئله آن، با زنان دیگر سرزمین ها تفاوت عمیقی دارد گو اینکه دغدغه ها و اصول مشترکی نیز میان زنان وجود دارد. زن ایرانی و مسئله آن ریشه در فرهنگ و رسوم سرزمینی با تاریخ چند هزار ساله دارد و قریب ۱۴ قرن است که دارائی های تمدنی زن ایرانی با یکی از فربه ترین ادیان جهان آمیزش یافته و در بروز خارجی آن با موجودی مواجه هستیم به نام ” زن ایرانی مسلمان” که برای تبیین نظام رفتاری و سبک زندگی آن باید به هر سه جزء این عنوان توجه کرد و غفلت یا تغافل از یکی از این سه جزء و یا فروکاستن هر کدام به دیگری به حل مسئله زنان چندان کمکی نمی کند (کرمی،۲۳:۱۳۸۵).
امروزه به دلیل غلبه فرهنگ و سبک زندگی[۷] مدرن بر نظام رفتاری افراد جامعه ما، تفاوت های معناداری میان الگوی سبک زندگی زنان نسل حاضر جامعه با الگوی اسلامی نظام رفتاری زن مسلمان ایرانی مشاهده می گردد که نیازمند آسیب شناسی و ارائه راهکار به منظور حل این مساله است. لذا این تحقیق بر آن است تا به این پرسش اساسی پاسخ دهد:
الگوی سبک زندگی زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی دارای چه مولفه ها و ویژگیهایی بوده و راهکار تقویت آن در جامعه چگونه خواهد بود؟
ب- اهمیت و ضرورت تحقیق
۱- فواید نظری
۱-۱- فایده نظری این تحقیق عبارتست از ارائه مولفه هایی هر چند محدود از یک مدل و الگوی اسلامی – ایرانی از نظام رفتاری زن بعد از انقلاب اسلامی.
۱-۲- بسط دانش نظری در حوزه سبک زندگی زنان مسلمان
۲- فایده عملی
۲-۱- ارائه راهکارهایی پیرامون چگونگی تقویت یک نظام رفتاری متعادل برای زن مسلمان ایرانی در جامعه امروز ایران
پ- اهداف تحقیق
۱- هدف اصلی

• شناخت الگوی سبک زندگی زن مسلمان ایرانی و ارائه راهکارهای تقویت آن در جامعه پس از انقلاب اسلامی

۲- اهداف فرعی

• شناخت مبانی نظری الگوی سبک زندگی زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی
• شناخت مولفه های الگوی نقش اجتماعی زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی
• شناخت مولفه های الگوی مصرف زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی
• شناخت مولفه های الگوی پوشش زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی
• بررسی راهکارهای تقویت این الگوها در میان زنان جامعه پس از انقلاب اسلامی

ت- سوالات تحقیق
۱- سوال اصلی

• الگوی سبک زندگی زن مسلمان ایرانی و راهکارهای تقویت آن در جامعه چگونه است؟

۲- سوالات فرعی

• مبانی نظری الگوی سبک زندگی زن مسلمان ایرانی چیست؟
• مولفه های الگوی نقش اجتماعی زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی کدام است؟
• مولفه های الگوی مصرف زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی کدام است؟
• مولفه های الگوی پوشش زن مسلمان ایرانی پس از انقلاب اسلامی کدام است؟
• راهکارهای تقویت این الگوها در میان زنان جامعه پس از انقلاب اسلامی کدام است؟

ث- تعریف مفاهیم
۱- الگو[۸]: در ادبیات اسلامی آنچه در تعریف الگو به کار برده شده است واژه «اسوه» است که به معنای مقتدا است و یا در فارسی به معنای «در پی رفتن» را می رساند (یاحقی،۶۳:۱۳۷۲). در قران کریم در آیه ۲۱ سوره احزاب پیامبر اکرم(ص) به عنوان اسوه حسنه معرفی شده است. لذا به نظر می رسد در ادبیات قرانی، اسوه به کسی اطلاق می گردد که در عمل، حالات، سلوک و روش مورد اقتدا و پیروی قرار می گیرد (سبحانی،۸۰:۱۳۸۶). توماس کوهن، در تعریف الگو می نویسد: «الگوها نمونه‌های قابل قبول تمرینات علمی می‌باشند، نمونه‌هائی که در خود، قانون، تئوری، کاربرد و ابزار را دارا می‌باشند» (کوهن،۷۳:۱۳۸۶).
۲- سبک زندگی: در تعریف سبک زندگی تنوع بسیاری به لحاظ تعریفی در میان اندیشمندان علوم اجتماعی وجود دارد. مهمترین تعاریف موجود از این مفهوم عبارتند از: فرهنگ رندوم هاوس چنین می نویسد: «عادات یا منش ها، رویکردها، ذوقها و قرایح، استانداردهای اخلاقی، سطح اقتصادی و. که همه اینها در مجموع روش زیستن فرد یا گروه را می سازند (Random House Dictionary, 1987).
۳- نقش اجتماعی[۹]: نقش اجتماعی دربرگیرنده طرز تلقین ها، ارزش و رفتارهایی است که جامعه برای یک فرد و تمامی افراد یک پایگاه مشخص در نظر می گیرد (بیرو[۱۰]،۳۷۴:۱۳۸۴).

