دانلود پایان نامه ها
سایت مرجع دانلود پایان نامه های ارشددانلود پایان نامه ها
سایت مرجع دانلود پایان نامه های ارشدمقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و دلالت های تربیتی آن
۲-۱-۱-۳- محدودیتهای عقل. ۹
۲-۱-۲- پیشینه عقل در فلسفه. ۱۰
۲-۱-۳- عقل در اسلام. ۱۵
۲-۲- بخش دوم : فارابی. ۱۸
۲-۲-۱- ارسطوی ثانی. ۲۰
۲-۲-۲-آرای فارابی (وفاق دین و فلسفه). ۲۱
۲-۲-۳- هستی شناسی فارابی. ۲۴
۲-۲-۳-۱- الله یا واجب الوجود. ۲۵
۲-۲-۳-۲- عالم علوی یا جهان بالا. ۲۶
۲-۲-۴- جهان شناسی. ۲۷
۲-۲-۵- معرفت شناستی و روش شناسی. ۲۷
۲-۲-۵-۱- شناخت چیست؟. ۳۰
۲-۲-۶- ارزش شناسی. ۳۱
۲-۲-۷-تعلیم و تربیت از دیدگاه فارابی. ۳۳
۲-۳- بخش سوم : پیشینه پژوهش. ۳۶
۲-۳-۱- در داخل کشور. ۳۶
۲-۳-۲- در خارج از کشور. ۴۱
۲-۴- چهارچوب مفهومی و مدل تحقیق. ۴۵
فصل سوم : روش شناسی پژوهـش. ۴۷
۳-۱- روش پژوهش. ۴۸
۳-۲- جامعه آماری. ۴۸
۳-۳- داده های مورد نیاز (روند اجرا و گرد آوری داده ها): ۴۸
۳-۴- ابزارهای تحقیق:. ۴۸
۳-۴-۱- شیوه انجام تحقیق:. ۴۹
۳-۵- روش تجزیه و تحلیل داده ها:. ۴۹
فصل چهارم : یافته های پژوهش. ۵۰
۴-۱- یافته های مربوط به سوالات پژوهشی. ۵۱
۴-۱-۱- مفهوم عقلانیت ابزاری. ۵۱
۴-۱-۱-۱- عقلانیت ابزاری از دیدگاه وبر. ۵۳
۴-۱-۲- مفهوم عقلانیت ارتباطی. ۷۱
۴-۱-۲-۱-عقلانیت ارتباطی از دیدگاه هابر ماس. ۷۳
۴-۱-۳-عقل از دیدگاه جهان شناسی فارابی. ۸۵
۴-۱-۳-۱-نوآوری فارابی درباب نفس و عقل. ۹۸
۴-۱-۳-۲-اختلاف نظر درباره نظر فارابی درباره عقل فعال ۱۰۱
۴-۱-۴-وجوه اشتراک و افتراق عقل فارابی با عقلانیت ابزاری و ارتباطی ۱۰۲
۴-۱-۵- مقایسه نظریات. ۱۲۵
۴-۱-۵-۱- الف ) اهداف تعلیم و تربیت :. ۱۲۶
۴-۱-۵-۲-ب) روش های تعلیم و تربیت : فارابی ، هابرماس ، وبر ۱۳۵
۴-۱-۵-۳-ج) برنامه درسی : فارابی ، هابرماس ، وبر. ۱۴۴
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات. ۱۶۵
۵-۱- نتایج پژوهش . ۱۶۶
۵-۱-۱- جمعبندی مقایسه عقل فارابی و عقل ابزاری و ارتباطی ۱۶۸
۵-۱-۲-مقایسه شماتیک سه نوع عقلانیت بر اساس یافته های پژوهش ۱۷۲
۵-۲- بحث. ۱۷۳
۵-۳- پیشنهادات. ۱۷۷
۵-۳-۱- پیشنهادهای کاربردی. ۱۷۷
۵-۳-۲- پیشنهادهای پژوهشی. ۱۷۷
۵-۳-۳- پیشنهاداتی برای پژوهش های بعدی. ۱۷۷
۵-۴- محدودیت های پژوهش. ۱۷۸
مطلب دیگر :
منابع. ۱۷۹
۱-۱- بیان مساله :
فارابی به اعتقاد اکثر دانشمندان مسلمان، مبدع فلسفه اسلامی است(داوری اردکانی،۱۳۷۷). وی اگرچه شاگرد افلاطون و ارسطو است و به خوبی آرا و اندیشه های آنها را شناخته، شرح نموده و حتی به هم نزدیک کرده است ولیکن به هیچ روی مقلد صرف فلسفه یونان نیست بلکه با دید نظام ساز خود، اقدام به ابداع و تدوین نظام فلسفه اسلامی می نماید. اندیشه بلند او در علوم، تدوین نظریه مدینه فاضله، ارائه نظریه فیض در فلسفه و مهارت در تمام علوم نظری و عملی عصر خویش از وی یک فیلسوف و اندیشمند تمام عیار می سازد، به گونه ای که لقب معلم ثانی بعد از ارسطو به حق شایسته اوست(میرزا محمدی،۱۳۸۳).
فارابی، به استثنای رساله درباره عقل، هیچ مقاله و اثر مستقلی در علم النفس فلسفی و فلسفه ذهن از خود به جای نگذاشته است. دیدگاه وی در این مسائل بیشتر در آثار مابعدالطبیعی و سیاسی وی مطرح شده است. مفصل ترین بیان در باب نظریات وی در مورد نفس آدمی کتاب «مبانی آراء اهل مدینه فاضله» است(فارابی،۱۳۷۹).
دیدگاه فارابی در مورد قوا و مراتبی که شناخت عقلانی را تشکیل می دهند درباره نفس، از عقلی که «واجد همه اشیاء» می شود و عقلی که «همه اشیاء را می آفریند» با اصطلاحات عقل بالقوه و عقل فعال نام برده شده است. عقل بالقوه به عنوان قوه ای در نفس یک شخص معرفی شده است؛ ولی عقل فعال جوهر مجرد ازلی و ثابتی است که به عنوان علت محرک و مؤثر عقل انسان عمل نموده و امکان انتزاع تصورات کلی از صور حسی خیالی را میسر می سازد. علاوه بر عقل بالقوه و عقل فعال، این سنت فلسفی مراتب مختلف دیگری را میان قوه و فعلیت در عقل انسان معرفی نموده و هر کدام را با اصطلاح خاصی نام برده است. در علم النفس فارابی، اصطلاح «عقل» دارای چهار معنای متفاوت است: ۱- عقل بالقوه، ۲- عقل بالفعل، ۳- عقل بالمستفاد، ۴- عقل فعال(فارابی،۱۳۷۹).
