تهیه تقویم آب و هوا و گردشگری روزانه جزیره کیش

۴-۳  توده های هوای مؤثر بر جزیره کیش ۳۸
۴-۳-۱       روباد نیمه استوایی. ۳۹
۴-۳-۲       پرفشارجنب حاره ۳۹
۴-۴  بررسی فراسنج های اقلیمی جزیره کیش ۴۰
۴-۴-۱       دما ۴۰
۴-۴-۲       رطوبت نسبی. ۴۳
۴-۴-۳       تابش ۴۵
۴-۴-۴       بارش ۴۶
۴-۴-۵       باد ۴۷
۴-۵  شاخص های آسایش اقلیمی. ۵۰
۴-۵-۱       شاخص اقلیم توریستی (TCI) 50
4-6  شاخص دمای معادل فیزیولوژیک (PET) 61
4-7  بررسی شاخص دمای معادل فیزیولوژیک (PET) جزیره کیش ۶۳
۴-۸  روش شاخص متوسط نظر سنجی پیش بینی شده (PMV) 65
4-9  بررسی شاخص متوسط نظر سنجی پیش بینی شده (PMV) جزیره کیش ۶۷
۴-۱۰    روش شاخص پیش بینی درصد نارضایتی PPD  69
4-11    روش تعادل دمایی (TEK) 69
4-12    بررسی شاخص تعادل دمایی(TEK) جزیره کیش   70
4-13    روش شاخص دمای مؤثر استاندارد(SET) 71
4-14    بررسی شاخص متوسط نظر سنجی پیش بینی شده (SET) جزیره کیش ۷۱
۴-۱۵    روش زیست اقلیمی ترجونگ ۷۳
۴-۱۶    ارزیابی ضریب راحتی روز و شب به روش ترجونگ ۷۴
۴-۱۷    ارزیابی ضریب راحتی اقلیم فیزیولوژیک جزیره کیش بر اساس روش ترجونگ ۷۶
۴-۱۸    چگونگی ارزیابی تاثیر خنک کنندگی با به روش ترجونگ ۹۰
۴-۱۹    ارزیابی تاثیر ضریب خنک کنندکی باد بر اقلیم فیزیولوژیک جزیره کیش به روش ترجونگ ۹۳
۴-۲۰    جمع بندی نتایج شاخص ها ۱۱۳
۵فصل پنجم (نتیجه گیری، تحلیل فرضیه ها و پیشنهادات) ۱۲۶
۵-۱  خلاصه عناصر اقلیمی. ۱۲۷
۵-۱-۱       دما ۱۲۷
۵-۱-۲       بارش ۱۲۷
۵-۱-۳       رطوبت نسبی. ۱۲۷
۵-۱-۴       تابش ۱۲۷
۵-۲  خلاصه روش شاخص اقلیم توریستی(TCI) 128
5-3  خلاصه روش دمای معادل فیزیولوژیک (PET) 128
5-4  خلاصه روش متوسط نظر سنجی پیش بینی شده (PMV) 128
5-5  خلاصه روش دمای موثر (SET) 128
5-6  خلاصه روش زیست اقلیمی ترجونگ ۱۲۹
۵-۷  تحلیل فرضیه ها ۱۲۹
۵-۷-۱   تحلیل فرضیه شماره یک. ۱۲۹
۵-۷-۲       تحلیل فرضیه شماره دو. ۱۲۹
۵-۸  پیشنهادات ۱۳۰
فهرست جداول
جدول ‏۳‑۱: مشخصات ایستگاه هواشناسی سینوپتیک جزیره کیش ۳۲
جدول ‏۴‑۱: متوسط دمای فصول سال جزیره کیش طی دوره اماری(۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۲
جدول ‏۴‑۲: مولفه های مؤثر بر شاخص اقلیم آسایش گردشگری(TCI) 51
جدول ‏۴‑۳ مقادیر عددی شاخص (TCI) 53
جدول ‏۴‑۴: آستانه بارندگی و مقادیر شاخص مربوطه ۵۳
جدول ‏۴‑۵: متغیر آفتاب و مبنای ارزیابی آن. ۵۴
جدول ‏۴‑۶: روش ارزش گذاری متغیر باد ۵۵
جدول ‏۴‑۷: طبقه بندی شاخص TCI شش ماه اول سال جزیره کیش طی دوره آماری (۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۵۷
جدول ‏۴‑۸: طبقه بندی شاخص TCI شش ماهه دوم سال جزیره کیش طی دوره آماری (۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۵۸
جدول ‏۴‑۹: ارزش نارسانایی پوشاک مختلف ۶۱
جدول ‏۴‑۱۰:مقادیر آستانه روش PET. 62
جدول ‏۴‑۱۱: ارزش نارسانایی پوشاک مختلف روش PMV 65
جدول ‏۴‑۱۲: مقادیر آستانه روش PMV 67
جدول ‏۴‑۱۳: آستانه های تعیین شده برای شاخص TEK (برحسب درجه سانتی گراد) ۷۰
جدول ‏۴‑۱۴: مقادیر آستانه روش SET (گوانزالس و همکاران، ۱۹۷۴) ۷۱
جدول ‏۴‑۱۵: نفاهیم، نشانه ها و علائم نمودار ضریب راحتی برحسب ترجونگ ۷۴
جدول ‏۴‑۱۶:مفاهیم، نشانه ها و علائم مونوگراف ضریب راحتی بر حسب ترجونگ ۷۵
جدول ‏۴‑۱۷ : ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۷۸
جدول ‏۴‑۱۸: ادامه ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۷۹
جدول ‏۴‑۱۹: ادامه ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۸۰
جدول ‏۴‑۲۰: ادامه ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۸۱
جدول ‏۴‑۲۱: ادامه ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۸۲
جدول ‏۴‑۲۲ : ادامه ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۸۳
جدول ‏۴‑۲۳:ادامه ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۸۴
جدول ‏۴‑۲۴: ادامه ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۸۵
جدول ‏۴‑۲۵ :ادامه ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۸۶
جدول ‏۴‑۲۶ : ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۸۷
جدول ‏۴‑۲۷: ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۸۸
جدول ‏۴‑۲۸: ضریب راحتی نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۸۹
جدول ‏۴‑۲۹: ضریب تاثیر باد ۹۱
جدول ‏۴‑۳۰: تاثیر مشترک باد در روز و شب بر حسب بررسی ترجونگ ۹۱
جدول ‏۴‑۳۱: تاثیر ضریب خنک کنندگی باد نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۹۶
جدول ‏۴‑۳۲:ادامه تاثیر ضریب خنک کنندگی باد نسبت روز به شب به روش ترجونگ ۹۷
جدول ‏۴‑۳۳: ادامه تاثیر ضریب خنک کنندگی باد نسبت روز به شب به روش ترجونگ ۹۸
جدول ‏۴‑۳۴: ادامه تاثیر ضریب خنک کنندگی باد نسبت روز به شب به روش ترجونگ ۹۹
جدول ‏۴‑۳۵: ادامه تاثیر ضریب خنک کنندگی باد نسبت روز به شب به روش ترجونگ ۱۰۰
جدول ‏۴‑۳۶:ادامه تاثیر ضریب خنک کنندگی باد نسبت روز به شب به روش ترجونگ ۱۰۱
جدول ‏۴‑۳۷: ادامه تاثیر ضریب خنک کنندگی باد نسبت روز به شب به روش ترجونگ ۱۰۲
جدول ‏۴‑۳۸: ادامه تاثیر ضریب خنک کنندگی باد به روش ترجونگ ۱۰۳
جدول ‏۴‑۳۹: ادامه تاثیر ضریب خنک کنندگی باد به روش ترجونگ ۱۰۴
جدول ‏۴‑۴۰: ادامه تاثیر ضریب خنک کنندگی باد به روش ترجونگ ۱۰۵
جدول ‏۴‑۴۱: ادامه تاثیر ضریب خنک کنندگی باد به روش ترجونگ ۱۰۶
جدول ‏۴‑۴۲: ادامه تاثیرضریب خنک کنندگی باد به روش ترجونگ ۱۰۷
جدول ‏۴‑۴۳: اقلیم فیزیولوژیک نسبت روز به شب جزربره کیش به روش ترجونگ ۱۰۹
جدول ‏۴‑۴۴ : ادامه اقلیم فیزیولوژیک نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۱۱۰
جدول ‏۴‑۴۵ : ادامه اقلیم فیزیولوژیک نسبت روزه به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۱۱۱
جدول ‏۴‑۴۶ : ادامه اقلیم فیزیولوژیک نسبت روز به شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۱۱۲
جدول ‏۴‑۴۷: مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۱۴
جدول ‏۴‑۴۸: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۱۵
جدول ‏۴‑۴۹: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۱۶
جدول ‏۴‑۵۰: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۱۷
جدول ‏۴‑۵۱: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۱۸
جدول ‏۴‑۵۲: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۱۹
جدول ‏۴‑۵۳: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۲۰
جدول ‏۴‑۵۴: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۲۱
جدول ‏۴‑۵۵: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۲۲
جدول ‏۴‑۵۶: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۲۳
جدول ‏۴‑۵۷: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۲۴
جدول ‏۴‑۵۸: ادامه مقایسه روشها و ارزیابی تطبیقی شاخص های TCI، PMV ، PET ، SET و ترجونگ جزیره کیش ۱۲۵
فهرست اشکال
شکل ‏۱‑۱: موقعیت جغرافیایی جزیره کیش ۸
شکل ‏۴‑۱ : نقشه نقاط ارتفاعی جزیره کیش بر حسب متر. ۳۶
شکل ‏۴‑۲: نقشه جهت شیب و عمق آبهای ساحلی جزیره کیش ۳۷
شکل ‏۴‑۳: گلباد جهت و میانگین سرعت سالانه باد جزیره کیش طی دوره آماری(۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۹
شکل ‏۴‑۴: نمودار مورد استفاده برای محاسبه شاخص های CID و CIA 52
شکل ‏۴‑۵:مقیاس گرافیکی جهت محاسبه رتبه فراسنج باد ۵۵
شکل ‏۴‑۶ :نتایج نهایی شاخص آسایش اقلیم گردشگری (TCI) در ایستگاه مورد مطالعه ۵۹
شکل ‏۴‑۷: نمودار روند تغییرات روزانه شاخص TCI جزیره کیش ۶۰
شکل ‏۴‑۸: نمودار ماهانه تغییرات شاخصTCI جزیره کیش ۶۰
شکل ‏۴‑۹: نتایج نهایی روزانه شاخص آسایش اقلیم گردشگری (PET) در ایستگاه مورد مطالعه ۶۴
شکل ‏۴‑۱۰: نمودار ماهانه روند تغییرات شاخص PET جزیره کیش ۶۵
شکل ‏۴‑۱۱: نتایج نهایی روزانه شاخص آسایش اقلیم گردشگری (PMV) در ایستگاه مورد مطالعه ۶۸
شکل ‏۴‑۱۲: نمودار ماهانه روند تغییرات شاخص PMV جزیره کیش ۶۹
شکل ‏۴‑۱۳: نتایج نهایی شاخص آسایش اقلیم گردشگری(SET) در ایستگاه مورد مطالعه ۷۲
شکل ‏۴‑۱۴: نمودار ماهانه روند تغییرات شاخص SETایستگاه کیش ۷۳
شکل ‏۴‑۱۵: محدوده ضرایب راحتی، برحسب ترجونگ (۱۹۶۶) ۷۴
شکل ‏۴‑۱۶: نتایج نهایی تاثیرضریب راحتی اقلیم فیزیولوژیک جزیره کیش به روش ترجونک. ۷۶
شکل ‏۴‑۱۷ : نمودار ماهانه ضریب راحتی روز جزیره کیش  به روش ترجونگ ۷۷
شکل ‏۴‑۱۸: نمودار ماهانه ضریب راحتی شب به روش ترجونگ جزیره کیش ۷۷
شکل ‏۴‑۱۹: ضریب تاثیر باد و دفع انرژی بر حسب کیلوکالری بر متر مربع. ۹۰
شکل ‏۴‑۲۰: نتایج نهایی تاثیر خنک کنندگی باد بر اقلیم فیزیولوژیک جزیره کیش به روش ترجونگ ۹۴
شکل ‏۴‑۲۱ : نمودار ماهانه تاثیرضریب خنک کنندگی باد در روز جزیره کیش  به روش ترجونگ ۹۴
شکل ‏۴‑۲۲ : نمودار تاثیر ضریب خنک کنندگی باد در شب جزیره کیش به روش ترجونگ ۹۵
فهرست نمودار
نمودار ‏۴‑۱: میانگین ماهانه دمای جزیره کیش طی دوره آماری (۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۱
نمودار ‏۴‑۲: رزیم ماهانه دمای جزیره کیش طی دوره آماری (۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۲
نمودار ‏۴‑۳ : رزیم ماهانه دمای جزیره کیش طی دوره آماری (۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۲
نمودار ‏۴‑۴ : حداقل ماهانه رطوبت نسبی جزیره کیش طی دوره آماری(۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۳
نمودار ‏۴‑۵ : حداکثر رطوبت نسبی ماهانه جزیره کیش طی دوره آماری (۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۴
نمودار ‏۴‑۶ : رژیم ماهانه رطوبت نسبی جزیره کیش طی دوره آماری(۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۴
نمودار ‏۴‑۷: رژیم ماهانه رطوبت نسبی جزیره کیش ۴۵
نمودار ‏۴‑۸ : متوسط ماهانه ساعات آفتابی جزیره کیش طی دوره آماری (۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۶
نمودار ‏۴‑۹: میانگین ماهانه بارش جزیره کیش طی دوره آماری (۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۷
نمودار ‏۴‑۱۰: میانگین سرعت روزانه باد جزیره کیش در دوره آماری (۱۹۹۱-۲۰۱۰) ۴۹
نمودار ‏۴‑۱۱: روند تغییرات روزانه شاخص PET جزیره کیش ۶۴
نمودار ‏۴‑۱۲:روند تغییرات روزانه شاخص PMV جزیره کیش ۶۸
نمودار ‏۴‑۱۳: روند تغییرات روزانه شاخص TEK جزیره کیش ۷۰
نمودار ‏۴‑۱۴:روند تغییرات روزانه شاخص SET جزیره کیش ۷۲