ارزیابی سیاست‌های فرهنگی کنونی ایران

۳-۲-۳- فرهنگ عامل تمایز ۴۲
۳-۲-۴- هژمونی ۴۲
۳-۲-۵- ضد هژمونی ۴۳
۳-۲-۶- کالایی شدن فرهنگ ۴۴
۳-۲-۷- تغییر فرهنگی ۴۵
۳-۲-۸- فرهنگ‌پذیری ۴۵
۳-۳- فرهنگ و هویت ۴۶
۳-۳-۱- فرهنگ، ابزار رفع نیاز ۴۶
۳-۳-۲- فرهنگ، عامل ایجاد هویت ۴۶
۳-۳-۳- پویایی هویت ۴۷
۳-۳-۴- فرهنگ و شخصیت ۴۸
۳-۴- نیاز به سیاست‌گذاری برای فرهنگ ۴۸
۳-۴-۱- میراث فرهنگی، هنرهای زیبا و صنایع دستی ۴۸
۳-۴-۲- حقوق فرهنگی ۴۹
۳-۴-۳- ایجاد هویت ملی ۵۰
۳-۴-۴- جهانی شدن و مقاومت فرهنگی ۵۱
۳-۴-۵- فهم توسعه در معنای وسیع آن ۵۲
۳-۴-۶- تنوع فرهنگی و دموکراسی فرهنگی ۵۳
۳-۴-۷- مقابله با تبعات تمدن جدید و دموکراتیزه فرهنگی ۵۵
۳-۵- سرمشق‌های سیاست فرهنگی ۵۶
۳-۵-۱- دو سرمشق موجود در سیاست‌گذاری فرهنگی در ایران ۵۸
۳-۶- مراحل سیاست‌گذاری فرهنگی ۶۰
۳-۷- اجزای سیاست فرهنگی ۶۱
۴- جریا‌ن‌های فرهنگی ایران ۶۴
۴-۱- مقدمه ۶۵
۴-۲- سنخ‌شناسی جریان‌های فرهنگی ۶۵
۴-۳- شرح جریان‌های فرهنگی ۶۹
۴-۳-۱- اسلام‌گرایی ۶۹
۴-۳-۲- نوگرایی دینی (روشنفکری دینی) ۷۷
۴-۳-۳- نوگرایی سکولار ۸۳
۴-۳-۴- میانه‌روی سیاسی و اصلاح‌طلبی ۸۷
۴-۳-۵- اسلام سنتی ۹۲
۴-۳-۶- تکنوکراسی ۹۴
۴-۳-۷-  مقایسه بین جریان‌های فرهنگی ۹۴
۵- تحلیل محتوای سیاست‌های فرهنگی ۹۷
۵-۱- مقدمه ۹۸
۵-۲- روش تحلیل محتوا ۹۸
۵-۲-۱- ترکیب روش کمی و کیفی ۹۹
۵-۳- طرح تحقیق ۹۹
۵-۳-۱- اهداف جزئی و متغیرهای تحقیق ۱۰۰
۵-۳-۲- واحد تحلیل ۱۰۳
۵-۴- اجرای کدگذاری ۱۰۳
۵-۴-۱- قانون اساسی ۱۰۴
۵-۴-۲- سند سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ۱۰۵
۵-۴-۳- برنامه پنجم توسعه ۱۰۶
۵-۵- جمع‌بندی کدگذاری‌ها ۱۰۷
۵-۶- تفسیر بیشتر یافته‌ها ۱۱۰
۵-۷- اعتبار ۱۱۳
۵-۸- پایایی ۱۱۳
۶- بحث و نتیجه‌گیری ۱۱۶
۶-۱- مقدمه ۱۱۷
۶-۲- مروری بر سه متن سیاست فرهنگی ایران ۱۱۷
۶-۳- مروری انتقادی بر سیاست‌های فرهنگی ایران ۱۱۹
۶-۳-۱- مناقشه جریانهای فرهنگی بر سر سیاستهای فرهنگی ۱۲۱
۶-۳-۲- جمعبندی نهایی ۱۲۲
۶-۴- تحقیق موجود، مشکلات و آینده‌نگری ۱۲۴
منابع ۱۲۶
پیوست‌ها ۱۲۹
پیوست ۱: قانون اساسی (اصول مربوط به فرهنگ) ۱۲۹
پیوست ۲: سند سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ۱۳۱
پیوست ۳: قانون برنامه پنجم توسعه (فصل فرهنگ ایرانی- اسلامی) ۱۴۱
پیوست ۴: کدگذاری  سند سیاست فرهنگی ۱۴۵
مقدمه
فرهنگ فصل مشخصه­ی انسان­هاست، انسان بودن مساوی است با فرهنگ داشتن و فرهنگ شامل همه فعالیت­ها و دستاوردها و معارف مادی و معنوی انسانی می­باشد که البته خود می ­تواند به عاملی برای تمایز میان انسان­ها تبدیل شود. فرهنگ اکتسابی و ساخته­شدنی است، عامل هویت و انسجام انسانی است، پویا و متغیر است. فرهنگ از یک سو نظام معانی و نمادین، ارزش­ها و باورها را شامل می­شود و از سوی دیگر رفتارها و ابزارهای زندگی اجتماعی انسان­ها را در بر می­گیرد.
رویکردی به فرهنگ که آن را در حفظ منافع ملی، توسعه و پیشرفت، هویت­بخشی و حفظ انسجام نظام سیاسی و پر کردن خلاء­های انسانی مهم می­داند و به طور کلی فرهنگ را موثر در تعین بخشیدن سایر جنبه­ های زندگی انسانی تلقی می­ کند راه را برای طرح و اجرای سیاست­گذاری و برنامه ­ریزی برای فرهنگ باز می­ کند.
در کشور ما هم همه‌ی مباحث از اقتصاد گرفته یا سیاست، جلوه‌ و رنگ و رویی از فرهنگ دارد. بحث‌های پیرامون فرهنگ در کشور ما همواره در مسائل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی مورد توجه صاحب‌نظران بوده است و ریشه‌ی اصلی بسیاری از مسائل، در عدم وجود فرهنگ متناسب معرفی شده است. در بحث‌های مربوط به توسعه،

 غالبا اینگونه عنوان می‌شود که توسعه واقعی بدون توجه به ابعاد فرهنگ و هویت فرهنگی ملت‌ها تحقق نخواهد یافت. تاکید بر هویت فرهنگی، اقدامی است در جهت رسیدن به استقلال واقعی.

سیاست­گذاری فرهنگی می ­تواند به صورت عام از جانب همه­ی نهادها، گروه­ها و افراد درگیر در نظم اجتماعی باشد و یا به صورت خاص و متمرکز از جانب دولت انجام گیرد. هر چند هدف دولت از سیاست­گذاری فرهنگی، می ­تواند حفظ آزادی­های مشروع فردی و کمک به کثرت­گرایی فرهنگی باشد نه لزوما تمرکزگرایی و تثبیت قدرت مرکزی دولت.
سیاست­های فرهنگی را می­توان از ابعاد مختلف مورد مطالعه و بررسی قرار داد. پی بردن به روابط قدرت و بازنمایی­ها و مشروع­سازی­هایی که در پس اعمال سیاست­های فرهنگی قابل شناسایی است، می ­تواند مطالعه­ای جذاب و مفید باشد. همچنین تعیین محقق شدن یا نشدن اهداف و تشخیص پیامدهای غیرنیت­مند اعمال سیاست­های فرهنگی نیز اهمیت جامعه­شناختی زیادی خواهد داشت. نگاه تطبیقی و تاریخی به سیاست­های فرهنگی، روش دیگری است که به تعمیق شناخت ما از سیاست­های فرهنگی کمک خواهد کرد.
در این رساله سعی شده است که بررسی سیاست­های فرهنگی از حیث موضوع و روش به حد کافی تحدید شود تا برای تدوین یک پایان ­نامه کارشناسی ارشد مناسب باشد. به این ترتیب موضوع سیاست­های فرهنگی محدود شده به سیاست­های فرهنگی که در حال حاضر در حال اعمال است و به صورت مصوب و مکتوب در قالب اهداف و سیاست­ها در آمده است. همچنین از نظر روش­شناسی، روش تحلیل محتوا برای این منظور انتخاب شده است.
بدیهی است که محدودیت موضوع و روش، خود بر نتایج و یافته­ های تحقیق تاثیر می­گذارد. این تاثیر می­توان روی دقت، عینیت، جذابیت، و کاربرد یافته­ ها خود را نشان دهد. انتخاب هر روشی برای مطالعه، دستاوردها و تاوان­های خاص خود را دارد، چیزی می­دهد و چیزی می­گیرد.
این پایان ­نامه در شش فصل تنظیم شده است. فصل اول به کلیات تحقیق می ­پردازد و در آن طرح مسئله، اهمیت تحقیق، اهداف و سوالات و روش تحقیق تصریح می­شود.
در فصل دوم ضمن تعریف سیاست­گذاری فرهنگی و پرداختن به سابقه­ی آن در ایران و جهان به تاثیر تعریف فرهنگ در سیاست­گذاری و در ادامه به تعاریف فرهنگ و تعابیر متفاوتی که از آن می­شود، و ویژگی­های فرهنگ و دوگانگی­هایی که در کاربرد و تعریف این مفهوم وجود پرداخته می­شود.
در فصل سوم مروری بر ادبیات موضوع سیاست­گذاری و برنامه ­ریزی فرهنگ به تفکیک مباحث خواهیم داشت. این تفکیک موضوعی در مرور ادبیات کمک خواهد کرد که به تدوین چارچوب ارزیابی سیاست­های فرهنگ بپردازیم.