در دوره معاصر دو نگاه به عقل مشاهده می شود عقلانیت ابزاری در اثر غلبه آمپریسم و حس گرایی، مبادی غیر حسی دانش تجربی را انکار کرد و روش های استقرایی را جایگزین روش های قیاسی نمود و پس از آن به نقش گزاره های غیر حسی در دانش تجربی واقف شد و ارزش معرفتی و جهان شناختی این گزاره ها را انکار کرد.به نظر هابرماس کنش های افراد درگیر در کنش ارتباطی، نه از طریق حسابگری خودخواهانه موفقیت، بلکه از طریق کنش های تفاهم آمیز هماهنگ می شود. به نظر هابر ماس عقل ارتباطی بارزترین و فراگیر ترین پدیده بشری است. همین کنش است که بنیاد زندگی اجتماعی و فرهنگی همه علوم انسانی را تشکیل می دهد(هابر ماس،۱۳۸۰).
مخالفت با نسبیت گرایی افراطی و تأکید بر ویژگی جهانشمولی عقل از دیگر مضمونهای مشترک عقل ابزاری و عقل ارتباطی به شمار میرود. این نظریات در عین حال که ویژگیهای خاص اجتماعی و حتی فردی و شخصی انسانها و جوامع را میپذیرند، بر همسانی، تعامل و تناسب میان انسانها و اجتماعات و حتی زبانهای مختلف تأکید میورزند. به نظر عقل ابزاری افراد و جوامع انسانی در عین حال که در صورت کثرت دارند، دارای بنیادهای حداقل و مشترکی به صورت ثابت و عام نیز هستند؛ بنیادهایی که مبنای فهم و مفاهمه و ارتباطات و تبادلات را تشکیل میدهند. این نظریه عقل را اساس فهم و مفاهمه بهشمار آورده و معتقد است که چون اصول و بنیادهای نخستین عقل ثابت و عاماند، این مفاهمه و تبادل یافتهها و برداشتها ممکن و قابل ارزیابی است. هابرماس به عنوان بیان کننده عقل ارتباطی نیز با پذیرش هماهنگی دانش و شناخت به لحاظ اجتماعی و اینکه در هر لحظه تجربۀ تاریخی ما آنها را مشروط میسازد، بر ویژگی عام و جهانشمول عقل تأکید میکند. وی در عین حال که زمینهمند بودن عقل را میپذیرد، ولی برخلاف پست مدرنیستها معتقد است که معیارهای خود عقل مستقل از زمینۀ خاص آن است(هابرماس،۱۳۸۰).
تحقیقات بسیاری در زمینه عقل و انواع و ملازمات عقل انجام گرفته است برخی از تحقیقات مانند محقق داماد (۱۳۸۸) در تحقیقی تحت عنوان نظریه عقل در فلسفه فارابی نظریه عقل فارابی را اینگونه بیان می کند نظریه فیلسوف مسلمان یعنی فارابی در خصوص عقل به مبانی روانشناختی مابعدطبیعی آن مربوط می شود، مهاجرنیا (۱۳۹۰)در تحقیقی تحت عنوان شناخت عقلی در نظرفارابی نظریه عقل فارابی را چنین عنوان می کند عقل منبع شناخت حسی از محسوسات است زیرا صور محسوسات در حس منقش می گردد و ایجاد معرفت می کند.خادمی (۱۳۸۵)در تحقیقی تحت عنوان چگونگی پیدایش کثیر از واحد از دیدگاه فارابی فیض را باقیود متعدد سلبی تبیین می کند و اولین مصادیق را عقل نخستین معرفی می کند.اما تحقیقی که بتوان به درستی روش های عقلی مناسب را مقایسه و وجوه افتراق و اشتراک آنها را مطرح کند شاید کمتر وجود دارد که باعث شده محقق در پی آن برآید تا تحقیق حاضر را ارائه دهد و با توجه به نظریات عقلی حاضر دلالت های تربیتی را نیز استخراج کند. به این گونه که با معرفی مفهوم عقل ابزاری و عقل ارتباطی و در نتیجه استخراج افتراقات و اشتراکات و در آخر استنتاج دلالت های تربیتی به ما کمک می کند تا به شناخت مناسب از نظریات عقلی جدید دست یابیم. با توجه به این هدف سعی برآن داریم تا به این سوال پاسخ دهیم که مفهوم عقل ابزاری و ارتباطی به چه معناست عقل از دیدگاه فارابی در کدام یک از حوزه های عقل ابزاری و عقل ارتباطی قرار می گیرد و وجوه افتراق و اشتراک آن کدامند و چه دلالت های تربیتی را می توان با توجه به این نظریات مرتبط با عقل استخراج کرد؟
۱-۲- اهمیت و ضرورت پژوهش:
۱-۲-۱- اهمیت و ضرورت نظری
- توسعه شناخت از نظریات عقل ابزاری و عقل ارتباطی
- توسعه شناخت از جایگاه نظریه عقل فارابی و نسبت آن با نظریات عقل جدید
۱-۲-۲- اهمیت و ضرورت کاربردی
۱.کمک به دانشجویان رشته های مرتبط (علوم تربیتی، فلسفه،الهیات) با نظریه عقل فارابی
۲.کمک به اساتید رشته های مرتبط (علوم تربیتی، فلسفه، الهیات)برای تدریس درس فلسفه اسلامی در خصوص نظریه عقل فارابی.
۱-۳- گزاره های پژوهش
۱-۳-۱- هدف کلی و اهداف جزئی پژوهش :
هدف کلی این پژوهش مقایسه نظریه عقل فارابی با نظریات عقل ابزاری و ارتباطی و دلالت های تربیتی آن می باشد .