مقدمه
امروزه توریسم، بخش بزرگی از اقتصاد جهانی را تشکیل می‏دهد و در حال تبدیل شدن به بزرگترین و سودآورترین صنعت جهان است. طبق پیش‏بینی‏های سازمان جهانی توریسم، در سال ۲۰۲۰ میلادی جمعیت جهانگردان به ۶/۱ میلیارد نفر و درآمد حاصله از آن نیز به ۲۰۰۰ میلیارد دلار خواهد رسید. درآمد بالا، هزینه های نسبتا پایین و پیامدهای منفی کمتر توریسم نسبت به فعالیت های دیگر بشری باعث توجه و تمایل شدید کشورهای جهان به این صنعت گردیده است.
بنابراین می‏توان گفت که گردشگری فعالیتی علمی است که تحت تاثیر عوامل گوناگونی است که آب و هوا یکی از آنها محسوب می شود. بدین ترتیب آب و هواشناسی نیزدانشی خواهد بود که در توسعه این صنعت نقش ایفا می‏کند. با وجود برجستگی نقش آب و هوا در فعالیت های گوناگون گردشگری، وجود ارتباط محکم و ناگسستنی بین گردشگری وآب و هواشناسی انکار ناپذیر است.
از بین عوامل موثر بر زندگی، آسایش و سلامتی انسان، می‏توان به شرایط اقلیمی اشاره کرد به‏طوریکه مطالعه این تاثیرات شاخه جدیدی از علم را تحت عنوان زیست اقلیم شناسی انسانی یا زیست هواشناسی انسانی را به وجود آورده است این علم تاثیر شرایط اقلیمی را روی زندگی انسان، مطالعه می‏کند. بنابراین امروزه مطالعه و شناسایی محدودیت‏ها و مخاطرات تهدید کننده اقلیمی و آگاهی از جاذبه‏ها و پتانسیل‏های نهفته در ویژگی‏های جغرافیایی در ماه‏ها و فصل‏های مختلف سال به منظور بهره‏وری از آن در برنامه‏ ریزی‏های مختلف شهری وگردشگری از اهمیت ویژه‏ای برخوردار است. لذا با ارزیابی زیست اقلیم انسانی می‏توان با در نظر گرفتن فراسنج‏های اقلیمی در زمان ومکانهای مختلف به محیطی همراه با آسایش دست یافت که زمینه ساز شرایط مطلوب و یا نسبتاً مطلوب برای فعالیت‏های معیشتی و زیستی انسان باشد.  بدین سان بحث پیرامون مقوله آسایش جهت استمرارفعالیت انسان و تکامل جسمی و روحی او مقوله ای بسیار با اهمیت می‏باشد. از آنجایی که مطالعه وشناخت ویژگیهای مکان‏ها به منظور بهبود شرایط زیست انسان زیر بنای بسیاری از برنامه‏ ریزیهای اصولی است، از این رو بررسی و شناخت پتانسیل‏های زیست اقلیمی می‏تواند در بسیاری از عرصه‏های مختلف فعالیت انسانی کارساز باشد. هدف اصلی این تحقیق، سعی در بررسی چگونگی تأثیرگذاری فراسنج‏های اقلیمی بر ساختار فیزیولوژی انسان و در نهایت تهیه تقویم آب و هوا و گردشگری روزانه جزیره کیش می‏باشد. هم اکنون شاخص‏های متفاوتی برای مطالعه زیست اقلیم انسانی ارائه شده‏است که با بکارگیری آنها می‏توان زمینه‏ای پایدار برای آمایش زمین، اشاعه فرهنگ توریسم و مصرف بهینه انرژی را در کشور پایه‏گذاری کرد. بنابراین در این پژوهش سعی شده‏است، با توجه به کمبود مطالعات مدون و به هنگام در زمینه زیست اقلیم جزیره کیش با شیوه‏های نوین اجرای این تحقیق با اهمیت تلقی می‏شود.
در این پژوهش از شاخص‏های TCI,PMV,PET,SET  و روش علمی ترجونگ که از دسته روش‏های مطرح زیست اقلیم در سطح جهانی می‏باشند استفاده شده است. نتایج این تحقیق می‏تواند مقدمه‏ای برای ارائه راهکارهای مدیریتی دربرنامه‏ ریزی توریستی جزیره کیش باشد.
این پژوهش در ۵ فصل تنظیم شده است :
فصل نخست به کلیت پژوهش می‏پردازد. فصل دوم به ادبیات تحقیق اختصاص دارد.  فصل سوم درباره‏ی داده ها و روش تحقیق می باشد. فصل چهارم شامل یافته ‏های تحقیق بوده که در این فصل به بررسی ارتباط فراسنج‏های اقلیمی و آسایش انسان در غالب شاخص‏ها و روش‏ها اقدام شده است. فصل پنجم به خلاصه مطالب، نتیجه گیری، تحلیل فرضیه‏ها و ارائه پیشنهادات اختصاص یافته است.

۱        فصل اول ( کلیات پژوهش)

در این فصل به بررسی کلیات پژوهش پیرامون اهمیت و ضرورت پژوهش، اهداف اصلی و فرعی که قصد نیل به آنها را داریم و ارائه سوالات ویژه پژوهش و فرضیه ها، و کاربرد نتایج، روش ها وابزارهای گردآوری اطلاعات مورد نیاز و بیان ویژگیهای طبیعی جغرافیایی جزیره کیش مبادرت شده است.

۱-۱      بیان مساله

امروزه صنعت گردشگری یکی از امید بخش ترین فعالیتهایی است که از آن به عنوان گذرگاه توسعه[۱]یاد می کنند( اسواربوک[۲]،۱۹۹۸) به گونه ای که نیمه دوم قرن بیستم را باید عصر صنعت گردشگری نام نهاد( پاپلی یزدی و سقایی ،۱۳۸۶: ۶) که براساس پیش بینی سازمان جهانی جهانگردی[۳] تا سال ۲۰۲۰ حدود ۶/۱ میلیارد توریسم بین المللی وجود خواهد داشت و درآمد حاصل از آن به ارزش تقریبی۲ تریلیون دلار در سطح جهان می شود گرچه ایران از نظر جاذبه های اکو توریستی در میان ۱۰ کشور برتر دنیا قرار دارد( ارمغان ،۱۳۸۶: ۲۳۶ )اما متاسفانه همه آمارهای سازمان جهانی جهانگردی نشان از روند بسیار کند ورود گردشگران به ایران و در نتیجه سهم ناچیز این صنعت در درآمد ناخالص ملی کشورمان حکایت دارد (کارگر، ۱۳۸۶). اقلیم می ­تواند به عنوان یک ثروت اقتصادی برای گردشگری (دی فریتاس[۴] ، ۲۰۰۳ :۴۷ ) و به عنوان یک شاخص محلی برای جذابیت منطقه مطرح باشد (وسکنکلوز[۵] و همکاران ، ۲۰۰۷). تاثیر هوا و اقلیم نه تنها به پیدایش گردشگری می­انجامد بلکه سبب تقاضای توریستی می­شود( محمدی،۱۷۴:۱۳۸۵) از اینرو وابستگی زیاد اقلیم و گردشگری به یکدیگر به گونه­ای که دارا بودن شرایط مطلوب اقلیمی جزو مزیت­ها و توان­های بالقوه برای گردشگری محسوب می­شود­،شناخت ویژگی های هرمنطقه ، بخصوص آب وهوا می تواند در امر برنامه ریزی و آمایش سرزمین نقش عمده ای ایفا نماید و پهنه بندی اقلیمی جهت دستیابی به توسعه همه جانبه در ابعاد مختلف زمانی – مکانی ضروری میباشد (گرامی مطلق، شبانکاری،۱۳۸۵ : ۱۸۷ ). هیلوتروپیسم[۶] بهترین مثال در این زمینه به شمار می رود بطوریکه معلوم شده است تعداد زیادی از گردشگران به جستجوی مناطقی می پردازند که از آفتاب آنجا لذت ببرند، درجه حرارتهای بالا و برف مثال هایی از اهمیت منابع اقلیمی برای توریسم تابستانی یا زمستانی محسوب می شود. بنابراین آب و هوا را می توان منبعی در نظر گرفت که توسط گردشگر مورد بهره برداری قرار می گیرد(ذوالفقاری ، ۱۳۸۹ : ۴۶،۴۸) از اینرو شناخت دقیق و تحلیل علمی این پدیده می تواند چهارچوب مطمئنی برای برنامه ریزی متناسب با ظرفیت گردشگری منطقه  و گردشگران فراهم آورد. جزیره زیبای کیش به ­عنوان نخستین منطقه آزاد تجاری، صنعتی و سیاحتی کشوربا داشتن دریای پاک و شفاف، سواحل آرام با ماسه های مرجانی که مشاهده آبزیان در عمق چند متری مقدور می سازد و اماکن تاریخی از قبیل شهر باستانی حریره، مجموعه قنات با قدمت ۲۰۰۰ ساله و اماکن تفریحی، ورزشی، بازارها و مراکز اقامتی مدرن و فرودگاه و بندرگاه بین المللی این ظرفیت را دارد تا با شناسایی و ارزیابی شرایط اقلیمی منطقه با بهره گرفتن از شاخص ها و عناصر مختلف اقلیمی به عنوان یک قطب گردشگری درکشور ودر دنیا مطرح گردد با توجه به مطالب عنوان شده این پژوهش در نظر دارد با بهره گرفتن از شاخص های اقلیم توریستی(TCI , SET , PMV , PET TEK ) و روش ترجونگ به ارزیابی و شناسایی آسایش اقلیمی در طی روز­های سال در سطح جزیره کیش بپردازد، بدین منظور پاسخگویی به سئوالات زیر مد نظر می­باشد. اگرچه تحقیقات مختلفی در زمینه آب و هوا و گردشگری جزیره کیش انجام گرفته است. اما کمبود مطالعات مدون، تمرکز بر روش های خاص زیست اقلیمی و عدم استفاده از داده ­های با بازه زمانی روزانه مساله اساسی این تحقیق است.

۱-۲      اهمیت و ضرورت پژوهش

توسعه گردشگری، به ویژه در کشور های کمتر توسعه یافته عامل موثری در مقابله با فقر است و موجب افزایش درآمد قشرهای مختلف، کاهش بیکاری و رونق اقتصادی و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی مردم و افزایش رفاه اجتماعی می شود ) نکویی صدر، ۱۳۸۸ : ۱۲) تحقیقات نشان داده است که نیازهای گردشگران به اطلاعات اقلیمی به طور قابل توجهی طی سال های اخیردگرگون شده است. وابستگی زیاد اقلیم و گردشگری به یکدیگر به گونه ای که دارا بودن شرایط مطلوب اقلیمی جزو مزیت ها و توان های گردشگری محسوب می شود و اغلب مسافران درانتخاب مکان و زمان سفر به شرایط آب و هوایی توجه می کنند. لذا با توجه به اینکه بهره برداری از توانهای محیطی در هر منطقه می تواند زمینه ساز توسعه آن مکان باشد و خصوصاً که اقلیم یکی از عوامل اساسی در توسعه مناطق محسوب می شود و اینکه جزیره کیش با داشتن توانها و جاذبه های ویژه و غنی، در صورت برنامه ریزی عملی و هدفمند می تواند در تمام بخش های مختلف زیربنایی توسعه گردشگری ایفای نقش نماید، بنابراین اهمیت و ارزش این پژوهش در مطالعه بررسی علمی تاثیر اقلیم بر آسایش و راحتی انسان و تطبیق آن با ویژگی های اقلیمی جزیره کیش در دوره‏های زمانی، روزانه می باشد، همچنین در جهت تصمیم گیری برنامه ریزان گردشگری جزیره کیش می تواند مفید و موثر واقع شود.