مطلب دیگر :

افزایش حقوق سربازان به زودی ! - ایده یابان پویا " جدیدترین مقالات و آموزش های کاربردی "

در فصل چهارم مروری کلی بر جریان­های فرهنگی حال حاضر جامعه­ ایرانی می­شود و سعی می­شود چهره­ های برجسته هر جریان و مطبوعات ویژه هر کدام بررسی شود. همچنین مقوله­های مورد مناقشه هر جریان اعم از نوع تعریف فرهنگ و دین و جامعه و نحوه سیاست­گذاری فرهنگی و نحوه دخالت دولت در فرهنگ مورد اشاره قرار خواهد گرفت.
در فصل پنجم، بر مبنای یافته­ های فصول قبل، مقوله­ها و شاخص­های لازم برای تحلیل محتوای سیاست­های فرهنگی بدست می­آید و در نهایت سیاست­های فرهنگی کنونی ایران (آنچنان که در جامعه آماری سیاست­های فرهنگی عنوان شده است) ارزیابی و تحلیل می­شود و یافته­ های تحقیق ذکر می­شود.
در فصل ششم، به بحثی انتقادی پیرامون سیاست­های فرهنگی ایران پرداخته می­شود و پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی داده می­شود.

جا دارد در اینجا از استادم، جناب دکتر آزادارمکی تشکر کنم که انجام این تحقیق بدون راهنمایی ایشان ممکن نبود و همینطور از جناب دکتر اباذری ممنونم که نهایت همکاری را با بنده انجام دادند. از خانواده­ام که محیط مناسبی فراهم کردند و از دوستانم، به خصوص محسن غلامی و سینا چگینی و حسین تاجیک سپاسگزارم که در مدت نگارش و ارائه این پایان ­نامه توانستم از کمک­هایشان استفاده کنم.
 فصل اول
۱- کلیات
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
هدف از این فصل، طرح کلیات تحقیق و چارچوبی است که در آن مسئله تعریف شده و به آن پرداخته می­شود. در این فصل به مسائلی همچون طرح مسئله، ضرورت تحقیق، اهداف تحقیق، پرسش­های تحقیق، روش تحقیق و جامعه آماری اشاره می­شود.
۱-۱- طرح مسئله
برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری فرهنگی در ایران چندان سابقه طولانی ندارد و به سال ۱۳۴۷ شمسی برمی‌گردد. در این سال اولین متن سیاست‌ فرهنگی ایران توسط شورای عالی فرهنگ و هنر تدوین و تهیه شد. اولین برنامه‌ریزی فرهنگی ایران پس از انقلاب، تحت عنوان «سند سیاست فرهنگی جمهوری اسلامی ایران» در سال ۱۳۷۱ شمسی تهیه و به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید. همچنین در قانون اساسی و برنامه ­های توسعه پنج­ساله بخشی تحت عنوان فرهنگ وجود دارد. نهادهای مختلف فرهنگی نیز در دولت هستند که در عرصه سیاست­گذاری فرهنگی فعال هستند.
سیاست‌گذاری فرهنگی، در معنای خاص خود (که در این رساله مورد نظر ماست) تلاشی از جانب دولت برای تغییرات لازم در محتوای فرهنگ به قصد رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده است. سیاست­گذاری فرهنگی، ابعاد مختلف فرهنگ از جمله نمادها، اندیشه­ها، ارزش­ها و هنجارها را هدف می­گیرد و زمینه­ساز برنامه ­ریزی و مدیریت فرهنگ در سطوح مختلف جامعه می­شود.
اما از آنجایی که فرهنگ اساسا امری فراگیر است، سیاست­های فرهنگی تنها محدود به دولت نمیشود. سیاست­های فرهنگی در معنای عام خود، در دل بازار، روابط اجتماعی و جامعه مدنی و نهادهای غیردولتی و مردمی جاریست. بنابراین قلمرو سیاست­های فرهنگی بسیار وسیع است. امور مختلفی از قبیل ترویج برخی از فرهنگ­ها و نفی برخی دیگر، نمایش برخی نمادها و پنهان نگه­داشتن برخی دیگر، مشروعیت بخشیدن به هنجارهای مشخص، مبنا قرار دادن ارزش­های خاص، راه دادن به بعضی عناصر خاص فرهنگی و سد کردن بعضی دیگر و ایجاد حس هویت و شکل دادن به رفتارهای اجتماعی و غیره همه در چارچوب سیاست­های فرهنگی قرار می­گیرد.
به منظور تعیین دقیق قلمرو اعمال سیاست­های فرهنگی و همچنین مشخص کردن کارکردها و اهداف و نهادهای مسئول در اجرای سیاست­های فرهنگی، سیاست­های فرهنگی از جانب دولت شکلی مکتوب و مصوب و رسمی به خود می­گیرد تا قابل ارجاع و پیگیری باشد. موضوع این تحقیق، همین سیاستهای فرهنگی رسمی دولت است که به شکل مکتوب و مصوب قابل ملاحظه و بررسی است.
ارزیابی این دسته از سیاست­های فرهنگی فرصت مناسبی است که به ارزش­ها و مبانی موجود در سیاست­های فرهنگی کشور دست پیدا کنیم و اهدافی که به آنها اشاره شده است را بازشناسیم. همچنین این بررسی می ­تواند ما را با شناختی که در عرصه سیاست­گذاری فرهنگی از جامعه و انسانها وجود دارد آشنا کند. بررسی سیاست­های مکتوب می ­تواند مقدمه­ای باشد تا بر اساس آن به ابعاد دیگر سیاست­های فرهنگی که کمتر پیدا هستند و یا کمتر به صورت رسمی به آنها اشاره می­شود بپردازیم.