- شناسایی مفهوم عقلانیت ابزاری و عقلانیت ارتباطی
- شناسایی عقل از دیدگاه فارابی
- شناسایی وجوه اشتراک و افتراق عقل فارابی با عقلانیت ابزاری و عقلانیت ارتباطی
- شناسایی دلالت های تربیتی عقل فارابی با توجه به عقل ابزاری و عقل ارتباطی
برای رسیدن به هدف کلی تحقیق ، اهداف جزئی زیر تدوین شده است:
۱-۳-۲- فرضیه ها و سوالات پژوهش:
بر اساس هدف های جزئی، سوال های پژوهشی زیر تدوین گردیده است:
- مفهوم عقلانیت ابزاری و عقلانیت ارتباطی چیست؟
- مفهوم عقل از دیدگاه فارابی به چه معناست؟
- وجوه اشتراک و افتراق عقل فارابی با عقلانیت ابزاری و ارتباطی چیست؟
مقایسه کیفیت زندگی زنان ازدواج مجدد کرده وغیر ازدواج کرده شاهد
۲۱ تعریف نظری و عملیاتی واژگان
۲۱ الف)تعریف نظری۲۲ ب) تعریف عملیاتی۲۳ فصل دوم : پیشینه پژوهش۲۴ الف)مرور مبانی نظری ۲۴ روان شاسی مثبت نگر۲۵ پیشگیری و سالمزیستی۲۷ کیفیت زندگی۲۸ تاریخچه کیفیت زندگی۲۹ تعریف کیفیت زندگی۳۱ تعاریف کلی از کیفیت زندگی۳۲ تعریف اختصاصی (مربوط به کیفیت زندگی وابسته به سلامت)۳۲ تعریف دیگری از کیفیت زندگی وابسته به سلامت۳۳ ویژگی های کیفیت زندگی۳۳ چند بعدی بودن۳۴ ذهنی بودن۳۵ پویا بودن۳۵ شادمانی ذهنی و کیفیت زندگی۳۶ شادمانی ذهنی ، ساختار و مولفه ها۳۹ ابعاد کیفیت زندگی۴۳ بعداجتماعی۴۳ بعد روانی۴۶ سلامت۴۸ سلامت جسمی۴۹ سلامت روان۵۱ روابط اجتماعی۵۳ خانواده چیست؟۵۴ انواع خانواده۵۵ انواع خانواده های تک والدی۵۵ خانواده های تک والدی حاصل از طلاق۵۶ خانواده های تک والدی حاصل ازمرگ۵۷ خانواده های تک والدی حاصل از قصد و نیت۵۸ خانواده ای دارای مادر تک والدی۵۹ محدودیت خانواده های تک والدی۶۰ خانواده های دوباره ازدواج کرده۶۰ تشکیل خانواده های ازدواج مجدد۶۲ مزایای خانواده های دوباره ازدواج کرده۶۲ پیامد های ازدواج مجدد۶۲ والدینی که هرگز ازدواج نکرده اند۶۳ چه کسانی و تحت چه شرایطی بیشتر از همه احساس تنهایی می کنند؟۶۳ ازدواج مجدد و و ضعیت روانی زنان۶۶ پیشینه تحقیق درپژوهش های خارجی۶۸ پیشینه تحقیق درپژوهش های داخلی۷۲ فصل سوم : روش پژوهش۷۳ روش پژوهش۷۳ جامعه آماری۷۳ نمونه و روش نمونه گیری۷۴ ابزار جمع آوری اطلاعات۷۴ پرسشنامه کیفیت زندگی SF-36۷۶ شیوه نمره گذاری پرسشنامه کیفیت زندگی SF-36۷۸ پایایی پرسشنامه کیفیت زندگی SF-36۷۸ روایی پرسشنامه کیفیت زندگی۷۹ روش اجرای پژوهش۷۹ روش آماری مورد استفاده در تحلیل داده ها فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها۸۱ مقدمه۸۲ الف)نتایج مربوط به مشخصات آماری نمونه مورد پژوهش(آمار توصیفی)۸۵ ب)یافته های حاصل از اجرای پرسشنامه با توجه به فرضیه ها(آمار استنباطی)۹۴ فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری۹۵ خلاصه یافته ها۱۰۵ یافته های جانبی۱۰۷ نتیجه گیری۱۰۷ محدودیت پژوهش۱۰۸ پیشنهاد های پژوهشی۱۰۹ پیشنهادات کاربردی۱۱۰ منابع۱۱۱ منابع فارسی۱۱۶ منابع لاتین۱۲۰ پیوستها۱۲۱ پرسشنامه کیفیت زندگی۱۲۵ چکیده لاتین
مقدمه
ازدواج اولین تعهد عاطفی و حقوقی است که ما در بزرگسالی قبول میکنیم. به علاوه انتخاب همسر و انعقاد پیمان زناشویی، نقطه عطفی در رشد و پیشرفت شخصی تلقی میشود. در واقع مهمترین تصمیمی که ما در طول زندگی خود میگیریم انتخاب شریک زندگی است(برنشتاین[۱]، ۱۹۸۹).
مسیر زندگی یک فرد، به علت هزاران حادثه و رویداد با توجه به اهمیت، طول مدت و معنایی که برای فرد دارد، تعیین میشود. بعضی از حوادث مانند مرگ یکی از افراد فامیل یا طلاق والدین حادثه بزرگی است و سطوح غمانگیزی از تغییر وتحول را دارا میباشد(کامپاز،۱۹۸۷به نقل از اهالیآباده،۱۳۸۱).
امروزه شاهد عده قابل توجهی از زنانی هستیم که همسران خود را به دلایل متعدد فوت، شهادت و طلاق از دست می دهند. شرایط افراد بعد از دست دادن همسر متفاوت است، بعضی با از دست دادن همسر برای همیشه ناتوان میشوند و ممکن است که نتوانند به زندگی خود ادامه دهند. و عدهای دیگر تن به ازدواج مجدد می دهند(احمدی،۱۳۸۳ .(خانواده دارای ناپدری یا نامادری[۲]دارای ویژگیهای خاص خود هستند چون تعداد افراد بیشتری با هم در تعامل قرار میگیرند، خانواده دارای مشکلات بیشتری است(هترینگتون، ۱۹۸۹رشک، ۱۹۸۷نقل از بهاری،۱۳۸۲). همچنین ازدواجهای دوم باانگیزه های مبهم و بیان نشده انجام میشود، این عدم وضوح ممکن است طرفین را به نارضایتی سوق دهد(نیکلز[۳]،۲۰۰۰) .
از سوی دیگر احساس تنهایی در بزرگسالانی که جدا شده، طلاق گرفته، یا بیوه شده اند، بیشتر از کسانی که متاهل و یا مجردند و یا بدون ازدواج با هم زندگی می کنند، میباشد. بدین معنی که تنهایی به دنبال از دست دادن پیوندی صمیمی، شدیدتر است(روبنشتاین و شیور،۱۹۸۲؛ استروب و همکاران، ۱۹۹۶). عواطف و حالاتی که فرزندان و والدین در خانوادههای تک والدینی ابرازمی کنند عبارتند از: درماندگی، ناکامی، احساس گناه، افسردگی وتبعیض(موداک،۱۹۸۰؛ گلداسمیت، ۹۱۹۸، بورگرافل وباروت،۱۹۹۱،به نقل از بهاری و همکاران،۱۳۸۲). در نتیجه میزان شادمانی وکیفیت زندگی در این افراد ممکن است که متفاوت باشد. شادمانی ذهنی به اینکه مردم زندگی خود راچگونه ارزیابی می کنند، اشاره دارد و متغیرهایی از قبیل رضایت از زندگی، رضایت از وضعیت زناشویی، رضایت از کار، فقدان افسردگی، اضطراب و وجود عواطف و خلقیات مثبت را در برمیگیرد. ارزیابی شخص از خود ممکن است به دو شکل، شناختی و یا عاطفی باشد. عامل مهم تعیین کننده احساس سعادت، به زندگی خانوادگی فرد بر میگردد. کونو و ارلی[۴](۱۹۹۹)در مطالعه خود به این نتیجه رسیدند که احساس سعادت و خوشحالی با ارزیابی که فرد نسبت به همسر و زندگی زناشوییاش دارد، همبستگی بالایی دارد.