۱-۳      اهداف پژوهش

هدف کم کردن فاصله بین یک وضعیت مطلوب و وضعیت موجود است (بحرینی،۳۴۷:۱۳۸۲)
هدف از انجام این پژوهش شامل موارد زیر می‏باشد:

۱-۳-۱     اهداف اصلی

نوعی هدف است که پس از پایان پژوهش (معمولا پژوهش‏های کاربردی) حاصل تحقیق منجر به آن خواهد شد.
۱- تهیه تقویم اقلیم گردشگری روزانه جزیره کیش و شناخت محدودیت ها و قابلیت­های اقلیم گردشگری محدوده­ مورد مطالعه
۲-شناخت عناصر غالب در تعیین زیست اقلیمی انسانی جزیره کیش

۱-۳-۲     اهداف فرعی

۱- شناخت فراسنج های موثر در محاسبه ضریب خنک کنندگی از جمله ساعت آفتابی و سرعت متوسط باد.
۲- شناخت زیست اقلیمی جزیره کیش از لحاظ درجه آسایش یا عدم آسایش
۳- مقایسه روش های ترجونگ ، TCI,PMV,PET,PPD,TEK در دوره زمانی روزانه
۴- توان سنجی اقلیم گردشگری جزیره کیش بر اساس روش های TCI,PMV,PET,PPD,TEK در دوره­ های زمانی روزانه

۱-۴      سئوالات و فرضیه های اساسی پژوهش

در این پژوهش سعی بر آن است که سؤالات ویژه پژوهش پاسخ داده شود و همچنین صحت فرضیه ‏های شماره ۱و ۲ مورد ارزیابی قرار گیرد.
۱- آیا هر یک از روش­های اقلیم فیزیولوژیک قادر به تفکیک زمانی اقلیم گردشگری جزیره کیش می­باشند؟
۲- از لحاظ شرایط اقلیمی زمان مناسب برای گردشگری چه مواقعی است؟
فرضیه عبارت است از حدس یا گمان اندیشمندانه درباره ماهیت، چگونگی و روابط بین پدیده‏ها ،اشیاء و متغیرها که محقق را برای کشف مجهول کمک می نماید. بنابراین، فرضیه گمانی است موقتی، که درست بودن یا نبودنش باید مورد آزمایش قرار گیرد.( حافظ نیا، ۱۱۰:۱۳۷۷ )
در رابطه با جزیره کیش بعنوان منطقه مورد بررسی در این پژوهش فرضیه های زیر متصور است:
۱) هر یک از روش­های اقلیم فیزیولوژیک قادر به تفکیک زمانی اقلیم گردشگری جزیره کیش می­باشند.
۲) به نظر می­رسد زمان مناسب برای گردشگری در محدوده­ مطالعاتی کوتاه باشد.

۱-۵      کاربرد نتایج پژوهش

با توجه به نقشی که آب و هوا در فعالیت های گردشگری دارد نتایج این پژوهش می تواند:
۱- در تصمیم گیری به برنامه ریزان صنعت توریسم و ارائه راهکارهای اساسی جهت برنامه ریزی صنعت جهانگردی خصوصاً سازمان میراث فرهنگی و گردشگری می تواند نقش داشته باشد.
۲- تقویم مناسب را برای توسعه فعالیت های اقلیم گردشگری منطقه از نظر زمانی و مکانی ارائه دهد.
۳- برای برنامه ریزان اقلیم کاربردی مفید واقع خواهد شد .
۴- مناسبترین زمان را برای اقامت یا سکونت افرادی که دارای حساسیت یا بیماریهای ریوی، تنفسی، قلبی و . می باشند را مشخص کند.

۱-۶      استفاده کنندگان از نتایج پژوهش

از نتایج این تحقیق اداره‏ها و سازمانهای زیر استفاده خواهند نمود:
۱) دانشگاه ها و مراکز و موسسات آموزش عالی کشور
۲) مراکز پژوهشی کشور
۳) دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد کشور
۴) سازمان منطقه آزاد کیش ( معاونت گردشگری)
۵) سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری
۶) برنامه ریزان صنایع گردشگری ( دفاتر و آژانس های خدمات مسافرتی و گردشگری،         تورگردانان )
۷) گردشگران داخلی و خارجی

مطلب دیگر :

پایان نامه ارشد:ایرادات شکلی و ماهوی مقررات موضوعه قصاص نفس از منظر قانون مجازات اسلامی

۱-۷      روش و ابزار گردآوری اطلاعات

اندازه گیری و سنجش متغیرهای مورد مطالعه به  نحو مطلوب در صورتی میسر میگردد که محقق بتواند: اولاً، اطلاعات مرتبط با مسأله تحقیق را گردآوری کند، ثانیاً، این اطلاعات را به خوبی استخراج و طبقه بندی نماید و ثالثاً، تجزیه و تحلیل آن ها را برای او مقدور نماید ( حافظ نیا ، ۱۳۸۷ : ۱۴۶ ). جهت تهیه پیشینه تحقیق و همچنین درک مبانی نظری تحقیق و با هدف جمع آوری اطلاعات مربوط به مطالعات مشابه انجام شده:
۱-  از مطالعات کتابخانه ای و سایت های معتبر و ترجمه مقالات مختلف استفاده شده است.
۲- مراجعه حضوری به سازمان ها و ارگانهای مرتبط با موضوع پژوهش
۳- جمع آوری اطلاعات از مطالعات و گزارش های انجام شده در گذشته
۴- تهیه بانک اطلاعاتی بر اساس دوره ی آماری مطالعه حاضر در دوره زمانی روزانه، ماهانه، فصلی
و سالانه
۵- استفاده از سایت های اینترنتی

۱-۸      موقعیت جغرافیای طبیعی

۱-۸-۱     موقعیت ریاضی جزیره کیش

جزیره کیش با مساحت ۹۱ کیلومتر مربع در بین ۲۶ درجه و ۳۰ دقیقه عرض شمالی و۵۳ درجه و۵۹ دقیقه طول شرقی واقع شده است.

۱-۸-۲     موقعیت نسبی جزیره کیش

جزیره کیش، پیرامون ساحلی ۴۳ کیلومتر و شکل کلی تقریباً بیضی، در فاصله ۱۸ کیلومتری بندر گرزه (بندر آفتاب) سرزمین پیوسته ایران در خلیج فارس قراردارد. از شرق  جنوب شرقی به جزیره فرور با فاصله ۴۸ کیلومتر و از جنوب جنوب شرقی به بندر ابوظبی پایتخت امارات متحده عربی با فاصله ۲۳۰ کیلومتر از غرب به بندرالدمام درعربستان با فاصله ۳۷۵ کیلومترمی رسد. کیش در ربع اول راستای سواحل ۱۳۵۹کیلومتری جنوب ایران در دهانه ی خلیج فارس وتقریباً در نزدیک بخش پایانی این آبراه در محدوده تنگه هرمز واقع است.

شکل ‏۱‑۱: موقعیت جغرافیایی جزیره کیش

۲        فصل دوم ( ادبیات تحقیق)

در این فصل به بیان چارچوب نظری پژوهش پیرامون واژگان به کار رفته در این تحقیق، و نیز به دلیل اهمیت شرایط اقلیمی و تاثیر آن بر آسایش انسان مطالعات زیادی که در رابطه با زیست اقلیم انسانی در سطح ایران و جهان شده به ذکر آنها پرداخته ایم.

۲-۱      چارچوب نظری پژوهش

واژگانی که موضوع پژوهش به آنها می پردازد عبارتند از :

۲-۱-۱     اقلیم[۷]

هوای غالب یک محل در دراز مدت را اقلیم گویند. اقلیم دستگاهی است که از هم بر کنش خرده سامانه هایی نظیر هوا سپهر، آب سپهر، زیست سپهر، سطح خشکی ها و نیز فرایندهای متداخل ومرتبط با آنها تشکیل می شود. دستگاه اقلیم از عوامل خارجی متاثر می گردد. مهم ترین و کلیدی ترین عامل موثر بر این سامانه خورشید است(عساکره،۱:۱۳۸۶).

۲-۱-۲     زیست اقلیم انسانی[۸]

زیست اقلیمی انسانی یا زیست اقلیم شناسی علمی است که تأثیر شرایط جوی و اقلیمی را روی انسان مطالعه می کند(کاویانی،۷۷:۱۳۷۲).

۲-۱-۳     شاخص[۹]

عموماً بیانگر، مفهوم یا سازه پیچیده ی واحدی است که از ترکیب چند معرف در یک اندازه مرکب، مشترک، درست شده است(نایبی،۱۱۱:۱۳۸۶).

۲-۱-۴     منطقه آسایش[۱۰]

منطقه ای است که با توجه به در هم آمیختگی فراسنج های مجموعه حرارتی محیط یعنی، دما، رطوبت، باد و تابش، اکثر افراد (۸۰%) در آن منطقه احساس آسایش می کنند(قیابکلو،۶۶:۱۳۸۰).

۲-۱-۵     گردشگری و گردشگر

گردشگری به عنوان یک علم میان رشته‌ای دارای ابعاد گسترده و پتانسیل عظیمی است که با شناخت و بهره گیری از آن می توان حوزه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یک جامعه را متحول نمود وبعلت ارتباط با سایر علوم با گرایش های مختلف علمی خود قابلیت نگرش‌های متفاوت را دارا می‌باشد، ولی در ریشه و مبنا تمامی تعاریف دارای نکات کلیدی مشترکی میباشد که خود سبب ارائه تعاریف بسیاری از آن گردیده است. اصطلاح «« توریست »» یا جهانگرد از قرن نوزدهم معمول شد، در آن زمان اشراف زادگان فرانسه می بایست برای تکمیل تحصیلات و کسب تجربه های لازم زندگی اقدام به مسافرت نمایند. این جوانان در آن زمان توریست نامیده می شدند و بعدها در فرانسه این اصطلاح در مورد کسانی به کار رفت که برای سرگرمی و وقت گذرانی و گردش به فرانسه سفر می کردند و بعدا” با تعمیم بیشتر به کسانی اطلاق می شد که اصولا” به این منظور سفر می رفتند. کم‏کم کلمه توریست به بعضی زبان ها ی دیگر نیز وارد شده و از آن واژه توریسم بوجود آمد. در زبان فارسی کلمه سیاح (توریست ) در گذشته به کسانی گفته می شد که با هدف و منظور شخصی دست به سفر می زد و این واژه در زبان فارسی تا نیمه اول قرن بیستم در معنی فوق به کار می رفت تا آنکه واژه های گردشگر وگردشگری یا جهانگرد و جهانگردی جای آن را گرفت ( رضوانی ، ۱۳۷۴ : ۱۵ ) در تعاریف اولیه بیشتر بر بعد فاصله تأکید گردیده و گردشگران بر مبنای فاصله‌ای که از محل مسکونی داشتند، طبقه‌بندی می‌شدند. به گونه‌ای که کمیسیون ملی گردشگری آمریکا (۱۹۷۳) در تعریف گردشگری داخلی فاصله پنجاه مایل را در نظر گرفته که دربر گیرنده تمامی سفرها به جز سفر برای کار می‌شد ( گارتنر، ۱۹۹۶ : ۵ )[۱۱]. در بعد جغرافیایی گردشگری زمانی از فعالیت‌گذران اوقات فراغت یا تفریح که مستلزم غیبت شبانه از مکان مسکونی عادی است تعریف می‌شود ( اسکینر ، ۱۹۹۹ : ۲۸۰ )[۱۲]. از بعد اجتماعی نیز تعریف گردشگری، فصل مشترک بین زندگی عادی ساکنان بومی و زندگی غیرعادی گردشگران را دربر می‏گیرد ( برنارد ، ۱۹۹۶ : ۵۵۲ )[۱۳]. گردشگر کسی است که برای یک دوره ۲۴ ساعته یا بیشتر به کشوری غیر از محل اقامت خود مسافرت می کند و یا اینکه هدف آنها استراحت، گردش، سرگرمی و آشنایی با مردم بود، نه کسب درآمد و اشتغال به کار ( ارمغانی ، ۱۳۸۶ : ۲) است. به طور کلی گردشگر به کسی اطلاق می شود که به مکانی غیر از محل سکونت سفر کرده و هدفش مقاصد کاری و یا استفاده از اوقات فراغت باشد و مخارج او در مقصد، از درآمدی که در محل سکونت بدست آورده پرداخت شود. تعریف فوق تعریفی نسبتا جامع است که شامل همه انواع گردشگری می شود ( موسایی  ، ۱۳۹۰ : ۱۶). ﻃﺒﻖ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﮔﺮﺩﺷﮕﺮﻱ، ﺑﻪ ﻓﺮﺩﻱ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺗﻔﺮﻳﺢ ﻳﺎ ﺣﺘﻲ ﻛﺴــﺐ  ﻭﻛﺎﺭ ﻣﺪﺕ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ۲۴ ﺳــﺎﻋﺖ ﻭ ﻛﻤﺘﺮ ﺍﺯ ﻳﻚ ﺳﺎﻝ، ﺑﻪ ﺳﺮﺯﻣﻴﻨﻲ ﻏﻴــﺮ ﺍﺯ ﻣﺤﻞ ﺍﻗﺎﻣﺖ ﻣﻌﻤﻮﻝ ﺧــﻮﺩ ﻣﻲﺭﻭﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺁﻧﺠﺎ ﺍﻗﺎﻣﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﮔﺮﺩﺷــﮕﺮ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ.