۱-۲- ضرورت تحقیق
فرهنگ موضوع بسیاری از گزارشات و مقالات و کتاب‌ها و همایش‌هاست. بسیاری از سیاست‌‌گذاری‌ها و مصوبات و قوانین کشور مربوط به فرهنگ است. کارکردهای فرهنگ از جمله انسجام‌بخشی، قالب‌ریزی شخصیت، سازگاری با محیط و هویت‌بخشی باعث شده است که  بسیاری کشورها برنامه‌هایی برای مدیریت فرهنگ داشته باشند، هر چند تعریف، دامنه و گستره‌ی فعالیت‌های فرهنگی با هم متفاوت هستند. در چند سال اخیر بحث مهندسی فرهنگ در ایران مطرح است که بر ضرورت بازنگری و بازسازماندهی برنامه‌ها و فعالیت‌ها در عرصه فرهنگ تاکید می‌کند. بنابراین سیاست‌گذاری فرهنگی در ایران به صورت یک ضرورت شناخته شده است.
در همین راستا نیاز به تحقیقات متنوعی است که از ابعاد مختلف به بررسی سیاست‌های فرهنگی بپردازد. لازم است که به اهداف و سیاست­های رسمی که از طرف مسئولین و نهادهای سیاست­گذار فرهنگی ابلاغ می­شود پرداخته شود و بررسی شود که عواملی که این سیاست­ها را شکل داده چه بوده است. همچنین سیاست­های غیررسمی و غیرمستقیم که از خلال عملکرد مدیران و سازمان­های فرهنگی قابل شناسایی است و لزوما در هیچ سند رسمی مکتوب نمی­ شود باید مورد مطالعه قرار گیرد. همینطور باید تاثیر سیاست­های فرهنگی بر روی جامعه و نتایج پیش ­بینی نشده آن و به علاوه تحقق اهداف کمی و کیفی سیاست­ها بررسی شود. امر دیگری که به شفاف کردن سیاست­های فرهنگی کمک می­ کند نگاه تطبیقی و تاریخی به مقوله سیاست­گذاری فرهنگی است که تاثیر رقابت­های سیاسی و مناسبات قدرت، منافع حاکمان و طبقات بالای جامعه، دغدغه­های غیرفرهنگی، شرایط جهانی و مناسبات بین ­المللی را بر سیاست­های فرهنگی آشکار می­ کند.
تحقیق پیش رو، بر آن است که با مفهوم­بندی و شاخص­گذاری دقیق به ارزیابی سیاست­های رسمی فرهنگی کشور بپردازد. توصیفی که از سیاست­های فرهنگی با این روش بدست می­آید دقیق و قابل ملاحظه خواهد بود و همچنین از دل آن سنخ­شنایی­ها و چهارچوبی در می­آید که می ­تواند برای تحقیقات آتی در این زمینه مفید واقع شود. ضرورت این تحقیق مخصوصا از آنجا بر می­خیزد که تا کنون تحقیقی که با مقوله­بندی و شاخص­گذاری دقیق به بررسی سیاست­های فرهنگی کشور پرداخته باشد وجود نداشته است. معمولا نوشته­هایی که در این زمینه موجود است بدون روش­شناسی دقیق و صرفا حاصل تجربه یا نگاه انتقادی نویسندگان و با توجه به شرایط روز بوده است. از سوی دیگر متون مختلفی وجود دارد که صرفا به بحث نظری پیرامون سیاست فرهنگی پرداخته است و جای خالی یک کار تجربی در این میان کاملا به چشم می­خورد.

۱-۳- تحدید موضوع و اهداف تحقیق
موضوع این تحقیق محدود به سیاست­های فرهنگی دولتی است که به صورت مکتوب و مصوب در دسترس است و در حال حاضر در حال اجراست. در مورد قید «کنونی» که در عنوان تحقیق آمده است، ذکر این نکته ضروری است که آوردن این قید ناظر به سیاستها و متون سیاستگذاری است که در حال حاضر منشاء برنامه ریزی و قانونگذاری و مدیریت در عرصه فرهنگ است و منسوخ نشده است. در واقع از یک سو، هدف آن بوده که به سیاستها پرداخته شود (و وارد جزئیات برنامههای و قوانین در حوزهی فرهنگ نشویم) و از سوی دیگر خود را محدود به دورهی اخیر سیاستهای فرهنگی کنیم. سال ۱۳۸۹ و برنامهی توسعهای که توسط دولت وقت و مجلس وقت تصویب شده است، به علاوهی قانون اساسی و سند سیاستهای فرهنگی جمهوری اسلامی ایران که اصلیتری رویکردهای نظام جمهوری اسلامی ایران را در عرصهی فرهنگ نشان دادهاند.
ناگفته پیداست که ارزیابی سیاست­های فرهنگی دولت، جدای از مکتوبات و مصوبات، نیاز به پیگیری و دقت­نظر در برنامه­ ها، مدیریت­ها، سخنرانی­ها، و اعمال و برخوردهای خاص نهادها و سازمان­های مختلف دولت دارد. اما بنای این تحقیق آن است که به حد کافی موضوع خود را محدود و مشخص کند که در قالب یک پایان ­نامه قابل بررسی باشد.
قبل از اینکه بگوییم اهداف این تحقیق چیست، لازم است بگوییم که این تحقیق چه اهدافی را در نظر ندارد. در این تحقیق به فعالیت‌های عملی نهادهای فرهنگی و تدابیر مدیران فرهنگی پرداخته نمی‌شود، همچنین نگاهی تاریخی و تطبیقی به سیاست‌های فرهنگی ایران در طول دهه‌های گذشته از اهداف این تحقیق نیست. به همین ترتیب ارزیابی سیاست‌های فرهنگی در این تحقیق از خلال مواردی مثل دستیابی اهداف، تامین منابع و تامین رضایت گروه‌های ذی‌نفع صورت نمی‌گیرد. همچنین این تحقیق بر آن نیست که مسائل و مشکلات فرهنگی کشور را شناسایی کند و بر مبنای آن سیاست‌های جدیدی را ارائه کند یا به ارائه رهنمودهایی برای تدوین سیاست‌های فرهنگی نمی‌پردازد، هر چند این امر خود به تبع حاصل می‌آید.
به طور کلی دو هدف برای این تحقیق در نظر گرفته شده است:

• به دست آوردن چارچوبی برای ارزیابی سیاست­های فرهنگی
• به دست دادن توصیفی از سیاست‌های فرهنگی ایران در حال حاضر

ابعاد هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی

• ۱. ۸. تکامل و اوج گرایی .۳۸
• ۱. ۹. کرامت زن در معرفت و شناخت .۳۹
• ۱. ۱۰. کرامت زن در قابلیت هدایت .۴۱
• ۱. ۱۱. زنان اسوه و الگو .۴۲