با توجه به نقش و اهمیتی که ازدواج در رضایت از زندگی دارد، در پژوهشهای قبلی مورد بررسی قرار گرفته است. اماپژوهشی که تاثیر ازدواج مجدد برکیفیت زندگی را بسنجد، مشاهده نشد. لذا این پژوهش سعی خواهد کرد که تاثیر ازدواج مجدد بر کیفیت زندگی را بررسی کند .
بیان مسأله
وجود یک جامعه سالم از نظر بهداشت روانی، منوط به سلامت اجزاء کوچکترآن جامعه مانند اجتماعات کوچک و خانوادههای موجود در آن جامعه است. خانواده هسته مرکزی هر جامعه و یکی از پایه های اساسی آن محسوب میشود. وجود خانوادههای سالم می تواند تاثیر بسزایی در سلامت روانی جامعه داشته باشد(اوتادی،۱۳۸۰).
خانواده به عنوان یک سیستم اجتماعی-فرهنگی[۵] تلقی میشود که در کنار همهی خصوصیات دیگرش، دارای مجموعه قواعدی است و هر یک از اعضایش نیز نقش خاصی دارند. اعضای این سیستم با هم رابطهای عمیق و چند لایه دارند. در داخل این سیستم، حلقههای عاطفی قدرتمند، پایدار و متقابلی را به هم گره زده است .اغلب اوقات اعضاء از طریق تولد یا ازدواج در این سیستم وارد میشوند(نظری، ۱۳۸۶).
با توجه به اهمیت خانواده باید بدانیم عواملی وجود دارند که در روند طبیعی خانواده اختلال ایجاد می کنند. خانواده در هنگام رویارویی با موقعیتهای فشارزا و دشوار، استرس را تجربه می کند و این استرس موجب ناراحتی، تنش یا ناامیدی اعضا ی خانواده میشود. موقعیتهای فشارزا سیستم خانواده را مختل می کند، مگر اینکه خانواده بتواند با وضعیت تازه سازگار شود. خانواده برای بازگشت به عملکرد عادی خود نیازمند تلاش برای حل مشکل است(بالارد[۶]، ۱۹۷۹نقل از آهالیآّباده،۱۳۸۱).
خانواده با دو نوع استرس مواجه است:
۱-استرس عادی مانند: استرس ناشی از فرایند رشد و انتقال به دوران والد بودن، ازدواج فرزندان و دوره بازنشستگی.
۲-استرسهای غیرعادی مانند جنگ، مهاجرت و از دست دادن یکی از اعضای خانواده و .(موسوی، ۱۳۷۹).
به طور طبیعی از دست دادن فرد یا افرادی در خانواده و در نتیجه ایجاد خلاء درآن، که یکی از ارکان بسیار مهم جامعه محسوب میشود، اختلالاتی را در وضعیت افراد ایجاد خواهد کرد که در صورت عدم توجه به آن خطرات و ضررهای جبران ناپذیری را به دنبال خواهد داشت.
امروزه شاهد عده قابل توجهی از زنانی هستیم که شوهران خود را از دست دادهاند و فاقد شوهر میباشند این میزان بر اساس آمار سال ۱۳۷۹ بالغ بر یک میلیون و پانصد هزار نفر است (مرکز آمار ایران، ۱۳۷۹).
بیوهگی در طول زندگی به عنوان یکی از حوادث بااحتمال بالا برای زنان۷۵ ساله و بالاترمیباشد. برای مثال ۶۵% زنان در این گروه سنی بیوه هستند(OPCS,1990).
فقدان شوهر به دلایل متعدد بروز می کند فوت، شهادت و طلاق معمولترین آنها میباشد. شرایط افراد متعاقب از دست دادن شوهر متفاوت است. بعضی امورات خود را انجام می دهند، ولی نه به خوشی آن ایامی که شوهر در خانه حضور داشته، و برخی دیگر به ازدواج مجدد تن می دهند (هرلاک[۷]، ۱۹۸۶).
مطلب دیگر :
به نظر محققین مرگ پدر در خانواده بیش از آنکه فرزندان را تحت تاثیر قرار دهد، مادر را دچار مشکل می کند .از آنجا که مرگ پدر، مادر را با تغییر موقعیت قبلی خود در خانواده مواجه میسازد و او را به اتخاذ نقشهای جدیدی وامیدارد، احتمال به ظهور رسیدن مشکلات و یا بیماریهای روانی در زندگی مادر افزایش مییابد.
زنان سرپرست خانواده و فاقد همسر با مشکل احساس تنهایی، انزوا، طردشدگی و عدم درک از سوی دیگران مواجهاند. فقدان حمایتهای اجتماعی مهمترین عامل جهت پیش بینی پیامدهای منفی وضعیت این زنان میباشد(خسروی،۱۳۷۴،به نقل از بلداجی،۱۳۸۷).
وضعیت زنانی که شوهران خود را از دست داده و ازدواج مجدد کردهاند و آنهایی که ازدواج مجدد نمی کنند از نظر روانی-اجتماعی متفاوت است. مطابق پژوهشهای انجام گرفته، بیشترین مشکلات روانشناختی همسران شاهد ازدواج مجدد نکرده، اختلالات بدنی شکل، اضطراب و تفکر پارانوییدی و در بین همسران شهدا که ازدواج مجدد کردهاند اختلالات وسواس، افسردگی و ترسهای مرضی است(احمدی، ۱۳۸۳).
به طور کلی افرادی که ازدواج کردهاند با خطر بسیار کمتری در زمینه ابتلاء به بیماریهای روانی روبرو هستند؛ در حالی که مطلقهها و زنان بیوه در معرض خطر جدی ابتلاء به بیماریهای روانی قرار دارند(کوکرین[۸]، به نقل از طهماسبی،۱۳۷۶).
مروری بر پژوهشهای انجام شده در ایران و جهان پیرامون وضعیت اجتماعی-اقتصادی، روحی و روانی زنان سرپرست خانواده نشان داده است که در خانوادههای زن سرپرست، مادر استرس بیشتر و رضایت کمتری را احساس می کند که می تواند به دلیل تحمل بار اضافی نقشها و روابط اجتماعی منفی باشد به گونهای که بیشتر دچار انزوا و سرخوردگی اجتماعی میشوند و همین شرایط باعث سرریز شدن احساسات و عواطف منفی در آنان شده که در نهایت سطح کیفیت زندگی آنان را کاهش داده است(بلداجی، ۱۳۸۷).
در حال حاضر یکی از نگرانیهای عمده سیاستمداران و متخصصین بهداشت عمومی مفهوم کیفیت زندگی است. خالدیان از قول شارن و شوماکر(۱۹۸۸) مینویسد: کیفیت زندگی به عنوان مفهومی چند بعدی که در برگیرنده سلامت کلی فرد شامل وضعیت روحی-روانی، اجتماعی و جسمانی وی است(خالدیان،۱۳۸۰؛ نقل ازرنجبر،۱۳۸۶).