۲-۲      عوامل مؤثر بر گردشگری

عوامل بی شماری در توسعه گردشگری نقش دارند. ارتباط و تعامل بین آنها توسعه گردشگری را شکل میدهد. سه عامل اصلی در توسعه گردشگری عبارتند از : گردشگران، مردم منطقه، و ویژگی های مقصد (الوانی و پیروز بخت ، ۱۳۸۵ : ۱۱۲) به عبارت دیگر میهمانان، میزبانان و جاذبه ها سه عامل اصلی در توسعه گردشگری اند (ترایب ، ۱۹۹۷ : ۳۲)[۱۴]. و سه بعد اصلی گردشگری ، سرمایه ، مدیریت و فناوری و دو رکن فرعی آن عوامل طبیعی و مجموعه میراث فرهنگی است (پاپلی یزدی و سقایی، ۱۳۸۷ :۶۴ ). در میان عوامل شکل دهنده، تشکیلات و ساختار گردشگری و وجود سرمایه از بنیان های ضروری است. فناوری مناسب به عنوان یک زیر ساخت، جریان گردشگری را متحول می کند وسرمایه عامل تاثیر گذار در روند ممتد گردشگری است. افزایش ورود گردشگران خارجی به کشور با تجهیزات و گسترش برخی از امکانات رابطه مستقیمی دارد گسترش امکانات رفاهی و زیربنایی، بهبود بهداشت، بهبود خطوط ارتباطی از جمله فعالیت هایی است که به بهبود وضعیت گردشگری کمک می کند لذا برخی از عوامل موثر بر توسعه صنعت توریسم و گردشگری عبارتند از:

• وجود امکانات رفاهی و اقامتی مناسب

مطالعه تطبیقی ماهیت و آثار مالکیت ادبی و هنری در ایران و حقوق بین الملل

بند ششم : گسترش انتقال تکنولوژی ۱۶

بند هفتم :  موازنه ی میان حقوق و تعهدات. ۱۶

بند هشتم : تقلیل تقلب های تجاری ۱۷

بند نهم : ارتقاء تأمین حقوق بشر. ۱۷

مبحث دوم  : اصول راهبردی در حمایت از آثار ادبی و هنری ۱۸

گفتار اول : اصل عدم حمایت از ایده ها ۱۸

بند اول: بررسی مفهومی اصل عدم حمایت از ایده ها ۱۸

بند دوم : چگونگی انعکاس اصل در مقررات مختلف. ۱۹

۲-۱ :  حقوق ایران. ۱۹

۲-۲ : مقررات بین المللی ۲۰

۲-۳ : حقوق خارجی ۲۱

گفتار دوم: اصل حمایت بدون تشریفات. ۲۲

بند اول: بررسی مفهومی ۲۲

بند دوم : چگونگی انعکاس اصل در مقررات مختلف. ۲۲

۲-۱ : حقوق ایران. ۲۲

۲-۲ : مقررات بین المللی ۲۵

گفتار سوم: عدم اهمیت ویژگی های اثر. ۲۶

بند اول: نوع اثر. ۲۸

بند دوم: شکل ارائه اثر. ۲۸

بند سوم: شایستگی اثر. ۲۸

بند چهارم: هدف و غایت اثر. ۲۹

گفتار چهارم: ضرورت اصیل بودن اثر. ۲۹

۱-۱:  حقوق موضوعه. ۳۰

۱-۲: تفکیک اصالت از تازگی ۳۱

۱-۳: اصالت مطلق و اصالت نسبی ۳۱

بند دوم: تشخیص اصالت. ۳۲

۲-۱:  آثار ادبی، موسیقایی و هنری ۳۲

۲-۲ : عناوین ۳۵

۲-۳ : پایگاه های داده ۳۶

مبحث سوم : سابقه حقوق مالکیت فکری در سازمان جهانی تجارت. ۳۶

گفتار اول : زمینه مذاکرات. ۳۶

گفتار دوم :  عوامل مؤثر بر شروع مذاکرات دور اروگوئه. ۳۷

گفتار سوم :  مذاکرات ناظر بر حقوق مالکیت فکری ۳۸

فصل  دوم : تحولات و منابع حمایتی بین المللی  از حقوق مالکیت ادبی و هنری

مبحث اول : انواع آثار مورد حمایت. ۴۷

گفتار اول: آثار ادبی ۴۸

بند اول :  آثار نوشته. ۴۸

۱-۱ : مفهوم. ۴۸

۱-۲ : انواع. ۴۹

بند دوم :  آثار اقتباسی ۵۰

۲-۱ : مفهوم خاص ۵۰

۲-۲ : مفهوم عام. ۵۱

بند سوم : آثار شفاهی ۵۴

گفتار دوم: عناوین آثار. ۵۵

گفتار سوم : آثار هنری ۵۶

بند اول :  آثار موسیقایی ۵۶

۱-۱ : عناصر مورد حمایت در آثار موسیقایی ۵۶

۱-۲ : تفکیک آثار موسیقایی اولیه و ثانویه. ۵۸

۱-۳ : اثر موسیقایی عاریت گرفته شده از فرهنگ عامه ( فولکلور) ۵۹

بند دوم : سایر آثار هنری ۵۹

گفتار چهارم  : آثار رایانه ای ۶۰

بند اول :  نرم افزارها ۶۰

۱-۱ : مفهوم. ۶۰

۱-۲ :حمایت توسط حق مؤلف. ۶۱

بند دوم :  پایگاه های داده یا بانک های اطلاعاتی ۶۴

۲-۱ :مفهوم. ۶۴

۲-۲ :حمایت تحت عنوان « حقوق خاص» ۶۵

مبحث دوم : تحولات بین المللی حقوق پدید آورندگان آثار ادبی و هنری ۶۶

گفتار اول :  تاریخچه و اهداف تأسیس (WIPO) 66

بند اول :  سیر تاریخی ۶۶

بند دوم :  اهداف سازمان. ۶۷

بند سوم :  وظایف سازمان. ۶۷

گفتار دوم  :  اندیشه های بین المللی و ماهیت حقوقی حقوق پدیدآورندگان آثار ادبی و هنری ۶۸

بند اول :  دیدگاه های مورد حمایت کشور های پیشرفته و در حال توسعه. ۶۸

بند دوم : توسعه تدریجی ارتباط حقوق مالکیت فکری (GATT) و (WTO) 69

بند سوم :  رابطه بین موافقت نامه (TRIPS) و کنوانسیون برن. ۷۲

بند چهارم :  سایر کنوانسیون ها ۷۳

گفتار سوم :   فرایند الحاق ایران به کنوانسیون برن در راستای حمایت از آثار ادبی و هنری ۷۴

۱-۱ : مخالفت با اصل الحاق ۷۵

۱-۲ : مخالفت با جنبه ی سیاسی الحاق ۷۶

۱-۳ : استدلال مبتنی بر اقدام تلافی جویانه. ۷۶

۱-۴ : عدم تشخیص ضرورت الحاق ایران. ۷۶

بند دوم : نظرات موافقان و ارزیابی آن ها ۷۷

۲-۲ : ضرورت ورود آثار هنرمندان ایرانی به عرصه بین المللی ۷۷

۲-۳ : افزایش اعتبار بین المللی ایران. ۷۸

۲-۴ : گسترش فرامرزی فرهنگ ایران. ۷۸

۲-۵ : ابعاد و جوانب ورود به (WTO) 78

۲-۶ : ره آورد های اقتصادی در عرصه فرهنگی و هنری ۷۹

مبحث سوم  :  منابع حمایتی حقوق مالکیت آثاز ادبی و هنری در موافقت نامه (TRIPS) 80

گفتار اول :  بررسی منابع حمایتی حقوق  پدیدآورنده در موافقت نامه (TRIPS) 80

بند اول  : اهداف موافقت نامه. ۸۰

بند دوم  :  اصول موافقت نامه. ۸۱

۲-۱ : اصل ملاحظه منافع عمومی و جلوگیری از سوء استفاده از حق ۸۱

۲-۲ :  اصل منافع عمومی ۸۱

۲-۳ : جلوگیری از سوء استفاده از حق ۸۲

۲-۴ : اصل رفتار ملی ۸۲

۲-۵: تثبیت تعرفه. ۸۲

۲-۶ : حمایت از صنعت داخلی از طریق تعرفه ها ۸۳

۲-۷ : رفتار دولت کامله الوداد ۸۳

گفتار دوم :  نظام پدیدآورندگان در موافقت نامه (TRIPS) 83

بند اول :  اصول و مبانی حمایت. ۸۳

بند دوم :  ذی نفع حمایت. ۸۴

بند سوم :  موضوع حمایت. ۸۵

بند چهارم : حقوق مورد حمایت. ۸۷

۴-۱ : حقوق معنوی ۸۷

۴-۲ : حقوق مادی ۸۷

فصل سوم:ضمانت اجرا های حمایت از آثار ادبی و هنری در حقوق ایران و بین الملل

مبحث اول : ضمانت اجرای کیفری حمایت از آثار ادبی و هنری در حقوق ایران و بین الملل ۹۰

گفتار اول  : مقررات کیفری ناظر بر حقوق مالکیت ادبی و هنری در مورد آثار ادبی و هنری به مفهوم سنتی آن و حقوق مجاور. ۹۰

بند  اول: حقوق ایران. ۹۰

۱-۱ :  نقض حقوق مادی ۹۰

۱-۲ : نقض حقوق معنوی ۹۵

بند دوم: حقوق خارجی  مقررات بین المللی ۹۷

۲-۱ :   حقوق خارجی ۹۸

گفتار دوم: ضمانت اجرا حمایت از آثار رایانه ای ۱۰۳

بند اول : حقوق ایران. ۱۰۳

۱-۱ :   پایگاه های داده ۱۰۳

۱-۲ :   نرم افزارها ۱۰۳

بند دوم : حقوق خارجی و مقررات بین المللی ۱۰۶

۲- ۱ :  حقوق خارجی ۱۰۶

۲-۲  :  مقررات بین المللی ۱۰۷

گفتار سوم:  ضمانت اجراهای کیفری در بستر مبادلات الکترونیکی ۱۰۸

بند اول: حقوق ایران. ۱۰۹

بند دوم: مقررات بین المللی ۱۱۱

۲-۱ :  معاهدات وایپو راجع به حق مؤلف و حقوق مجاور سال ۱۹۹۶. ۱۱۱

۲-۲ : دستورالعمل اروپایی مورخ ۲۲ می ۲۰۰۱. ۱۱۳

۲-۳ : کنوانسیون جرائم سایبری مورخ ۲۳ سپتامبر ۲۰۰۱. ۱۱۴

مبحث دوم : ضمانت اجراهای مدنی در راستای حمایت از آثار ادبی و هنری در ایران و حقوق بین الملل ۱۱۵

بند اول: آثار ادبی و هنری ۱۱۶

مطلب دیگر :

پایان نامه با موضوع نظریه‎های روابط والد ـ نوجوان - مجله علمی دانش بنیان رضوی

۱-۱ :  قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان سال ۱۳۴۸. ۱۱۶

۲-۲ : قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی سال۱۳۵۲. ۱۲۰

بند دوم: آثار رایانه ای ۱۲۰

گفتار دوم :  حقوق خارجی و مقررات بین المللی ۱۲۲

بند اول: حقوق خارجی ۱۲۲

۱-۱ :  حقوق فرانسه. ۱۲۲

۱-۲ : حقوق آلمان. ۱۲۳

بند دوم : مقررات بین المللی ۱۲۵

۲-۱ :  کنوانسیون برن. ۱۲۵

۲-۲ :  موافقت نامه جنبه های تجاری حقوق مالکیت فکری ( تریپس) ۱۹۹۴. ۱۲۵

گفتار سوم:  ضمانت اجراهای مدنی در بستر مبادلات الکترونیکی ۱۲۷

بند دوم: مقررات بین المللی ۱۲۸

مبحث سوم :  نحوه تضمین اجرای حقوق مالکیت فکری در موافق نامه (TRIPS) 128

گفتار اول :  روش های جبرانی، مجازات ها و اجرا ۱۲۹

گفتار دوم :  پیشگیری از دعاوی و حل اختلافات. ۱۳۱

بند اول : شفاف سازی قوانین ۱۳۱

بند دوم : حل و فصل اختلافات. ۱۳۱

نتیجه گیری و پیشنهاد ۱۳۵

الف ) نتیجه گیری ۱۳۵

ب ) پیشنهادات. ۱۳۹

چکیده :