 عنوان                                                                                                            صفحه

1. ۱. ۱۱. ۱. حضرت خدیجه(س) ۴۴

1.1. 11. 2. حضرت فاطمه(س) .۴۵

1. ۱. ۱۱. ۳. حضرت مریم(س) . ۴۶

1.1. 11. 4. آسیه .۴۶

1. ۲. بعد خانوادگی هویت زن مسلمان در اندیشه اسلام۴۷
2. ۲. ۱. موازنه حقوق و تکالیف ۴۷
3. ۲. ۲. تکریم زن در جایگاه دختر .۴۸
4. ۲. ۳. تکریم زن در جایگاه همسر .۴۹
5. ۲. ۴. تکریم زن در جایگاه مادر ۵۰
6. ۳. بعد اجتماعی هویت زن مسلمان در اندیشه اسلام.۵۱
7. ۳. ۱. حیاء و عفاف . ۵۱
8. ۳. ۲. تعلیم و تعلم .۵۳
9. ۴. بعد اقتصادی هویت زن مسلمان در اندیشه اسلام ۵۴
10. ۱. ۱. حق مالکیت ۵۴

1 . 4. 2. حق اشتغال .۵۷

1. ۴. ۳. حق ارث ۵۸
2. ۴. ۴. حق مهریه ۶۱
3. ۴. ۵. حق نفقه .۶۳
4. ۴. ۶. حق دیه .۶۵

 عنوان                                                                                                              صفحه

1. ۵. بعد سیاسی هویت زن مسلمان در اندیشه اسلام۶۷
2. ۵. ۱. بیعت ۶۷
3. ۵. ۲. هجرت .۶۸
4. ۵. ۳. جهاد ۷۰
5. ۵. ۴. حکومت ۷۲
6. ۵. ۵. امر به معروف و نهی ۷۳
7. ۵. ۶. شورا ۷۴
8. مبانی نظری هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) .۷۵
9. ۱. هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) .۷۵
10. ۱. ۱.تجربه تاریخی زندگی امام خمینی(ره) و تأثیرآن در بازسازی هویت زن مسلمان ۷۷
11. ۱. ۲. نقش هستی شناسی امام خمینی(ره) و تأثیرآن در بازسازی هویت زن مسلمان.۷۸
12. ۱. ۳. نقش اسلام شناسی امام خمینی(ره) و تأثیرآن در باز سازی هویت زن مسلمان۷۹
13. ۱. ۴. نقش انسان شناسی امام خمینی(ره) و تأثیرآن در بازسازی هویت زن مسلمان ۷۹
14. ۱. ۴. ۱. ویژگی های انسان در اندیشه امام خمینی(ره)۸۰
15. ۱ .۴. ۱. ۱. جلوه رحمت الهی و خلیفه اللهی انسان ۸۲
16. ۱ .۴. ۱. ۲. حقیقت جویی و سعادت طلبی انسان ۸۲
17. ۱ .۴. ۱. ۳. اختیار و آزادی انسان ۸۳
18. ۱ .۴. ۱. ۴. عدالت خواهی انسان .۸۵
19. ۱ .۴. ۱. ۵. تربیت پذیری و تهذیب نفس انسان . ۸۵

عنوان                                                                                                            صفحه

2. ۱ .۴. ۱. ۶. جامعیت و لایتناهی بودن انسان ۸۷
3. ۱ .۴. ۱. ۷. دو بعدی بودن انسان ۸۸
4. ۱ .۴. ۱. ۸ فطرت کمال گرایانه انسان.۹۰
5. ۱ .۴. ۱. ۹. آزادی خواهی انسان .۹۲
6. ۱. ۵. هویت اسلامی _ انسانی در اندیشه امام خمینی(ره) ۹۲
7. ۱. ۶. هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) ۹۶

      جمع بندی .۹۸
   فصل سوم: بعد اجتماعی ـ اقتصادی هویت زن مسلمان دراندیشه امام خمینی(ره)۱۰۰
مقدمه .۱۰۱
الف. الگوی مشارکت اجتماعی زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) ۱۰۱   

1. حضرت فاطمه(س) الگوی مشارکت اجتماعی زن مسلمان .۱۰۱

 ب. بعد اجتماعی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره).۱۰۵

1. مشارکت اجتماعی زنان با حفظ جهات شرعی ۱۰۸
2. زمینه های مشارکت اجتماعی زنان ۱۱۱
3. ۱. مشارکت در سازندگی جامعه ۱۱۱
4. ۲. مشارکت در عرصه علمی و فرهنگی .۱۱۴

پ. بعد اقتصادی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) .۱۱۸

1. فعالیت اقتصادی زن ۱۱۸

 عنوان                                                                                                            صفحه

1. ۱. استقلال در مالکیت .۱۲۰
2. ۲. برخورداری از حق اشتغال ۱۲۲

جمع بندی ۱۲۴
فصل چهارم: بعد سیاسی هویت زن مسلمان دراندیشه امام خمینی(ره)  125
مقدمه .۱۲۶
الف. الگوی مبارزه سیاسی زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) .۱۲۶

1. حضرت فاطمه (س) اسوه مجاهده، مخاطبه و محاکمه با حکومت های وقت .۱۲۶
2. حضرت زینب(س) اسوه مبارزه سیاسی با حکومت یزید ۱۲۹

ب . مشارکت سیاسی زنان مسلمان در نهضت اسلامی در اندیشه امام خمینی(ره).۱۳۰
   1.اقدامات تأثیرگذار رژیم پهلوی (اول و دوم) درمشارکت زنان درنهضت اسلامی .۱۳۷  

1. ۱. واقعه کشف حجاب .۱۳۰
2. انقلاب سفید (لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی) ۱۳۴

پ. مشارکت سیاسی زنان در دوره مشروطه در اندیشه امام خمینی(ره) ۱۴۰
ت. مشارکت سیاسی زنان در صحنه انقلاب اسلامی در اندیشه امام خمینی(ره) ۱۴۱

1. تحول سیاسی زنان در انقلاب اسلامی ۱۴۴
2. حضور در تظاهرات .۱۴۶
3. حجاب نماد هویت زن مسلمان در مبارزه با رژیم پهلوی .۱۴۹
4. کمک های مالی به مستضعفان .۱۵۱

 عنوان                                                                                                            صفحه

5. هدایت گری و تشویق مردان .۱۵۱

ث. مشارکت سیاسی زنان پس از پیروزی انقلاب اسلامی در اندیشه امام خمینی(ره)۱۵۲  

1. ابعاد و زمینه های مشارکت سیاسی زنان در اندیشه امام خمینی(ره) .۱۵۳
2. ۱. حضور در تصمیم گیری های سیاسی .۱۵۳
3. ۲. حضور در صحنه انتخابات ۱۵۵
4. ۳. حق دخالت در تعیین سرنوشت جامعه ۱۵۶
5. ۴. برخورداری از آزادی . ۱۵۷
6. ۴. ۱. آزادی زن در رژیم پهلوی .۱۵۸
7. ۴. ۲. آزادی زن در نظام اسلامی .۱۶۲