میلر[۹](۲۰۰۰)معتقد است که کیفیت زندگی به معنای احساس رضایت از موفقیتها و ارتباطات، تعلق خاطر، داشتن انرژی و لذت بردن از خوشیهای زندگی، احساس ارزنده بودن و استقلال و انطباق موثر داشتن، امید، احساس رفاه و ایفای نقشهایی است که برای فرد مهماند .لهمن و پوسترادو[۱۰](۱۹۹) معتقدند که در بررسی کیفیت زندگی باید دو جنبه عینی و ذهنی را مدنظر قرار داد. ابعاد ذهنی شامل سلامت، امنیت، وضعیت مالی، ارتباطات اجتماعی، ارتباطات خانوادگی، فعالیتهای روزمره و تفریح و همچنین رضایت کلی از زندگی میباشد. ابعاد عینی شامل تماسهای اجتماعی، ارتباطات خانوادگی، فعالیتهای روزمره و کفایت مالی است(مک داناد[۱۱]، به نقل از مقدم طالمی؛ ۱۳۸۳)
زیلر[۱۲] در سال(۱۹۷۴)در بررسی خود احساس سعادت را مستقیما با نیاز به احترام به خود در ارتباط میداند و معتقد است که احساس سعادت تا حد زیادی با ارزیابی فرد نسبت به برآورده شدن این نیاز تعیین میشود. عامل دیگر تعیین کننده احساس سعادت، به زندگی خانوادگی فرد بر میگردد. یعنی جنبهای از شادمانی و کیفیت زندگی افراد به ارزیابی که آنها از ارتباط با همسر دارند، برمیگردد. همچنین در مطالعه گلن و ویورد (۱۹۷۹)مشخص شد که ازدواج موفقیتآمیز میزان احساس سعادت و خوشحالی فرد را تاحدودی افزایش میدهد(ربانی خوراسگانی، ۱۳۸۵). به نظر میرسد که ارتباطات درون خانواده با کیفیت زندگی افراد در ارتباط باشد. از سوی دیگر به دلیل آنکه درهردو شکل ازخانوادههابه دلیل داشتن سبک زندگی متفاوت و چالش برانگیز،و بالتبع مشکلاتی که به همراه دارد، به نظر می رسدتفاوت در کیفیت زندگی این افراد امری طبیعی باشد. در نتیجه در این پژوهش در پی آن هستیم که دریابیم آیا کیفیت زندگی در بین زنان خانواده های شاهد که ازدواج مجدد داشته اند با آن دسته از زنان این خانواده ها که ازدواج مجدد نداشته اند متفاوت میباشد؟ به عبارت دیگرآیا ازدواج مجدد در کیفیت زندگی زنان بیوه شاهد تاثیرگذار میباشد یاخیر؟
ضرورت تحقیق
به طور طبیعی از دست دادن فرد یا افرادی در خانواده و در نتیجه ایجاد خلاء در آن، که یکی از ارکان کوچک و بسیار مهم جامعه محسوب میشود، اختلالاتی در وضعیت روانی افراد ایجاد خواهدکرد(اهالیآباده، ۱۳۸۱). مهمترین قشری که از این بابت دچار آسیب میگردند، زنان میباشند. این زنان به دلایل مختلف و گاهی علی رغم میل خود به ناچار سرپرستی خانواده را بر عهده میگیرند. یکی از این موارد شهادت همسر میباشد.
زنان سرپرست خانواده به علت تعدد و تعارضات نقش، آرامش روانی خود را از دست می دهند(گوهری، ۱۳۷۷). تجارب این گروه از زنان نشان میدهد که آنها خود را متفاوت ازدیگران میبینند و احساس حقارت و درماندگی، تنهایی و دلتنگی دارند(منک و واگنر[۱۳]، ۱۹۹۷).
علیا(۱۳۸۰) نشان داد زنان سرپرست خانواده نسبت به زنان غیرسرپرست خانواده میزان استرس زیادی در مسائل اقتصادی، اجتماعی، حقوقی، جسمی، روحی و خانوادگی متحمل میشوند که مهمترین عوامل، مسائل جسمی-روحی آنان است. که در نتیجه زنان سرپرست خانواده از کیفیت زندگی پایینی برخوردارند. از طرف دیگر ممکن است که عدهای دیگردر برابر ناملایمات زندگی توان مقاومت نداشته و به ازدواج مجدد روی آورند. در هر دو صورت خانواده ها ی بازسازی شده(خانوادههای تک والدی و ازدواج مجددکرده) دارای مشکلات و پیامدهایی است، که بر اعضای خانواده از جمله مادران تأثیر میگذارد.
پژوهشها نشان میدهد که یک ازدواج رضایت بخش برای سلامت جسمی هر دو همسر بسیار مفید است(بورمن و مارگولین[۱۴]، ۱۹۹۲). در مقایسه با افرادی که طلاق گرفته یا هرگز ازدواج نکرده اند، افراد متاهل و بالاخص افرادی که دارای ازدواج رضایت بخش دو جانبهای هستند، عمر طولانیتری داشته و نسبت بیماریها و امراض در آنها کمتر است(هو و گلدمن[۱۵]، ۱۹۹۰).
همچنین ازدواجهای ناموفق اثرات زیانبار جسمی و مستقیمی دارند که سلامتی را به خطر میاندازد، برای مثال اختلافات خانوادگی رابطه نزدیکی با ضعف سیستم ایمنی بدن دارد، که خطر ابتلاء به بیماری را افزایش میدهد(هالفورد[۱۶]، ۲۰۰۰(
با توجه به اهمیت ازدواج، و تأثیر آن بر سلامت روانی-جسمانی که یکی از ابعاد مهم کیفیت زندگی میباشد، به نظر میرسد که کیفیت ازدواج و رابطه با همسر با کیفیت زندگی در ارتباط متقابل میباشد. زیرا کیفیت زندگی دارای ابعاد مختلفی از جمله ابعاد جسمانی، روانی، اجتماعی، ارتباط با دیگران که شامل همسر، فرزندان، همسایگان و. میباشد. یک ازدواج موفق با تأثیر گذاشتن بر بعد ارتباط با دیگران می تواند کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار دهد.
در این تحقیق برآن هستیم که دریابیم ازدواج مجدد می تواند بر کیفیت زندگی همسران تاثیر بگذارد؟ نتایج چنین تحقیقی می تواند به عنوان رهنمودهایی در جهت تصحیح نگرشهای منفی در مورد ازدواج مجدد باشد.
اهداف پژوهش
اهداف کلی
مقایسه کیفیت زندگی زنان ازدواج مجدد کرده و ازدواج نکرده شاهد
اهداف جزئی
مقایسه عملکرد جسمانی زنان ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهد
مقایسه کارکردنقشجسمی زنان ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهد
مقایسه دردبدنی زنان ازدواج مجدد کرده و ازدواج نکرده شاهد
مقایسه سلامت عمومی زنان ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهد
مقایسه سرزندگی زنان ازدواج مجدد کرده و ازدواج نکرده شاهد
مقایسه عملکرد اجتماعی زنان ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهد
مقایسه کارکرد نقشهیجانی زنان ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهد
مقایسه سلامت روانی زنان ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهد
فرضیات پژوهش
فرضیه اصلی
کیفیت زندگی زنان ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهد متفاوت است.