افکار بشر و دستاورد های فکری و هنری او را نمی توان در چارچوب مرز های داخلی محصور نمود. دانش و هنر فرآورده های بین الملل هستند که مرزی نمی شناسند و با پیشرفت های اخیر، تسریع انتقال اطلاعات را فراهم آورده و جریان بین المللی انتقال دانش نیز سرعت و افزایش چشمگیری یافته است. ارتقاء سطح دانش عمومی سبب شده که استفاده از محصولات و آثار هنری در انحصار طبقه خاصی نباشد و همین امر سبب افزایش تقاضا در خصوص این کالا ها شده است. کشور ایران با برخورداری از تمدنی چندین هزار ساله نقش بسیار ممتازی را در تعالیادبیات و هنر ایفا نموده است. این تمدن تاریخی بخش اعظمی از توسعه و تکامل خود را مرهون آفرینش های ادبی، هنری ایرانیان بوده که در اعصار مختلف بدیع ترین و برجسته ترین فرآورده های خلاق بشری را پدید آورده است. حکومت های ایرانی اغلب حامی و مشوق هنر بوده و به انحاء مختلف مادی و معنوی، آفرینندگان آن ها را مورد حمایت خویش قرار داده اند. در دوران اخیر نیز بارقه های این سیاست هنر پروری با شدت و ضعف دیده می شود. نکته ای که در این میان معمولاً مورد غفلت واقع شده اهمیت حمایت معنوی از آثار هنری و حقوق پدید آورندگان آن ها است. این مهم البته مستلزم بررسی های حقوقی و دقت نظر های قانونی است که قاعدتاً بر عهده جامعه حقوق دانان و مجریان قضایی کشور است. لیکن متأسفانه با وجود قوانین موجود در ایران عملاً به دلایل مختلفی آفرینش های هنری از حمایت حقوقی لازم برخوردار نیست. پایان نامه حاضر دلایل این خلاء ها و  نارسایی ها را بررسی کرده و با تحلیل قوانین موضوعه موجود کشور و مقایسه آن با کنوانسیون های بین المللی و در رأس آن ها «کنوانسیون برن» و نیز تحلیل مشکلات گریبانگیر در راه اجرای این قوانین، راهکار های برون رفت از نقایص حقوقی موجود در حوزه هنر و آفرینش های هنری را ارائه می نماید.

کلید واژه : مالکیت ادبی و هنری ، آثار ادبی و هنری ، خلاء قوانین ، ایران ، اسناد بین المللی.

مقدمه :

۱)بیان مسأله:

از ابتدای خلقت، انسان بنا بر فطرت و طبیعتش برای تلاش‌های کم یا زیاد خود ارزش قائل بوده و در آنچه به دست می‌آورده اعمال سلیقه می‌کرده و دیگران را نیز از تصرف در آن باز می‌داشته به طوری که این حس غریزی در بشر منشاء پدیدآوردن اندوخته‌های شخصی و احساس تعلق به آنها گردیده است. این احساس تنها نسبت به اندوخته‌های غیبی او محدود نمی‌شده، بلکه در مورد اشعاری که می‌سروده، نقاشی‌هایی که می‌کشیده و یا مطالبی که می‌نوشته نیز اعمال می‌گشته. به عقیده برخی از زمانی که انسان توانسته قلم یا قلم‌مویی در دست بگیرد این احساس وجود داشته است. موارد متعددی از دوران باستان در این مورد وجود دارد به عنوان مثال: هومودور شاگرد افلاطون پس از استفاضه از محضر استاد، یادداشت‌های خود را به سیسیل برد و در آنجا فروخت. این عمل که بدون اجازه افلاطون صورت گرفته بود نه تنها مورد شماتت اهل علم و ادب قرار گرفت بلکه خشم مردم را نیز برانگیخت. مالکیت فکری بر مبنای مصادیق مورد حمایت، به دو بخش «مالکیت ادبی-هنری» و «مالکیت صنعتی» تقسیم بندی می شود که در هر بخش مصادیق متفاوتی مورد شناسایی و حمایت قرار می گیرند. حقوق مالکیت ادبی- هنری از سابقه ی طولانی تری نسبت به حقوق مالکیت صنعتی برخوردار است. در روم و یونان قدیم، سرقت ادبی عملی مذموم شمرده می شده است، در دوران قرون وسطی از آن جایی که آثار، مظهری از الهام الهی بود حق انحصاری برای مولف قائل نبودند و اکثر آثار آن عصر به صورت گمنام منتشر شده است، در اروپا به طور روشن این بحث در عهد رنسانس و با انقلاب فکری- صنعتی که در آنجا خصوصاً در صنعت چاپ پدید آمد، آغاز شد و باید نخستین آثار حمایت از نوشته‌ها را در امتیازاتی جستجو کرد که حکام و سلاطین اروپایی در قرن ۱۶ به ناشران و کتاب‌فروشان اهدا می‌کردند که باعث می‌شد ناشران و چاپخانه‌داران این احکام را وسیله‌ای برای دست‌اندازی به حقوق مولفین قرار دهند. این وضع طی دو قرن در اروپا ادامه یافت تا اینکه برای نخستین بار در سال ۱۷۰۹ در انگلیس قانونی به تصویب ملکه رسید که حقوقی را برای مولفین اثر به رسمیت می‌شناخت. در اوایل همین قرن در فرانسه نیز قانونی به همین مضمون به تصویب رسید و کم‌کم بسیاری از کشورهای دیگر در اروپا، آمریکای لاتین و آسیا دست به وضع چنین قوانینی زدند. در اواخر قرن ۱۹ با گسترش ارتباطات و پیشرفت علوم و صنایع نجومی، روشن شد که قوانین ملی هرچند جامع و کامل نباشند، نمی‌توانند به خوبی از حقوق معنوی مولفین و مخترعین دفاع نمایند؛ چرا که سوءاستفاده کنندگان با کمک وسایل ارتباط جمعی در خارج از مرزهای ملی اقدام به سرقت‌های ادبی و هنری و صنعتی می‌نمایند. لذا موافقت‌نامه‌های دوجانبه و چندجانبه و بالاخره بین‌المللی در این زمینه فراهم شد تا این که در زمینه مالکیت صنعتی و حقوق مخترعین به کنوانسیون پاریس ۱۸۸۳ برای حمایت از مالکیت صنعتی انجامید که تا ۱۹۹۶، ۱۴۰ عضو داشته و در زمینه حقوق مولفین آثار ادبی و هنری و علمی نیز به کنوانسیون برن سوییس در سال ۱۸۸۶منتهی شد. با ادغام دفاتر این دو کنوانسیون بین‌المللی در سال ۱۸۹۳ نخستین سنگ بنای سازمان جهانی مالکیت معنوی گذاشته شد.

در ایران اولین قرارداد مالکیت ادبی میان ایران و آلمان در سال ۱۳۰۹ ه.ش منعقد شد و نخستین رویکردهای قانونی آن نیز در فصل ۱۱ قانون جزا مبحث دسیسه و تقلب در کسب مصوب ۱۳۱۰ می‌باشد. در سال ۱۳۴۸ قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان در سال ۱۳۵۲ ،نیز قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات حقوقی به تصویب مجلس شورای ملی رسید و در سال ۱۳۳۷ ایران به کنوانسیون پاریس در زمینه حمایت از مالکیت صنعتی پیوست.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی مسأله حقوق مولفین و مخترعین، به دلیل فتوای حضرت امام در تحریرالوسیله مبنی بر عدم ثبوت چنین حقوقی در شرع، به بحث پیچیده‌ای تبدیل شد.

مالکیت حقوقی عبارت است از احاطه و سلطنت کسی بر چیزی که این قسم امری است که عقلا آن را بر حسب نیاز جامعه برای اشخاص حقیقی و حقوقی اعتبار کرده‌اند. لذا هر کس هر چیزی را تالیف می‌کند چون نتیجه کار فکری اوست مالک و صاحب آن می‌شود. البته ملکیت او مطلق نیست و دلیل بر حرمت امتناع و تصرفات معنوی وجود ندارد. آنچه جایز نیست نسخه‌برداری و تکثیر بدون اجازه مولف است که در این صورت مولف می‌تواند مطالبه حق نماید.

گروهی دیگر بر این نحو مالکیت (مالکیت فکری و معنوی) خرده می‌گیرند به این دلیل که به رسمیت شناختن حقوق معنوی باعث می‌شود تولید‌کنندگان آثار فرهنگی و علمی بدون دریافت پول آثار خود را در اختیار جامعه قرار ندهند و از این بابت جامعه لطمه ببیند. مثلاً چنانچه اختراعی مثل برق انجام شود و مخترع آن بخواهد آن را به قیمت گزافی به دنیا عرضه کند معلوم است که بخش عمده‌ای از جامعه توانایی بهره‌مندی از آن را نخواهند داشت و شکاف بین غنی و فقیر روز به روز بیش‌تر می‌شود و این مسأله‌ای است که هرگز شارع مقدس به آن راضی نخواهد بود و مصداق آیه شریفه: إن الذین یکتمون بما انزلنا من البینات و الهدی من بعد ما بیناه للناس فی الکتاب اولئک یلعنهم الله و یلعنهم اللاعنون ،[۱]هستند و پیامبر اکرم نیز فرموده‌اند هر کس دانشی را بداند و آن را کتمان کند روز قیامت با افساری از آتش آورده می‌شود. با توجه به توضیحات فوق این پژوهش در پی آن است که به بررسی  تطبیقی ماهیت و آثار مالکیت ادبی و هنری در ایران و حقوق بین الملل   بپردازد.

۲) اهمیت و ضرورت انجام:

مدیریت و توسعه گردشگری در مشهد با تاکید بر توسعه گردشگری سلامت ( طراحی سایت پلان گردشگری سلامت )