ج. مشارکت سیاسی زنان در دفاع مقدس در اندیشه امام خمینی(ره).۱۶۴

1. وجوب دفاع از اسلام و مملکت اسلامی .۱۶۴
2. ایثار و فداکاری .۱۶۶
3. جهاد زنان در پشت جبهه وپشتیبانی از رزمندگان ۱۶۶
4. روحیه شهادت طلبی ۱۶۷

جمع بندی . ۱۶۸
فصل پنجم: بعد تربیتی ـ خانوادگی هویت زن مسلمان دراندیشه امام خمینی(ره)۱۷۰
مقدمه ۱۷۱
 عنوان                                                                                                            صفحه

الف.  الگوی تربیتی زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره)  .171

1. حضرت فاطمه(س) اسوه‌ ساده زیستی ۱۷۱
2. حضرت فاطمه(س) اسوه فرزند پروری ۱۷۲

ب. جایگاه خانواده در نظام تربیتی در اندیشه امام خمینی(ره) ۱۷۳

1. توجه جدی اسلام به همه ابعاد زندگی خانوادگی ۱۷۴
2. نقش خانواده در تربیت صحیح فرزند .۱۷۷
3. سعادت و انحطاط جامعه در گرو تربیت صحیح فرزند در خانواده ۱۷۸

پ. جایگاه محوری مادر در خانواده در اندیشه امام خمینی(ره) .۱۸۲

1. تربیت فرزند شغل اصیل و شریف زنان .۱۸۲
2. انسان سازی شغل مادر، همانند شغل انبیاء .۱۸۴
3. دامن مادر، اولین و بهترین محل تربیت کودک ۱۸۷
4. الگو گیری و تقلید کودک از مادر .۱۸۹
5. نقش مادر در پرورش مذهبی فرزند ۱۹۱
6. نقش مادر در مهذّب ساختن فرزند ۱۹۳
7. آسیب های ناشی از خلاء وجود مادر۱۹۵

جمع بندی .۱۹۸
نتیجه گیری ۱۹۹
پیشنهادات .۲۰۳
 منابع .۲۰۴
الف. بیان مسأله
با استقرارسلطنت پهلوی و آغاز فرایند نوسازی در ایران، به تدریج با رواج ارزش های غربی در ساختار فرهنگی جامعه، هویت زن مسلمان ایرانی مورد تهدید قرارگرفت و زمینه انحطاط این قشر در جامعه فراهم شد. درچنین فضایی امام خمینی(ره) از منظر یک مصلح و احیاگر، گفتمان مبتنی بر «بازگشت به آموزه های اصیل دینی» را مطرح کرده ونگرش نوینی را در مورد زن ارائه کردند. چشم انداز نوین امام خمینی(ره)، که راندن زنان ازعرصه عمومی را تجویز نمی کرد و در عین حال استفاده ابزاری از زن را برنمی تابید و ابتکار ایشان، در راستای بهره وری از دستاوردهای مثبت حضور زن، مورد استقبال زنان ایرانی قرارگرفت و زمینه حضور ایشان را در عرصه های مختلف فراهم کرد.
در دوران حکومت پهلوی، همچون عصر جاهلیت، شخصیت زن در زیر چرخ های بی عدالتی و تبعیض خُرد می شد و زن بازیچه ای در دست هوس بازان بود. از نظرشاهان پهلوی، زن باید فریبا باشد. زنِ فریبا نسخه بدلی و استعاری از تصویر زن در جامعه غربی بود که درآن کرامت و شخصیت واقعی زن در مسلخ فلسفه مادی غرب، قربانی شده بود. امام خمینی(ره) هوشیارانه، نقش زن فریبا را در ابتذال جامعه و خود باختگی جوامع اسلامی درک نمود و در برابر این دسیسه چینی، قاطعانه ایستاد و با آن مقابله نمود.
امام به احیای شخصیت زن مسلمان پرداخت و در چهارچوب جهان بینی توحیدی و مقام انسانی زن که صاحب کرامت است،‌ جایگاه و نقش زن در اجتماع را تبیین نمود. امام، زن را نه مظهر فریب و بازیچگی، که مبدأ خیرات و سعادت می دانست و می خواست از وجود زن در ارتقاء و تعالی جامعه استفاده کند، او را موجودی با کرامت و عظمت می دید که سعادت و شقاوت جامعه تا حد زیادی به دست اوست براین اساس جامعه خوشبخت، جامعه ای است که زنانش خوب تربیت شده باشند و در جهت پرورش و هدایت پیشرو و نمونه باشند (شریفی، ۱۳۹۰: ۲۲).
امام خمینی(ره) با علم به حاکمیت نظام ارزشی منحط پهلوی و با شناخت عمیق از آموزه های دینی، رسالت خود و انقلاب اسلامی را دستیابی زنان به مقام والای انسانی معرفی می کند، به گونه ای که این احساس شخصیت مقدمه دخالت در تعیین سرنوشت اجتماعی ـ سیاسی آنها خواهد بود. حضورگسترده زنان در تظاهرات ضد رژیم با پوشش اسلامی،‌ به خوبی نمایانگر درک و شناخت آنان نسبت به اهتمام جدی مرجعیت دینی به مسائل زنان بود و نشان می داد که حجاب نه تنها فضای حرکت و تنفس اجتماعی،  سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را محدود نمی نماید، بلکه با حذف جاذبه های جنسی و نگرش های جنسیتی در روابط اجتماعی، زن را به عنوان عنصری انسانی و

 متعالی در فعالیت های اجتماعی ـ سیاسی شرکت  می دهد (عطارزاده، ۱۳۸۶: ۱۶ – ۱۷).