فرضیه های فرعی
عملکرد جسمانی زنان ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهد متفاوت است.
کارکرد نقشجسمی زنان ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهد متفاوت است.
درد بدنی زنان ازدواج مجددکرده و ازدواج نکرده شاهد متفاوت است.
مطالعه وضعیت مدیریت منابع خاکستری در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی
۲-۱-۲ تعریفمنابعخاکستری ۱۲
۲-۱-۴ تاریخچهمنابعخاکستری ۱۴
۲-۱-۴-۱ جنگجهانیدوم ۱۵
۲-۱-۴-۲ سالهایپسازجنگ ۱۵
۲-۱-۴-۲-۱ سالهای ۱۹۴۵-۱۹۶۰ ۱۶
۲-۱-۴-۲-۲ سالهای ۱۹۶۰-۱۹۷۰ ۱۷
۲-۱-۴-۲-۳ سالهای ۱۹۷۰-۱۹۸۰ ۱۸
۲-۱-۴-۲-۴ سالهای ۱۹۸۰-۱۹۹۰ ۱۹
۲-۱-۴-۲-۵ سالهای ۱۹۹۰ بهبعد ۱۹
۲-۱-۵ انواعمنابعخاکستری ۲۰
۲-۱-۵-۱ پایان نامه ۲۲
۲-۱-۵-۲ طرحتحقیقاتی ۲۳
۲-۱-۵-۳ گزارش ۲۳
۲-۱-۵-۴ خبرنامه ۲۴
۲-۱-۵-۵ وبسایت ۲۴
۲-۱-۵-۶ گروههایبحثالکترونیکی ۲۵
۲-۱-۵-۷ نامههایالکترونیکی ۲۶
۲-۱-۵-۸ یادداشت ۲۶
۲-۱-۵-۹ کتابشناسی ۲۶
۲-۱-۵-۱۰ عکس ۲۷
۲-۱-۵-۱۱ اسناد ۲۷
۲-۱-۵-۱۲ پوستر ۲۷
۲-۱-۵-۱۳ نقشه ۲۸
۲-۱-۵-۱۴ مجموعهمقالاتوبرنامهگردهماییها ۲۹
۲-۱-۵-۱۶ استاندارد ۲۹
۲-۱-۵-۱۷ جزوه ۳۰
۲-۱-۵-۱۸ بروشور ۳۰
۲-۱-۵-۱۹ اسلاید ۳۱
۲-۱-۶ مدیریتمنابعخاکستری ۳۱
۲-۲ سازمانتحقیقات،آموزشوترویجکشاورزی ۳۹
۲-۲-۱ وظایفسازمان ۳۹
۲-۲-۲ کتابخانههایوابستهبهسازمانتحقیقات،آموزشوترویجکشاورزی ۴۰
۲-۳ پیشینهپژوهش ۴۱
۲-۳-۱ پیشینهپژوهشدرایران ۴۱
۲-۳-۱-۱ منابعخاکستری ۴۱
۲-۳-۱-۲ مدیریتمنابعخاکستری ۴۲
۲-۳-۲ پیشینهپژوهشدرخارج ۴۵
۲-۳-۲-۱ منابعخاکستری ۴۵
۲-۳-۲-۲ مدیریتمنابعخاکستری ۴۹
۲-۳-۳ جمعبندیپیشینهها ۵۰
فصل سوم: روششناسی پژوهش
۳-۱ مقدمه ۵۳
۳-۲ نوعوروشپژوهش ۵۳
۳-۳ ابزارگردآوریدادهها ۵۳
۳-۳-۲ رواییوپایاییابزارگردآوریدادهها ۵۵
۳-۴ جامعهپژوهش ۵۵
۳-۵ روشتجزیهوتحلیلدادهها ۵۶
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل دادههای پژوهش
۴-۱ مقدمه ۵۸
۴-۲ توصیفجمعیتشناختیپاسخدهندگان ۵۸
۴-۲-۱ رشتهتحصیلیپاسخدهندگان ۵۹
۴-۲-۲ مقطعتحصیلیپاسخدهندگان ۵۹
۴-۳ آمارتوصیفیمربوطبهیافتههایپژوهش ۶۰
۴-۳-۱ کاربرداصطلاحمنابعخاکستری ۶۰
۴-۳-۱-۱ استفادهازاصطلاحمنابعخاکستری ۶۱
۴-۳-۱-۲ مصادیقاصطلاحمنابعخاکستری ۶۱
۴-۳-۲ انواعمنابعخاکستریموجوددرکتابخانهها ۶۲
۴-۳-۲-۱ انواعمنابعخاکستری ۶۳
۴-۳-۲-۲ سایرانواعمنابعخاکستری ۶۶
۴-۳-۳ وضعیتمجموعهسازیمنابعخاکستری ۶۷
۴-۳-۳-۱ وجوددستورالعملمکتوببرایتهیهمنابعخاکستری ۶۷
۴-۳-۳-۲ وجودمعیارهاییبرایتهیهمنابعخاکستری ۶۷
۴-۳-۳-۳ وجودکمیتهانتخابمنابعخاکستری ۶۸
۴-۳-۳-۴ وجودمنبعیبرایذکرفهرستیازمنابعخاکستری ۶۹
۴-۳-۳-۵ امکاندسترسیبهمنابعخاکستریازطریقامانتبینکتابخانهایویااشتراکدرخریدمنابعخاکستری ۷۱
۴-۳-۳-۶ وجینمنابعخاکستری ۷۲
۴-۳-۳-۷ نحوهتهیهوسفارشمنابعخاکستری ۷۲
۴-۳-۴ وضعیتسازماندهیمنابعخاکستری ۷۴
۴-۳-۴-۱ سازماندهیمنابعخاکستری ۷۴
۴-۳-۴-۲ روشسازماندهیمنابعخاکستری ۷۴
۴-۳-۴-۳ شیوههایسازماندهیمنابعخاکستری ۷۵
۴-۳-۴-۴ نرمافزارمورداستفادهبرایسازماندهیمنابعخاکستری ۷۶
۴-۳-۴-۵ نقشکتابداراندرسازماندهیمنابعخاکستری ۷۷
۴-۳-۴-۶ دیجیتالیکردنمنابعخاکستری ۷۷
۴-۳-۵ وضعیتاشاعهمنابعخاکستری ۷۹
۴-۳-۵-۱ نحوهدسترسیبهمنابعخاکستری ۷۹
۴-۳-۵-۲ عمدهاستفادهکنندگانازمنابعخاکستری ۸۰
۴-۳-۵-۳ سایراستفادهکنندگانازمنابعخاکستری ۸۱
۴-۳-۵-۴ شیوههایاطلاعرسانیمنابعخاکستری ۸۲
فصل پنجم: بحث و نتیجهگیری
۵-۱ مقدمه ۸۶
۵-۲ پاسخبهپرسشهایپژوهشوبحثونتیجهگیری ۸۶
۵-۳ پیشنهادهایبرگرفتهازیافتههایپژوهش ۹۹
۵-۴ پیشنهادهاییبرایپژوهشهایآینده ۱۰۱
– منابعفارسی ۱۰۴
– منابعانگلیسی ۱۰۶
پیوست۱ ۱۱۲
پیوست۲ .۱۱۶
مقدمه
امروزه کتابخانههابا مجموعهای از منابع خاکستری مواجه هستند که نیاز به مدیریت دارند. فنون مختلف مجموعهسازی، سازماندهی و اشاعه است که دستیابی به اطلاعات این منابع را فراهم میآورد. روز به روز به اهمیت منابع خاکستری در کتابخانهها مخصوصا کتابخانههای تخصصی افزوده میشود و این مجموعه به عنوان یک آرشیو مرجع برای پژوهش و مطالعه درباره موضوعات مختلف بهکار میروند.