۲-۵-۷ به حداقل رساندن سطح بیکاری ۳۷
۲-۶ جاذبه‌ها در صنعت توریسم و گردشگری ۳۷
۲-۷ گردشگری سلامت ۴۰
۲-۸ گردشگری تندرستی ۴۱
۲-۹ گردشگری سلامت در ایران. ۴۳
۲-۱۰ ساختار برنامه ریزی برای گردشگری درمانی ۴۴
۲-۱۱ اقدامات سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ۴۵
۲-۱۲ جاذبه ها و امتیازات ایران برای گردشگری درمانی ۴۶
فصل سوم. ۴۸
بررسی منطقه مورد مطالعه. ۴۸
۳-۱ جغرافیای طبیعی مشهد ۴۹
۳-۱-۱ شرایط اکولوژیکی مشهد ۴۹
۳-۱-۲موقعیت جغرافیایی مشهد ۵۰
۳-۱-۳  پستی وبلندیها ۵۱
۳-۱-۴  آب و هوا ۵۲
۳-۲ جغرافیای انسانی مشهد ۵۳
۳-۲-۱ تقسیمات کشوری ۵۳
۳-۲-۱-۱ سابقه تقسیمات کشوری در خراسان. ۵۳
۳-۳ جغرافیای تاریخی ۵۷
۳-۴ جغرافیای فرهنگی ۵۷
۳-۵ روند تاریخی و گسترش شهر مشهد ۵۹
۳-۵-۱ بررسی تحولات و تقسیمات سیاسی – اداری شهرستان مشهد ۵۹
۳-۶ تکوین تاریخی شهر مشهد ۶۰
۳-۶-۱ تاریخچه مختصر شهر قدیم مشهد ۶۰
۳-۶-۲ تعریف و مفهوم آستان قدس ۶۱
۳-۷ مشهد از آغاز پیدایش (سال ۵۹ ه.ش تا ۱۲۹۹ ه.ش) ۶۱
۳-۷-۱ مشهد از سال ۱۳۰۰ تاکنون. ۶۳
۳-۸ گردشگری در مشهد ۶۶
۳-۹ جاذبه های شهر مشهد ۶۷
۳-۹-۱ جاذبه های طبیعیمشهد ۶۷
۳-۹-۱-۱ ییلاقات طرقبه. ۶۷
۳-۹-۱-۲ ییلاقات شاندیز. ۶۸
۳-۹-۱-۳ جاغرق ۶۸
۳-۹-۱-۴ سد طرق ۶۸
۳-۹-۱-۵ رودخانه و سد کارده ۶۹
۳-۹-۱-۶ جاذبه های غارنوردیغارمغان. ۶۹
۳-۹-۱-۷ غار هندل آباد ۶۹
۳-۹-۱-۸ غار دره‌آل. ۶۹
۳-۹-۱-۹ غار کارده ۷۰
۳-۱۰ جاذبه‌های فرهنگی ۷۰
۳-۱۰-۱ حرم مطهر امام رضا (ع) ۷۰
۳-۱۰-۲ مسجد گوهر شاد ۷۱
۳-۱۱ توریسم و توسعه تاسیسات گردشگری در مشهد ۷۱
۳-۱۱-۱ مسیر تحول هتلداری در شهر مشهد (از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۹۰) ۷۱
۳-۱۱-۲ هتل. ۷۲
۳-۱۱-۳ هتل‌ آپارتمان. ۷۳
۳-۱۱-۴ مهمانپذیر. ۷۴
۳-۱۱-۵ مجتمع‌های پذیرایی – تفریحی ۷۴
۳-۱۲ جاذبه های گردشگری از دیدگاه کاربرد ۷۵
۳-۱۲-۱ جاذبه های تاریخی و مذهبی ۷۵
۳-۱۲-۲ جاذبه های تفریحی ۷۶
۳-۱۲-۳ مراکز اقتصادی و بازارهای خرید ۷۷
۳-۱۲-۴ شهرک های ییلاقی و توریستی طرقبه و شاندیز. ۷۸
۳-۱۳ مهمترین پروژه‌ها و برنامه‌های اجرائی تاثیرگذار در توسعه گردشگری شهر مشهد ۷۹
۳-۱۴ مدیریت و سازمان های مرتبط با گردشگری مذهبی – فرهنگی مشهد ۸۲
۳-۱۴-۱ آستان قدس رضوی ۸۲
۳-۱۴-۲ سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان. ۸۴
۳-۱۴-۳ اداره کل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی ۸۴
۳-۱۴-۴ شهرداری مشهد ۸۴
۳-۱۴-۵ حمل و نقل. ۸۵
۳-۱۴-۶ واحد های اقامتی و پذیرایی ۸۶
۳-۱۴-۷ دفاتر خدمات مسافرتی (سفر گذاری ها) ۸۹
۳-۱۴-۸ ساختار اجتماعی- فرهنگی گردشگران شهر مشهد ۹۰
۳-۱۵ کارکردهای مؤثرگردشگری بر رشد و توسعه فضایی شهر مشهد ۹۴
۳-۱۵-۱ اثرات و کارکردهای گردشگری بر شهر مشهد ۹۶
۳-۱۶ جاذبه های درمانی مشهد ۹۹
۳-۱۶-۱ مشهد میزبان گردشگران درمانی ۹۹
۳-۱۶-۲ بازاریابی در کشورهای آذری زبان. ۱۰۰
۳-۱۶-۳ مشهد قطب درمان نازایی ۱۰۱
۳-۱۶-۴ جراحی پیوند در مشهد ۱۰۱
۳-۱۷ بررسی وضعیت زیرساخت های درمانی مشهد ۱۰۴
فصل چهارم. ۱۰۸<b
r />یافته های تحقیق ۱۰۸
مقدمه. ۱۰۹
۴-۱ روند رو به رشد آمار گردشگران سلامت در مشهد ۱۰۹
۴-۲ بیمه بیماران خارجی مشهد ۱۱۰
۴-۳ تسهیلات ورود گردشگران سلامت مشهد ۱۱۰
۴-۴ افزایش تقاضای کشورهای اروپایی و آمریکایی ۱۱۱
۴-۵ اختصاص بخشی از بودجه زیارت به گردشگری سلامت ۱۱۱
۴-۶ گواهینامه سلامت حرفه‌ای آژانس‌های مسافرتی ۱۱۲
۴-۷ کیفیت و قیمت مناسب خدمات درمانی در مشهد ۱۱۳
۴-۸ ساماندهی تعرفه‌های درمانی برای توسعه گردشگری سلامت مشهد ۱۱۴
۴-۹ تسهیل در صدور روادیدهای درمانی ۱۱۴
۴-۱۰ بررسی نقاط مثبت و منفی توسعه گردشگری سلامت مشهد ۱۱۵
فصل پنجم. ۱۲۱
بررسی فرضیات ، نتیجه گیری و پیشنهادات ۱۲۱
۵-۱ بررسی فرضیه های تحقیق ۱۲۲
۵-۱-۱ فرضیه اول تحقیق ۱۲۲
۵-۱-۲ فرضیه دوم تحقیق ۱۲۳
۵-۱-۳ فرضیه سوم تحقیق ۱۲۳
۵-۲ طرح پیشنهادی برای ایجاد مجتمع گردشگری سلامت در مشهد (سایت پلان) ۱۲۴
۵-۲-۱ اهداف کلان طرح. ۱۲۴
۵-۲-۲ اهداف میانی طرح. ۱۲۵
۵-۲-۳ اهداف خرد ۱۲۵
۵-۳ دستاوردهای پایان نامه برای برنامه ریزی گردشگری سلامت در مشهد ۱۲۷
منابع فارسی ۱۲۸</b

 

 
فهرست جداول
جدول ۲-۱ : تعاریف مختلف گردشگری و نقاط ضعف و قوت آنها ۲۷
جدول ۲-۲ اثرات مثبت و منفی صنعت گردشگری ۴۰
جدول شماره ۳-۱ : معرفی خراسان رضوی ۵۳
جدول ۳-۲ مشخصات عمومی شهرستانها براساس تقسیمات کشوری در سال ۱۳۹۰. ۵۶
جدول ۳-۳ : تقسیم بندی انواع جاذبه های گردشگری مشهد بر اساس کارکرد ۸۱
جدول ۳-۴ : مشخصات کلی واحدهای اقامتی شهر مشهد سال ۱۳۹۰. ۸۶
جدول ۳-۵ : تعداد گردشگران داخلی و خارجی شهر مشهد ۱۳۸۵-۱۳۷۹. ۹۱
جدول ۳-۶ : مقایسه شاخص رشد جمعیت، گردشگران مشهد ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵. ۹۵
جدول ۳-۷ : تعداد جمعیت و رتبه مهمترین شهرهای مذهبی جهان اسلام. ۹۵
جدول ۳-۸ : لیست بیمارستانهای مهم مشهد ۱۰۳
جدول ۴-۱ عوامل مثبت گردشگری درمانی شهر مشهد ۱۱۶
جدول ۴-۲  عوامل منفی گردشگری درمانی شهر مشهد ۱۱۷
جدول ۴-۳ فرصت های موجود جهت توسعه گردشگری درمانی شهر مشهد ۱۱۸
جدول ۴-۴ تهدایدات پیش روی توسعه گردشگری درمانی شهر مشهد ۱۱۹
جدول ۵-۱ : ارتباط زیرساختهای درمانی با گردشگران سلامت در مشهد ۱۲۳
جدول ۵-۲ : قسمتهای اصلی سایت پلان پیشنهادی ۱۲۷
 
 
فهرست اشکال و نمودارها
تصویر ۳-۱ : میدان طرقبه(منطقه ییلاقی) ۶۷
تصویر ۳-۲ : ییلاقات شاندیز. ۶۸
تصویر ۳-۳ : بارگاه مطهر حضرت رضا (ع) ۷۰
نمودار ۳-۱ : نسبت مجوزهای گوناگون در دفاتر خدمات مسافرتی شهر مشهد ۸۹
نمودار ۳-۲ : تعداد گردشگران داخلی ورودی به شهر مشهد بر حسب ماه های سال. ۹۱
نمودار۳-۳ : نسبت اهداف گردشگران داخلی و خارجی شهر مشهد ۹۴
تصویر ۳-۶ : الگوی پیشنهادی سیستم گردشگری  شهر مشهد ۹۸
تصویر۵-۱ : ماهواره ای از محل پیشنهادی برای ایجاد مجتمع گردشگری سلامت در مشهد ۱۲۶
تصویر ۵-۳ : جزئیات سایت پلان پیشنهادی ۱۲۶
 
 
فهرست نقشه ها
نقشه ۳-۱ : نقشه جمهوری اسلامی ایران. ۴۹
نقشه ۳-۲ : نقشه کلانشهر مشهد ۵۰
نقشه ۳-۳ : پراکندگی فضایی جاذبه های گردشگری شهر مشهد ۸۲
نقشه ۳-۴ : پراکندگی فضایی اقامتگاه های گردشگری مشهد ۸۸
 
 

چکیده

بر اساس تعریف های سازمان جهانی جهانگردی یکی از اهدافی که می تواند گردشگر را برانگیزد تا عزم سفر کند، مسافرت برای کسب سلامتی است. چیزی که از آن به گردشگری سلامت تعبیر میکنند.در حقیقت گردشگری سلامت، نوعی از گردشگری است که به منظور حفظ، بهبود و حصول مجدد سلامت جسمی و ذهنی فرد به مدتی بیشتر از ۲۴ ساعت و کمتر از یک سال صورت می گیرد. به این ترتیب یک توریست سلامت با مسافرت از محل دائم زندگی خود می تواند از خدمات درمانی مقصد استفاده کند تا سلامت جسمی و روحی اش را به دست بیاورد. نوعی از گردشگری که این روزها خوشبختانه در ایران رواج پیدا کرده و توریست های زیادی را از کشورهای منطقه برای بهره مندی از خدمات پزشکی و درمانی ایران به کشورمان می کشاند. کشور ایران و به خصوص شهر مشهد با داشتن پزشکان متخصص و متبحر ، هزینه های پایین درمان نسبت به کشورهای اروپایی ، نزدیکی به کشورهای عربی و تشابه فرهنگ و گویش با کشورهای همجوار دارای مزیت های قابل توجهی در زمینه جذب توریست می باشد . بنابراین ضرورت پژوهش در زمینه راه های توسعه گردشگری درمانی و مذهبی در شهر مشهد بیش از پیش احساس می شود .از طرفی با پیشرفت دانش پزشکی در خود کشورهای عربی و کشورهای همجوار مانند ترکیه شاهد شکل گرفتن قطب های جدید درمانی در سطح منطقه هستیم که با کم توجهی و عدم برنامه ریزی مناسب ، موجب از دست رفتن این صنعت نوپا و سودآور خواهیم شد و همین امر ضرورت پژوهش و برنامه ریزی را در زمینه راهکارهای توسعه گردشگری درمانی نمایان می سازد . نتایج بررسی های صورت گرفته در این پژوهش نشان داد بین زیرساختهای اقتصادی مشهد با توسعه گردشگری سلامت در این شهر ارتباط مشخصی وجود دارد. همچنین بین امکانات درمانی با توسعه گردشگری سلامت مشهد نیز ارتباط معناداری وجود دارد. در پایان نیز با بررسی منطقه مورد مطالعه مکانی نیز به عنوان محل مناسب جهت ایجاد مجتمع گردشگری سلامت در مشهد معرفی شد.
واژگان کلیدی : گردشگری سلامت ،‌ توسعه ، زیرساخت های اقتصادی ،‌امکانات درمانی ، مجتمع سلامت
 
 

فصل اول

کلیات پژوهش

 

مقدمه

امروزه گردشگری از یک فعالیت صرفا تفریحی به صنعتی درآمدزا مبدل گشته است . کشورهای مختلف دنیا با بهره گیری از تمام جاذبه ها و ظرفیت های خود سعی در جذب حداکثر گردشگران را داشته تا بتوانند بیشترین سود را از صنعت گردشگری به دست آورند . در گذشته تنها جاذبه های طبیعی و تاریخی کشورها عامل جذب گردشگران به آن منطقه بود اما امروزه با افزایش رقابت ، کشورها با فراهم آوردن زمینه های جدید سعی در جذب گردشگران بیشتری دارند . کشورهایی مثل امارات متحده عربی با ساختن ساختمان ها ، هتل ها و مراکز تفریحی خارق العاده ، کشورهایی مانند اندونزی و مالزی با به وجود آوردن شرایط سرمایه گذاری و گردشگری مناسب و کشورهایی دیگر نیز با سرمایه گذاری در بخش بهداشت و درمان و توسعه این صنعت سبب ورود گردشگران درمانی و پدیدار شدن صنعت جدیدی به نام گردشگری درمانی شده اند . در حقیقت گردشگری سلامت، نوعی از گردشگری است که به منظور حفظ، بهبود و حصول مجدد سلامت جسمی و ذهنی فرد به مدتی بیشتر از ۲۴ ساعت و کمتر از یک سال صورت می گیرد. به این ترتیب یک توریست سلامت با مسافرت از محل دائم زندگی خود می تواند از خدمات درمانی مقصد استفاده کند تا سلامت جسمی و روحی اش را به دست بیاورد. نوعی از گردشگری که این روزها خوشبختانه در ایران رواج پیدا کرده و توریست های زیادی را از کشورهای منطقه برای بهره مندی از خدمات پزشکی و درمانی ایران به کشورمان می کشاند . البته بد نیست بدانید که توریسم سلامت در ایران تاریخچه بسیار کوتاهی دارد. در حقیقت در سال ۸۲ برای

 اولین بار توریسم درمانی در گردشگری ایران از سوی وزارت بهداشت مورد توجه قرار گرفت؛ البته وزارت بهداشت بیشتر با هدف اشتغالزایی برای دانش‌آموختگان پزشکی به این مبحث پرداخت و نه رونق توریسم درمانی. اما کم کم از سال ۸۳ و درست پس از ادغام سازمان میراث فرهنگی و سازمان‌ ایرانگردی و جهانگردی توریسم درمانی به صورت مستقل در ایران ایجاد شد و مورد توجه بیشتری قرار گرفت.(معینی فر،۱۳۸۸، ۵۴)

کشور ما نیز با پیروزی انقلاب اسلامی و به خصوص در سال های اخیر پیشرفت قابل توجهی در تولید علم و پرورش پزشکان نخبه داشته است ، به طوریکه در این سال ها با ورود گردشگران خارجی صرفا به جهت درمان در ایران روبرو شده است . شهرستان مشهد با سرمایه گذاری مناسب در این بخش و ساخت و تجهیز بیمارستان های فوق تخصصی بستر مناسبی را برای جذب این بخش از گردشگران داخلی و خارجی فراهم کرده است . علاوه بر اینکه مشهد به دلیل وجود بارگاه امام هشتم در طول ایام سال تقریبا با خیل کثیری از گردشگران روبه رو می باشد . به همین جهت بررسی توانمندی های این شهر از این دو منظر توجه خاصی را طلب می کند . این پژوهش سعی در آن دارد تا مدیریت و برنامه ریزی جهت توسعه گردشگری در مشهد را از دیدگاه گردشگری درمانی مورد مطالعه قرار داده و راهکارهای مناسبی جهت توسعه این صنعت در شهر مشهد ارائه دهد.