در شناخت اندیشه امام خمینی(ره) درمقوله “هویت” آگاهی از هستی شناسی و جهان بینی ایشان لازم و ضروری است. نگاه امام به مقوله هویت برآرمان گرایی و واقع گرایی مبتنی است. از منظرآرمان گرایی ایشان به دنبال کمال مطلوب و از منظر واقع گرایی، ایشان واقعیات موجود جامعه را در حدی که مغایر با اصول وآرمان ها نباشد می پذیرد.
در بحث هویت فردی و جمعی از دیدگاه امام خمینی(ره) ایشان مهمترین عنصرسازنده در هویت یک انسان را حرکت براساس ارزش های فطرت و اسلامی می دانند و لازمه شکل گیری یک هویت درست را پرورش انسان براساس ارزش های اسلامی می دانند؛ ایشان واحدهای اجتماعی موجود در جوامع از جمله خانواده، مدرسه، محله، قومیت و ملیت را در هویت بخشی به انسان مؤثر می دانند؛ اما از نظر ایشان هویت اصیل و بادوام هویتی است که مبتنی برمؤلفه های فرهنگی و اعتقادی باشد.
در خصوص هویت ملی ایرانیان، ایشان به هویت اسلامی و انسانی معتقد بودندکه پیش از آن منسوخ  و تحریف شده بود و همواره در سخنان خود بر لزوم شناخت و احیای این هویت تأکید می کردند؛ زیرا احیای آن را زمینه ساز خود باوری، استقلال، عدم سلطه پذیری، رمز پایداری و پیشرفت کشور می دانستند ( فوزی،۱۳۸۵ : ۱۶۸ – ۱۶۵).
رویکرد امام خمینی(ره) نسبت به مقوله هویت زن دارای دو بعد است. ایشان در یک بعد تبیینی به فرو افکنی دیدگاه های نادرست نسبت به زن پرداخته و جایگاه زن را در تفکر اصلاحی خویش معین ساخته و در بعد دوم ساختار اجرایی، تربیتی و تهذیبی مناسب با شخصیت زن را ارائه کردند. امام خمینی(ره) در پرتو قرآن کریم، زن را هم چون مرد در پیشگاه پروردگار دانسته که هردو توان رسیدن به بالاترین مراحل رشد وکمال را دارند و در عالی ترین مراحل کمال زن الگو و اسوه شده (حضرت فاطمه (س)) و مردان نیز باید به وی اقتدا کنند. تعبیرات امام خمینی(ره) از مقام و منزلت حضرت فاطمه (س) و معرفی ایشان به عنوان نمونه انسان کامل برای معرفی الگوی برگزیده زن در اسلام ریشه در این تفکر دارد (غروی نائینی، ۱۳۸۶: ۱۲۸).
با گذشت سه دهه از پیروزی انقلاب اسلامی و ورود به عرصه نوین، به رغم دستاوردهایی که در طول سال های پس از پیروزی انقلاب به دست آمده، شاهد رشد مجدد الگوهای فرهنگی غربی در بین جوانان و به خصوص قشر زنان هستیم، ازجمله رشد ناهنجاریهای اجتماعی و رواج بدحجابی که حکایت ازکم رنگ شدن ارزش ها و اعتقادات دینی در بین این قشر است.
بنابراین، نیاز جامعه جوان ما به توسعه فرهنگ دینی و نهادینه سازی فضایل انسانی، تبیین راه های تقویت باورهای دینی را بیش از پیش مورد توجه قرار داده است؛ به طوری که پویایی وکارآمدی نظام اسلامی درگرو تقویت باورهای دینی و توسعه فضایل اخلاقی در قشرجوان می باشد بنابراین سؤال اصلی این است که ابعاد هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی (ره) چیست؟ تا از طریق بازنگری در اندیشه ایشان، راهکارهای عملی برای دست اندرکاران امر ارائه شود.

مطلب دیگر :