اطلاعات یک منبع راهبردی و حیاتی برای پیشرفت اقتصادی و اجتماعی است که زمین، کارگر و سرمایه را بهعنوان عوامل اصلی تولید به هم متصل میکند. منابع خاکستری، راهی برای اشاعه اطلاعات و دانش و تخصص است که از فرایندهای پژوهشی حمایت کرده، و اطلاعاتی را ارائه میکند که در بیشتر منابع متعارف یافت نمیشوند. این منابع، پیشرفت اجتماعی و اقتصادی ملل و حرکت بیوقفه به سوی جامعه علمی را تقویت میکند. با این حال بسیاری از افراد، منابع خاکستری را موضوعی فرعی میدانند. برخلاف این تصور که هنوز هم برخی به آن اعتقاد دارند، منابع خاکستری به هیچ وجه موضوعی فرعی نیست. در واقع این منابع اهمیتی حیاتی در روند پیشرفت اقتصادی و اجتماعی کشور یا منطقه دارد و اذعان به اهمیت این موضوع هر روز بیشتر میشود. در حقیقت این منابع به اندازه دانشی که منتشر میشود – اگر نگوییم بیشتر از آن – حائز اهمیت است چرا که این دو، مکمل یکدیگر هستند (دکارواهو، ۱۳۸۳،ص. ۳۴۸).
هر منبع اطلاعاتیِ چاپی یا الکترونیکی – اعم از کتاب، نشریه، پایاننامه یا خبرنامه – که پس از تدوین و تولید وارد بازار نشر نشود، جزء انتشارات خاکستری[۱]محسوب میشود. بر این اساس، انتشارات خاکستری منابع اطلاعاتی خاصی هستند که با هدفی خاص و مخاطبی ویژه تولید میشوند، اما به دلیل تکثیر در سطح محدود و هدف
مطلب دیگر :
غیرتجاری امکان دسترسی به آنها در بازار نشر وجود ندارد. انتشارات خاکستری معمولاً از طریق پدیدآور حقیقی یا حقوقی در دسترس علاقهمندان قرار میگیرند. مثلا گزارش نهایی طرحهای پژوهشی و برخی از خبرنامهها و دستنامههای داخلی سازمانها از جمله این آثارند.منابع خاکستری از نظر تنوع موضوعی و ارزش اطلاعاتی بسیار متنوع هستند به نحوی که برخی از آنها ارزش اطلاعاتی چندانی ندارند و در مقابل برخی دیگر حاوی اطلاعات بسیار ارزشمندی هستند. در همه رشتهها نیز منابع خاکستری وجود دارند. بنابراین، «خاکستری» بودن یک منبع اطلاعاتی معیاری برای ارزیابی، یا دلیلی بر ارزش یا بیارزشی آن نیست. بلکه خاکستری بودن این منابع فقط انعکاسی از سطح محدود انتشار آنهاست. به سخنی دیگر، منابع خاکستری در هر زمینه موضوعی که باشند، همگی در ویژگی عدم عرضه در بازار نشر مشترکند. زیرا تمام این آثار در شمارگان بسیار محدود تکثیر میشوند و در نتیجه دسترسی آسان و فراگیر به آنها میسر نیست. در نتیجه یکی از رسالتهای کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی فراهم آوردن امکان دسترسی به این آثار است. مثلاً انتظار میرود یک کتابخانه تخصصی در حوزه پتروشیمی طیف وسیعی از انتشارات خاکستری را در این زمینه گردآوری کند و در دسترس کاربران خود قرار دهد(منصوریان، ۳۰ آبان ۱۳۹۰).
در چهارمین کنفرانس بین المللی متون خاکستری در واشنگتن[۲] (۱۹۹۹)، منابع خاکستری به این صورت تعریف شده است: منابعی که در همه سطوح دولتی، دانشگاهی، تجاری و صنعت به شکل چاپی و الکترونیکی تولید میشوند، اما تحت نظارت انتشارات تجاری نیستند. دباچر[۳] (۱۹۹۵) عقیده دارد که در کل، اصطلاح منابع خاکستری طیف گسترده ای از منابع که نمیتوان به آسانی از طریق مجراهای متداول مثلاً ناشران، منتشر شوند را پوشش میدهد. به طور کلی، انتشارات منابع خاکستری غیرمتداول، بیدوام و بعضی اوقات انتشارات زودگذر هستند. منابع خاکستری فقط محدود به گزارشها نیستند (پروژه های ابتدایی[۴]، گزارشهای پیشرفته[۵]، گزارشهای فنی[۶]، گزارشهای آماری[۷]، یادداشتها[۸]، حوزه گزارشهای هنری[۹]، گزارشهای پژوهشی تجاری[۱۰] و غیره)، پایاننامهها[۱۱]، مجموعه مقالات همایشها[۱۲]، استانداردها، ترجمه غیر تجاری[۱۳]، کتابشناسیها[۱۴]، اسناد تجاری و فنی[۱۵]، و اسناد اداری[۱۶] که به صورت تجاری منتشر نمیشوند و غیره را نیز شامل میشوند.منابع خاکستری، چون به صورت نیمه منتشر شده هستند و به سختی میتوان آنها را مکانیابی کرد، پژوهشگران ترجیح می دهند آنها را متون و منابع بیدوام بنامند و معمولاً به عنوان موادی سؤال برانگیز و مبهم، تلقی میشوند. بیشتر منابع خاکستری از بخشهای دولتی، دانشگاهی، واحدهای تجاری، بنیادهای پژوهشی، کلیساها، مؤسسهها و غیره سرچشمه میگیرند. منابع خاکستری معمولاً از طریق مسیر اصلی متداول ناشران منتشر نمیشوند (به دلیل فقدان شماره استاندارد بین المللی پیایندها[۱۷]/ شماره استاندارد بین المللی کتاب[۱۸]) و معمولاً در شکل و در دامنه محدودی منتشر میشوند (گوکهیل[۱۹]، ۱۹۹۹، نقل در اسایانده[۲۰] و آکپبور[۲۱]، ۲۰۱۲، ص. ۱).نکته اصلی این است که منابع خاکستری از طریق مجراهای تجاری متداول انتشار کتاب به خوبی پوشش داده نمیشوند (اصنافی، ۱۳۹۲، ص. ۱۸). بنابراین جستجو، شناسایی و دسترسی به منابع خاکستری دشوار است. تولید منابع خاکستری یکی از مسائل حائز اهمیت است. چون بسیاری از متخصصان فنی، تولیدات علمی خود را حداقل به صورت رسمی ثبت نمی کنند تا دیگران نیز بتوانند از تجربیات آنان استفاده کنند زیرا قالب استاندارد پذیرفته و یکدستی ندارند و برای آنها یک استاندارد کنترل کتابشناختی وجود ندارد. منابع خاکستری شماره مانندشابک[۲۲] یا شاپا[۲۳] ندارند. بنابراین شناسایی این منابع مشکل است. افزون براین، محدودیتهای دسترسی به لحاظ امنیتی برای این منابع وجود دارد (دکارواهو، ۱۳۸۳، ص. ۳۳۶).