۱-۱ بیان مساله

بر اساس تعریفهایسازمانجهانیجهانگردی یکی از اهدافی که می تواند گردشگر را برانگیزد تا عزم سفر کند، مسافرت برای کسب سلامتی است. چیزیکهازآنبهگردشگریسلامتتعبیرمیکنند.در حقیقت گردشگری سلامت، نوعی از گردشگری است که به منظور حفظ، بهبود و حصول مجدد سلامت جسمی و ذهنی فرد به مدتی بیشتر از ۲۴ ساعت و کمتر از یک سال صورت می گیرد. به این ترتیب یک توریست سلامت با مسافرت از محل دائم زندگی خود می تواند از خدمات درمانی مقصد استفاده کند تا سلامت جسمی و روحی اش را به دست بیاورد. نوعی از گردشگری که این روزها خوشبختانه در ایران رواج پیدا کرده و توریست های زیادی را از کشورهای منطقه برای بهره مندی از خدمات پزشکی و درمانی ایران به کشورمان می کشاند.(کلانتری،۱۳۸۷، ۱۲)
کلان شهر مشهد نیز به عنوان مرکز استان خراسان رضوی ، با حدود ۲۰۵ کیلومتر مربع مساحت و جمعیتی بالغ بر ۴۲۰/۲ میلیون نفر (شهرداری مشهد ، ۱۳۸۶) به عنوان دومین کلان شهر مذهبی جهان و دومین کلان شهر کشور پس از تهران محسوب می شود . از نظر موقعیت جغرافیایی شهر مشهد در عرض شمالی ۳۶ درجه و ۱۷ دقیقه و طول شرقی ۵۹ درجه و ۳۵ دقیقه و در ارتفاع متوسط ۹۷۰ متری از سطح دریا واقع شده است .آنچه که در ارتباط با موقعیت مشهد در جذب گردشگر دارای اهمیت می باشد نقش و عملکرد فرهنگی – مذهبی آن و اهمیت ارتباطی – تجاری آن در سطح کشور است که توانسته به عنوان بی رقیب ترین قطب جذب گردشگری مذهبی ایران ، گردشگران قابل توجهی را از سراسر کشور و شیعیان کشورهای منطقه به سوی خود بکشاند . از طرفی دیگر در طی سالیان اخیر مشهد با ساخت و توسعه بیمارستان های فوق تخصصی و جذب پزشکان توانمند توانسته خود را به عنوان یکی از قطب های بهداشتی و درمانی کشور نیز معرفی کند و گردشگران بسیاری را علاوه بر داخل کشور ، از کشورهای همجوار نیز صرفا جهت درمان جذب کند.(سلطانی فر،۱۳۸۶، ۲۱)
همچنین با توسعه علم پزشکی در بین کشورهای منطقه ، این کشورها سعی در جذب هرچه بیشتر گردشگران درمانی دارند تا بتوانند هرچه بیشتر از این بازار مهم و درآمدهای ناشی از ورود این گردشگران بهره مند گردند . از این رو در این پژوهش سعی می شود تا جاذبه های درمانی مشهد نیز که تاکنون مانند برخی دیگر از جاذبه های گردشگری آن شناخته شده نیست شناسانده و راهکارهای جذب بیشتر گردشگران داخلی و خارجی به منظور دریافت خدمات درمانی معرفی شود. همچنین این پژوهش سعی دارد تا شاخه ای از  گردشگری در کلانشهر مشهد که همان گردشگری سلامت است را بررسی کند و با ارائه راهکارهایی مناسب بتواند برای توسعه گردشگری درمانی در این شهر مثمر ثمر باشد .

۱-۲ ضرورت و اهمیت تحقیق

طبق آمارهای جهانی ارائه شده، در سال ۲۰۰۴ درآمد حاصل از گردشگری سلامت ۴۰ میلیارد دلار بوده است که این رقم در سال ۲۰۰۶ به ۶۰ میلیارد دلار رسیده و در سال ۲۰۱۲ به بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار رسیده است. درواقع صنعت گردشگری درمانی یا سلامت اکنون مدت‌هاست است که درمیان عموم مردم درکشورهای مختلف محبوبیت بسیار یافته است. با این حال برخلاف خدمات به ظاهر یکسانی که دراین صنعت به متقاضیان و گردشگران ارائه می‌شود، بسته به هدف نهایی ازارائه این خدمات در مقصد یا دریافت این خدمات از سوی گردشگر، درهر کشوری این موضوع معنا و مفهوم متفاوتی دارد. بر اساس آمارهای جهانی از بیماران بین المللی ، می توان بازار عرب را پرجاذبه ترین بازار درمانی دانست . جمعیت ۲۴۵ میلیون نفری کشورهای عربی و فقدان خدمات تخصصی کافی موجب شده است سالان هزاران بیمار عرب راهی کشورهای دیگر شوند . آمارها متوسط هزینه درمان تخصصی بیمار خارجی در کشورهای پیشرفته را بین بیست تا سی هزار دلار نشان می دهد . (سایت وزارت بهداشت ، ۱۳۹۰)
کشور ایران و به خصوص شهر مشهد با داشتن پزشکان متخصص و متبحر ، هزینه های پایین درمان نسبت به کشورهای اروپایی ، نزدیکی به کشورهای عربی و تشابه

مطلب دیگر :

چطور ادکلن قلابی رو تشخیص بدیم ؟

 فرهنگ و گویش با کشورهای همجوار دارای مزیت های قابل توجهی در زمینه جذب توریست می باشد . بنابراین ضرورت پژوهش در زمینه راه های توسعه گردشگری درمانی در شهر مشهد بیش از پیش احساس می شود .

از طرفی با پیشرفت دانش پزشکی در خود کشورهای عربی و کشورهای همجوار مانند ترکیه شاهد شکل گرفتن قطب های جدید درمانی در سطح منطقه هستیم که با کم توجهی و عدم برنامه ریزی مناسب ، موجب از دست رفتن این صنعت نوپا و سودآور خواهیم شد و همین امر ضرورت پژوهش و برنامه ریزی را در زمینه راهکارهای توسعه گردشگری درمانی نمایان می سازد .

۱-۳ اهداف تحقیق

۱-۳-۱ هدف کلی

هدف کلی این پژوهش معرفی گردشگری سلامت در شهر مشهد و همین طور ارائه راهکارهای اجرائی در دوره های کوتاه مدت و بلند مدت بمنظور برنامه ریزی های مناسب و سرمایه گذاری در جهت توسعه گردشگری درمانی در کلان شهر مشهد می باشد.

۱-۳-۲ اهداف ویژه

شیوه های ارائه خدمات مناسب به گردشگران با توجه به ذوق و سلیقه های مختلف گردشگران

نحوه معرفی جاذبه های سلامت مشهد از طریق تبلیغات و اطلاع رسانی در کشور های هدف

راهکارهای اجرائی در جهت ایجاد زیر ساختهای گردشگری درمانی در مشهد

برنامه ریزی مناسب برای افزایش ارائه خدمات و معرفی جاذبه های موجود در دوره های کوتاه مدت و میان مدت

بررسی روند جذب گردشگران درمانی به مشهد و ارائه راهکارهای چگونگی افزایش آنها از طریق بازاریابی و تبلیغات در کشور های هدف

۱-۴ سوالات تحقیق

حال با توجه به توضیحات ارائه شده سوالات زیر به نظر می رسد .

• آیا بین زیرساخت های اقتصادی مشهد و توسعه گردشگری سلامت در این شهر ارتباط معناداری وجود دارد؟
• آیا بین امکانات درمانی مشهد و توسعه گردشگری سلامت در این شهر ارتباط معناداری وجود دارد؟
• آیا بین ایجاد مجتمع گردشگری سلامت با افزایش جذب گردشگری سلامت در مشهد ارتباط معناداری وجود دارد؟

۱-۵ فرضیه های تحقیق

با توجه به سوالات مطرح شده ، فرضیات زیر به نظر می رسد .

• بین زیرساخت های اقتصادی مشهد و توسعه گردشگری سلامت در این شهر ارتباط معناداری وجود دارد.
• بین امکانات درمانی مشهد و توسعه گردشگری سلامت در این شهر ارتباط معناداری وجود دارد.

• بین ایجاد مجتمع گردشگری سلامت با افزایش جذب گردشگری سلامت در مشهد ارتباط معناداری وجود دارد.

۱-۶ روش و ابزار تحقیق

این تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی است. توصیفی است چون به توصیف ویژگی های جامعه آماری می پردازد و تحلیلی است چون به بررسی روابط بین متغیرهای تحقیق به ویژه با متغیر وابسته تحقیق می پردازد. برای جمع آوری اطلاعات مورد نیاز این پژوهش علاوه بر مصاحبه با کارشناسان امر گردشگری از کتاب ها ، مقالات مجلات معتبر علمی پژوهشی و پایگاه های اینترنتی معتبر نیز استفاده شده است.(حافظ نیا،۱۳۸۸، ۳۹)

۱-۷ متغیر های تحقیق

تحقیق حاضر دارای دو دسته متغیرهای وابسته و متغیرهای مستقل است.
متغیر مستقل : که همان پارامترهای مرتبط با گردشگری سلامت می باشد
متغیر وابسته : مدیریت و برنامه ریزی گردشگری در مشهد است.

۱-۸ روش جمع آوری اطلاعات

برای گردآوری اطلاعات موردنیاز این پژوهش از شیوه های مختلفی استفاده می شود
مطالعات کتابخانه ای: به منظور بررسی تحقیقات انجام شده ، از سایت های معتبر ، کتب و مقالات موجود و آرشیو دانشگاه ها استفاده خواهد شد. از طرفی به منظور دست یابی به یافته ها و مطالعات پیشین در ارتباط با موضوع از مجلات معتبر و فصل نامه های پژوهشی نیز استفاده می شود.
مصاحبه : در این تحقیق برای دست یابی به اطلاعات موردنیاز و موثق در ارتباط با موضوع و همچنین برای تدوین پرسشنامه ، مصاحبه ای نیز با کارشناسان و صاحب نظران گردشگری سلامت نیز صورت خواهد گرفت. در مجموع برای جمع آوری اطلاعات در بخش مبانی نظری از روش مطالعات کتابخانه ای ، استفاده از کتب تخصصی ، مقالات علمی و بازدید از پایگاه های اطلاع رسانی استفاده خواهد شد.
میدانی : در بخش میدانی نیز به منظور کسب داده های مورد نیاز پژوهش ، با حضور در مشهد به تکمیل اطلاعات موردنیاز خواهیم پرداخت.