https://urlscan.io/result/e6ad94e0-baa5-4c38-a358-d5330d7c3ff5/

ب. اهمیت و ضرورت تحقیق
۱-  فواید نظری
۱-۱- بازشناسی ابعاد نظری هویت زن مسلمان از دیدگاه امام خمینی(ره)
۱-۲- شناخت آسیب های هویت زن مسلمان از دیدگاه امام خمینی(ره)
2- فواید عملی
2-1- تلاش برای آشنا ساختن نسل جوان با اندیشه امام خمینی(ره) در زمینه ابعاد هویت زن مسلمان
2-2- بسترسازی مناسب جهت رویارویی با چالش های عمده فرا روی هویت زن مسلمان
2-3- استفاده از نتایج و ارائه راهکارها ی مناسب به دست اندرکاران امرجهت تقویت باورهای زن مسلمان
پ. اهداف تحقیق
۱-  هدف اصلی
شناخت ابعاد هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره)
۲-  اهداف فرعی
۲-۱-  شناخت مبانی نظری هویت زن مسلمان در اندیشه اسلامی و امام خمینی(ره)؛
2-2-  شناخت بعد اجتماعی – اقتصادی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی (ره)؛
۲-۳-  شناخت بعد سیاسی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی (ره)؛
۲-۴-  شناخت بعد تربیتی – خانوادگی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی (ره)؛
ت. سوال های تحقیق
۱-  سوال اصلی
ابعاد هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) چگونه تجلی یافته است ؟
 2-  سوالهای فرعی
۲- ۱-  مبانی نظری هویت زن مسلمان در اسلام و اندیشه امام خمینی(ره) چیست ؟
۲-۲-  بعد اجتماعی –  اقتصادی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی (ره) چیست؟
۲-۳-  بعد سیاسی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) چیست؟
2- 4-  بعد تربیتی –  خانوادگی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره) چیست؟
ث. پیشینه تحقیق
– اسدی (۱۳۸۶) در پایان نامه خود تحت عنوان «مسأله هویت زنان با تأکید برگفتمان خمینی(ره)» با بهره گرفتن از روش تحلیل گفتمان و نظریه لاکلا و موفه اینگونه  نتیجه گیری می نماید که گفتمان امام خمینی (ره) با به وجود آوردن فضای استعاره ای، دال های شناوری مانند آزادى، مشارکت سیاسی و برابری در حقوق را به عنوان هویت زنان مفصل بندی کرد. در حالی که با اُبژه شدن، فساد و عدم تعقل گرایی زنان مخالف بود. به این ترتیب راهکار امام برای ورود زنان به عرصه عمومی و اُبژه نشدن آن ها، با ورود دال های عفت و حجاب خاتمه پیدا کرد. ارتقای مقام انسانی زن، جلوگیری از فساد زنان، برابری زنان با مردان درتحصیل، تصدی امور اجرایی، حق مالکیت و . در نظام اسلامی ایران نشان دهنده این است که گفتمان امام، آرمان های مدرنیته را با کمترین هزینه در قالب هویتی بومی برای زنان مفصل بندی کرده است. لذا پژوهش حاضر از لحاظ هدف اصلی، روش و سازماندهی با این اثر متفاوت است.
– کاشف الغطاء (۱۳۸۵) در پایان نامه خود با عنوان «مشارکت سیاسی زنان از دیدگاه امام خمینی(ره)» با بهره گرفتن از روش کتابخانه ای برای گردآوری داده ها و استفاده از چارچوب مطرح شده درکتاب مشارکت سیاسی میلبراث، به بررسی دیدگاه امام خمینی(ره) در این زمینه پرداخته و اینگونه نتیجه گیری می کند که امام با ارائه تصویرصحیحی از زن مسلمان، زنان ایرانی را به تداوم حضورسیاسی مؤثردر چارچوب احکام و فرامین شرعی و قانونی دعوت کردند و معتقد بودند تحت شرایط فعلی حضور آنان در صحنه های سیاسی نه تنها حق بلکه تکلیف الهی است. به این ترتیب، برخورداری از تحصیلات و شغل مناسب درکنار عامل مذهب و در پیوند با ارتقاء سایر شاخص ها در کنار رفع موانع حقوقی و ساختاری باعث تحول اساسی در وضعیت مشارکت سیاسی زنان در ایران شده است. لذا پژوهش حاضر به لحاظ هدف اصلی و نتایج کاملتر و جامع تر از اثر موجود است.
– حسین آبادی (۱۳۸۷) در پایان نامه خود تحت عنوان «مشارکت سیاسی اجتماعی زن از دیدگاه اسلام و اندیشه امام خمینی(ره)» با بهره گرفتن از روش تحلیلی و توصیفی و براساس اسناد و مدارک دینی و تاریخی و  بررسی نظرات امام که صورت گرفته است و با بهره گیری از منابع دینی و سایر نظرات و دیدگاه های مختلف و ادله مخالفین و موافقین مشارکت اجتماعی زنان و مقایسه‌ آنها با نظرات امام خمینی(ره)، این گونه نتیجه گیری می نماید که دین اسلام بر مشارکت زنان در عرصه اجتماع و حضور زنان درصدر اسلام و در عصر نبوی در صحنه های اجتماعی و سیاسی نظیر بیعت، ‌هجرت، جهاد و . صحه  گذاشته و همچنین امام خمینی(ره) نیز برمشارکت زنان درعرصه اجتماع و سیاست تأکید می نمایند. لذا پژوهش حاضر از لحاظ هدف اصلی و سازماندهی فصول از این اثر کامل تر است.
– صفری (۱۳۷۰) درپایان نامه خود تحت عنوان «مدل اجتماعی پایگاه و نقش زن مسلمان در جامعه اسلامی براساس دیدگاه حضرت امام خمینی(ره)» با بهره گرفتن از روش تحلیل محتوا می نویسد آنچه تا کنون از طرف نویسندگان، به عنوان پایگاه و نقش اجتماعی زنان در ایران و سایرکشورهای اسلامی مطرح شده، عمدتاً همان معرّف ها ومعیارهای جوامع غربی است در حالی که باید زمینه فرهنگی، اجتماعی و تاریخی این کشورها را در نظرگرفت، زیرا نظام رفتاری هر جامعه طبق مدل فرهنگی مخصوص به آن جامعه شکل گرفته و رشد می یابد. وی به بررسی نقش جهان بینی توحیدی و اسلام به عنوان مهم ترین مؤلفه تعیین کننده مدل اجتماعی پایگاه و نقش زنان در جامعه اسلامی و تجزیه و تحلیل داده ها بر مبنای بیانات امام خمینی(ره) پرداخته و اینگونه نتیجه گیری می نماید از آنجا که ولی فقیه در جامعه اسلامی ایران عهده دار سرپرستی و هدایت جامعه به سوی رشد و تعالی است، می تواند با تصرف در زمان و مکان تبیین کننده مسائل مبتلا به جامعه و به ویژه زنان باشد. لذا پژوهش حاضر از لحاظ هدف اصلی و روش  با این اثر متفاوت است.
– جوانی مطلق (۱۳۸۶) در پایان نامه خود تحت عنوان «حق اشتغال زنان با تأکید بردیدگاه های امام خمینی(ره)» که با بهره گرفتن از شیوه کتابخانه ای انجام شده است. پس از بررسی آراء ونظریات فقهی پیرامون حق اشتغال زن، از طریق پیامدهای جامعه شناختی و روانشناختی موضوع، این گونه نتیجه می گیرد که با ملاحظه اصول و مبانی فقه اسلامی اشتغال زنان درجامعه امروز یک ضرورت غیرقابل انکار است و نصوصی که اشتغال زن را ممنوع می داند ناظر به مواردی است که با حقوق مرد در خانواده تعارض پیدا  می کند یا شخصیت و شأنیت زن را خدشه دار می سازد. بنابراین، اسلام هرگز مخالف فعالیت اجتماعی زن نیست و زنان می توانند با رعایت موازین شرعی درزمینه های مختلف به فعالیت بپردازند. امام خمینی(ره) نیز همواره زنان را تشویق می کردند همراه با مردان، در تمام زمینه ها درکشور فعالیت کنند. لذا پژوهش حاضر از لحاظ هدف اصلی و نتایج حاصله کاملتر و جامع تر است.
– رفعت جاه و فائزه روح افزا (۱۳۹۱) در مقاله خود با عنوان «مطالعه عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر نگرش به هویت دینی زن مسلمان» بیان می کند که شناخت نگرش موجود به هویت زن مسلمان در شرایط کنونی جامعه ایران که از یک سو با گرایش های سکولاریستی مواجه است و از سوی دیگر در معرض افکار رادیکال فمنیستی قرار دارد و هویت زن ایرانی را با چالش های گوناگونی مواجه نموده است  می تواند در جهت بازشناسی و احیای هویت دینی زن مسلمان مؤثر باشد. یافته های پژوهش که با بهره گرفتن از روش تحلیل اسنادی و انجام مطالعات پیمایشی صورت گرفته است نشان دهنده بیشترین نگرش مثبت به بعد انسانی هویت زن و سپس به بعد خانوادگی و بعد اجتماعی ـ اقتصادی وکمترین توافق درباره بعد سیاسی هویت زن مسلمان مشاهده می شود. لذا پژوهش حاضر از لحاظ موضوع، هدف، روش و یافته ها با اثر موجود تفاوت دارد.
– نیکخواه و صادقی (۱۳۹۱) درمقاله خود باعنوان «زنان فراتر از نقش های سنتی: بررسی جایگاه زن درکلام امام خمینی(ره)» تلاش کرده اند تا با بهره گرفتن از روش تحلیل تاریخی ـ گفتمانی نشان دهند که جنسیت به عنوان یک برساخته گفتمانی چگونه از دو دهه پیش از انقلاب اسلامی و دوران استقرار نظام جمهوری اسلامی درسرمایه کلامی امام خمینی(ره) به گونه ای متفاوت از ظرفیت نظام زبانی، مناسبات قدرت، مقاومت مندرج درگفتمان های سنتی و مدرنیزاسیون دوران پیش از انقلاب درون بستری از رخدادهای سیاسی و اجتماعی ساخته شده و مرزهای تعیین کننده هویت های زنانه / مردانه را تثبیت یا متحول نموده است. و اینگونه دریافته اندکه زن درکلام امام خمینی(ره) در پیوند با مقولاتی چون ارزشهای اسلامی، حق و تکلیف مشارکت در تعیین سرنوشت خود و. به عنوان سوژه ای آگاه، انتخابگر و مسئول شناخته شده است و در همه شئون عهده دار وظیفه ساخت و حفاظت از نظم سیاسی مبتنی براسلام معرفی می شود. لذا پژوهش حاضر به لحاظ موضوع، هدف، روش و سازماندهی با این اثر تفاوت دارد.