۱-۲ بیان مسئله
از آنجا که منابع خاکستری در کتابخانههای تخصصی بیشتر از سایر کتابخانهها در حال رشد هستند و این امر بهدلیل این است که پژوهشگران و متخصصان موضوعی در زمینههای خاص منابع خاکستری را تولید میکنند و در اختیار سازمان مربوطه میگذارند، در این پژوهش کتابخانههای تخصصی برای جامعه مورد پژوهش انتخاب شدهاند و کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی که یکی از قدیمیترین و گستردهترین سازمانهای تحقیقاتی و آموزشی کشور است و این سازمان یک سازمانباسابقهتحقیقاتیوآموزشیبودهکهبهمنظورمطالعهوپژوهشبرایتوسعهاقتصادی،اجتماعیوفرهنگیبخشکشاورزیوارتقایجایگاهآندراقتصادملیوتوسعهروستاییو عشایری زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی فعالیت می کند و در مدت بیش از ۸۰ سال منشاء خدمات گستردهای در حوزههای متنوع کشاورزی، دامداری، آبخیزداری و. بوده است (وبسایت سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ۸ شهریور ۱۳۹۳)، به عنوان نمونهای از کتابخانههای تخصصی کشور برای مطالعه وضعیت مدیریت منابع خاکستری انتخاب شدهاند. کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی شامل کتابخانههای موسسات تحقیقاتی، کتابخانههای مراکز تحقیقاتی استانی و کتابخانههای مراکز آموزشی است که در این پژوهش کتابخانههای موسسات تحقیقاتی و مراکز تحقیقاتی استانی به دلیل اینکه تابع مدیریت واحدی هستند و هدفهای مشترکی را دنبال میکنند به عنوان جامعه پژوهش انتخاب شدهاند. این کتابخانهها دارای مجموعهای از منابع خاکستری از قبیل پایاننامهها، گزارشهای نهایی طرحهای تحقیقاتی و منابعی از این قبیل است. با توجه به اینکه اهمیت مدیریت منابع خاکستری در کشور مورد توجه قرار نگرفته است و در این زمینه پژوهش جدی صورت نگرفته است، بنابراین انجام پژوهشی بهمنظور بررسی وضعیت مدیریت منابع خاکستری در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ضروری است تا وضعیت مجموعهسازی، سازماندهی و اشاعه این منابع در این سازمان بررسی شود. منظور از مدیریت منابع خاکستری فراهمآوری یک ساختار جامع و انجام یک سلسله فعالیتهای نظاممند است که به دسترسی به منابع خاکستری منجر میشود. این موارد به این ترتیب است: مجموعهسازی که شامل انتخاب و سفارش و خرید منابع خاکستری است، سازماندهی که شامل فهرستتویسی و ردهبندی، نمایهسازی و چکیدهنویسی منابع خاکستری است و اشاعه که شامل مواردی جون امانت منابع خاکستری و آگاهی از وجود آنها توسط کاربران است. در این پژوهش سعی میشود که در نهایت براساس یافتههای پژوهش، پیشنهادهایی در جهت بهبود وضعیت مجموعهسازی، سازماندهی و اشاعه منابع خاکستری ارائه گردد تا بتواند کمک موثری برای تصمیمگیریهای آینده باشد.
۱-۳ ضرورت و اهمیت پژوهش
به این دلیل که منابع خاکستری حاصل پژوهشهای علمی و تخصصی و اغلب بازتابی از دانش سازمانی هستند، بنابراین میتوانند از نظر اطلاعاتی بسیار ارزشمند و منحصربهفرد باشند، بنابراینانتشار منابع خاکستری و دسترسی آسان به آنها نقش مهمی را در آگاهسازی محققان ایفا می کند.به همین دلیل شناسایی این منابع در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی از اهمیت زیادی برخوردار است و پژوهش حاضر سعی دارد پس از مطالعه در زمینههای مجموعهسازی، سازماندهی و اشاعه منابع خاکستری در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، به نتایجی دست یابد که در تقویت نقاط مثبت و رفع نقاط ضعف هر بخش موثر واقع شود و به شناساندن اصطلاح منابع خاکستری و همچنین شناساندن انواع منابع خاکستری در کتابخانههای سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و در نهایت تقویت نقاط قوت و رفع نقاط ضعف مدیریت منابع خاکستری منجر شود.
۱-۴ اهداف پژوهش
۱-۴-۱هدف کلی
هدف پژوهش تعیین وضعیت مدیریت منابع خاکستری (مجموعهسازی، سازماندهی و اشاعه منابع خاکستری) در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی است.
۱-۴-۲ اهداف ویژه
– شناسایی انواع منابع خاکستری که در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی وجود دارند.
– منابع خاکستری که در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی وجود دارند، با چه اصطلاحی شناخته شدهاند و اصطلاح منابع خاکستری را بکار میبرند یا نه.
– تعیین وضعیت مجموعهسازی منابع خاکستری در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی.
– تعیین وضعیت سازماندهی منابع خاکستری در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی.
– تعیین وضعیت اشاعه منابع خاکستری در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی.
۱-۵ پرسشهای پژوهش
- منابع خاکستری در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی با چه اصطلاحی شناخته میشوند؟
- انواع منابع خاکستری که در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی وجود دارند، کدامند؟
- وضعیت مجموعهسازی منابع خاکستری در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزیچگونه است؟
- سازماندهی منابع خاکستری در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزیدر چه وضعیتی قرار دارد؟
- وضعیت اشاعه منابع خاکستری در کتابخانههای وابسته به سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزیچگونه است؟
۱-۶تعریفهای عملیاتی
۱-۶-۱ بررسی وضعیت مدیریت منابع خاکستری