تحولات جمعیتی شهر کرج

مقدمه.۳۴
۳-۱ موقعیت جغرافیایی. .۳۴
۳-۲ پیشینه تاریخی۳۶
۳-۳ وجه تسمیه۳۸
۳-۴ ویژگی­های طبیعی.۳۹
۳-۴-۱ زمین­شناسی .۳۹
۳-۴-۲ توپوگرافی۳۹
۳-۴-۳ گسل و زلزله. ۴۱
۳-۴-۴ خاک شناسی۴۲
۳-۴-۵ ویژگیهای اقلیمی۴۲
۳-۴-۶ باد۴۷
۳-۴-۷ هیدرولوژی.۴۸
۳-۴-۷-۱آبهای سطحی.۴۸
۳-۴-۷-۲ آب های زیرزمینی۴۸
۳-۵ پیشینه کلی تحولات و نحوه گسترش منطقه.۴۹
۳-۶ بررسی ساختارکالبدی فعلی شهر کرج.۵۰
۳-۷ بررسی ویژگی های کارکردی  شهرکرج.۵۱
۳-۸ نتیجه گیری۵۹
فصل چهارم: تحلیل جمعیتی محدوده مورد مطالعه۶۱
مقدمه۶۲
۴-۱ بررسی جمعیتی شهرکرج از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۰۶۲
۴-۲ برآورد رشد خطی پیش بینی جمعیت شهر کرج  در سال ۱۴۰۰۷۳.
۴-۳ تحلیل توزیع جمعیت شهر کرج  به تفکیک جنس۷۳.
۴-۴ تحلیل ساختار و ترکیب سنی جمعیت۷۵
۴-۵ بررسی وضع خانوار جمعیت شهرکرج۷۷
۴-۶ بررسی وضعیت  سواد شهرکرج۷۹.
۴-۷  وضعیت اقتصادی و فعالیتی شهر کرج .۸۵
۴-۷-۱ بررسی ویژگی های اقتصادی جمعیت ۸۷
بارتکفل ناخالص شهرکرج در سال۱۳۸۵۸۷
بارتکفل ناخالص شهرکرج در سال۱۳۹۰۸۸
میزان فعالیت عمومی در شهر کرج در سال ۱۳۸۵ ۸۸
میزان فعالیت عمومی در شهر کرج در سال ۱۳۹۰ ۸۸
میزان فعالیت در شهر کرج در سال ۱۳۸۵ ۸۸
میزان فعالیت در شهر کرج در سال ۱۳۹۰.۸۸
بار تکفل در شهر کرج در سالهای ۷۵، ۸۵ و ۹۰۸۹
۴-۸ مراکز فعالیت .۹۳
۴-۹ تحلیل مهاجرت از سال ۷۵ تا ۹۰ در شهر کرج ۹۵
۴-۱۰ارزیابی خالص مهاجرت در یک دوره معین.۱۰۵
۴-۱۱ جمع بندی و نتیجه گیری۱۰۶
فصل پنجم: جمع­بندی، نتیجه ­گیری  و پیشنهادات۱۰۹
۵-۱ جمع بندی و نتیجه گیری. ۱۱۰
۵-۲ پیشنهادات.۱۱۷
منابع و مآخذ.۱۱۸
فهرست جداول
 
عنوان                                                                                                  صفحه                                                                            
جدول شماره (۱-۱):  نظریه ها و عوامل مهاجرت.۱۵
جدول شماره (۳-۱): اشکال ناهمواری های منطقه ی کرج.۴۰
جدول شماره (۳-۲) : وضع جوی ایستگاه سینوپتیک کرج به تفکیک ماه در سال ۹۰.۴۴
جدول شماره (۳-۳):  بارش ماهانه ی ایستگاه سینوپتیک کرج (۱۳۸۵- ۱۳۵۴).۴۶
جدول شماره (۳-۴) : تعداد کاربری های شهر کرج۵۳
جدول شماره (۳-۵): مساحت کاربری های شهر کرج.۵۴
جدول شماره (۳-۶): بررسی نقاط قوت و ضعف ابعاد مطالعاتی شهر کرج به روش SWOT.57
جدول شماره (۴-۱): جمعیت بر حسب سن و جنس در کرج ۱۳۳۵.۶۳
جدول شماره (۴-۲): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار درمناطق شهری-روستایی کرج در سال ۱۳۴۵.۶۴
جدول شماره (۴-۳): جمعیت بر حسب سن و جنس در کرج ۱۳۴۵۶۴
جدول شماره (۴-۴): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار درمناطق شهری-روستایی کرج در سال ۱۳۵۵.۶۵
جدول شماره (۴-۵): جمعیت بر حسب سن و جنس در کرج ۱۳۵۵۶۶
جدول شماره (۴-۶): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار درمناطق شهری-روستایی کرج در سال ۱۳۶۵۶۷
جدول شماره (۴-۷): جمعیت بر حسب سن و جنس در شهرستان کرج ۱۳۶۵۶۷
جدول شماره (۴-۸): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار درمناطق شهری-روستایی کرج در سال ۱۳۷۵.۶۸
جدول شماره (۴-۹): جمعیت بر حسب سن و جنس در شهرستان کرج ۱۳۷۵۶۹
جدول شماره (۴-۱۰): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار در مناطق شهری-روستایی کرج در سال ۱۳۸۵۷۰
جدول شماره (۴-۱۱): جمعیت بر حسب سن و جنس در شهرستان کرج ۱۳۸۵۷۰
جدول شماره (۴-۱۲):  تعداد جمعیت شهر کرج به تفکیک سن و جنس در سال ۱۳۸۵.۷۱
جدول شماره (۴-۱۳): جمعیت بر حسب سن و جنس و تعداد خانوار درمناطق شهری-روستایی شهرستان کرج در سال ۱۳۹۰۷۲
جدول شماره (۴-۱۴): جمعیت برحسب سن ، جنس و وضع سکونت ( شهرستان کرج) ۱۳۹۰.۷۲
جدول شماره (۴-۱۵) : نسبت جنسی جمعیت شهر کرج طی سالهای ۱۳۹۰ – ۱۳۳۵.۷۴
جدول شماره (۴-۱۶): جمعیت شهر کرج به تفکیک گروه های عمده سنی طی سالهای ۱۳۹۰-۱۳۳۵.۷۶
جدول شماره (۴-۱۷): تعداد و بعد خانوار شهر کرج طی سالهای ۱۳۹۰-۱۳۳۵۷۸
جدول شماره (۴-۱۸): جمعیت با سواد ۷ سال به بالای شهر کرج به تفکیک جنس از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۶۵۸۱ جدول شماره (۴-۱۹) : جمعیت با سواد ۶ سال به بالای شهر کرج به تفکیک جنس از سال ۱۳۷۵-۱۳۹۰ ۸۴
جدول شماره (۴-۲۰): وضع اشتغال به تفکیک جنس در شهر کرج از سال ۷۵ تا ۹۰۸۶
جدول شماره (۴-۲۱): شاخص های فعالیت و اشتغال در شهر کرج از سال ۷۵ تا ۹۰۹۰
جدول شماره (۴-۲۲)‌: تحولات ترکیب اقتصادی جمعیت شهر کرج طی سال های ۱۳۷۵تا ۱۳۹۰۹۱
جدول شماره (۴-۲۳): ترکیب بخشی واحدهای فعالیت شهر کرج در سال ۱۳۸۵ .۹۳
جدول شماره (۴-۲۴): ترکیب واحدهای فعالیت شهر کرج در سال ۱۳۹۰- ۱۳۸۵.۹۴
جدول شماره (۴-۲۵): مهاجران وارد شده طی ۱۰ سال گذشته بر حسب سن ،جنس و آخرین محل اقامت قبلی نقاط شهری شهرستان کرج.۹۵
جدول شماره (۴-۲۶): وضع مهاجرت به تفکیک جنس در شهر کرج در سال ۸۵.۹۷
جدول شماره (۴-۲۷): برآورد مهاجران وارد شده طی ۱۰سال گذشته برحسب جنس ، سن و علت مهاجرت  شهر کرج ۱۳۸۵۹۷
جدول شماره (۴-۲۸): تعداد مهاجرین وارد شده به استان البرز و شهرستان کرج ۸۵-۱۳۷۵۹۸
جدول شماره (۴-۲۹): سهم مهاجرین وارد شده به شهرستانهای استان البرز از کل استان طی دوره ۸۵ -۱۳۷۵۹۸
جدول شماره (۴-۳۰): تعداد مهاجرین وارد شده به شهرستانهای استان البرز بر اساس جنس، سن ومحل اقامت قبلی طی دوره ۸۵ -۱۳۷۵۹۹
جدول شماره (۴-۳۱): تعداد مهاجرین وارد شده به شهرستانهای استان البرز بر اساس هدف مهاجرت طی دوره ۸۵ -۱۳۷۵۱۰۱
جدول شماره (۴-۳۲): مهاجران واردشده طی ۵ سال گذشته برحسب جنس، سن ومحل اقامت قبلی شهرستان کرج ۱۳۹۰۱۰۲
جدول شماره (۵-۱):  تعداد و نرخ رشد سالانه جمعیت شهر کرج در طول سالهای ۱۳۹۰ – ۱۳۳۵۱۱۶
جدول شماره (۵-۲):  جمع بندی  نرخ رشد سالانه شهر کرج و درصد مهاجران در افزایش جمعیت از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰.۱۱۶
فهرست نمودارها                 
                                                  
عنوان                                                                                                  صفحه                                                                                                    
نمودار شماره (۳-۱): متوسط بارندگی ماهانه ایستگاه های سینوپتیک هواشناسی طی دوره آماری ایستگاه ۱۳۹۰۴۵
نمودار شماره (۳-۲): درجه حرارت ایستگاه سینوپتیک هواشناسی کرج طی دوره آماری ایستگاه ۱۳۹۰.۴۵
نمودار شماره (۳-۳): منحنی تغییرات وسعت و سال (۱۳۳۲-۱۳۸۵).۵۲
نمودار شماره (۴-۱) : بعد خانوار شهر کرج طی سالهای ۱۳۹۰-۱۳۳۵۷۹
نمودارشماره (۴-۲): درصد سواد در شهر کرج از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰.۸۴
نمودار شماره (۴-۳): بارتکفل به تفکیک سال از ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰۹۰
نمودار شماره (۴-۴): وضعیت اشتغال در شهر کرج از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰.۹۲
نمودارشماره (۴-۵): وضع فعالیتهای اقتصادی شهر کرج ـ سال ۱۳۸۵۹۳
نمودار شماره (۴-۶): مقایسه واحدهای فعالیت اقتصادی در شهر کرج از ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰.۹۵
نمودار شماره (۴-۷): هرم سنی مهاجران وارد شده به شهر کرج در سال ۱۳۷۵.۹۶
نمودار شماره (۴-۸): هرم سنی مهاجران وارد شده به شهر کرج در سال ۱۳۸۵۱۰۰
نمودارشماره (۴-۹): محل تولد مهاجران به شهر کرج از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰.۱۰۰
نمودار شماره (۴-۱۰): هرم سنی مهاجران وارد شده به شهر کرج در سال ۱۳۹۰۱۰۳
نمودار شماره (۴-۱۱): تعداد مهاجران وارد شده به شهر کرج از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰ به تفکیک جنس.۱۰۴
نمودار شماره (۴-۱۲): درصد مهاجران وارد شده به شهرکرج به تفکیک شهر و روستا از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰۱۰۴
فهرست نقشه­ها
 عنوان                                                                                                 صفحه                                    
نقشه شماره (۳-۱): تقسیمات استان البرز به تفکیک شهرستان در سال ۱۳۹۰۳۵
نقشه شماره (۳-۲): تقسیمات سیاسی شهرستان کرج۳۵
نقشه شماره (۳-۳): وضعیت توپوگرافی شهر کرج.۴۰
نقشه شماره (۳-۴) : وضعیت گسل ها در حوزه شهری کرج.۴۱
نقشه شماره (۳-۵): دوره بندی گسترش تاریخی شهر از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۸۵۴۹
نقشه شماره (۳-۶): کاربری های وضع موجود شهر کرج۵۰
نقشه شماره (۳-۷): نقشه کالبدی شهر کرج.۵۱
فصل اول
کلیات تحقیق
 
مقدمه
پس از قرن هجدهم و ظهور انقلاب در صنعت، کاهش و ضعف در تولیدات کشاورزی به نفع تولیدات صنعتی و  تجاری، سبب مهاجرت مردم به شهرها، افزایش فشار جمعیتی به دلیل رشد پایه جمعیتی وکاهش زیرساخت ها و مشکلاتی همچون بیکاری،  فراوانی نیروی کار، ترافیک، کمبود مسکن و. دگرگونی عظیمی در نظام های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشورها همراه با توسعه شهرها و افزایش جمعیت،  بنیان زندگی جدیدی استوار گردید(شیعه، ۱۳۷۶ ،ص ۱۷-۱۹). بنابراین باتوجه به این تغییرات گوناگون توجه دقیق به جمعیت وآثار آن روزبه روز ضروری تر می باشد (فرید، ۱۳۸۱(.
در بررسی تحولات جمعیتی کشورهای پیشرفته صنعتی، توسعه شهرنشینی و در نتیجه، افزایش ضریب شهرنشینی و کاهش سهم مناطق روستایی از کل جمعیت ،  به عنوان روند طبیعی ناشی از فرایند صنعتی شدن و تغییر و بهبود شیوه های تولید پذیرفته شده است. به عبارتی، لازمه تحول نظام تولیدی و دستیابی به توسعه صنعتی در هر جامعه ای، انتقال منابع مازاد نیروی انسانی از بخش کشاورزی به بخش صنعت است. این امر با مهاجرت از روستاها به شهرها یا با تبدیل مناطق روستایی به شهرهای جدید قابل تحقق است. در حالی که در کشورهای در حال توسعه و از جمله در ایران، رشد شهرنشینی بیش از آنکه محصول صنعتی شدن و بهبود شیوه های تولید، چه در بخش کشاورزی و چه در بخش صنعت باشد، از علل رانشی موجود در مناطق روستایی و عوامل جاذبه شهری (از جمله عدم تعادل های درآمدی به نفع مناطق شهری) اثر پذیرفته است. از یک سو، در جریان مهاجرت از روستا به شهر،  بخش اعظم مهاجران را جوانان تشکیل می دهندکه این امر باعث سالخوردگی جمعیت روستایی (نیروی کار در بخش کشاورزی) شده، زمینه بروز مشکلاتی را فراهم خواهد آورد. از سوی دیگر، با توجه به اینکه انگیزه مهاجرت از روستا به شهر ، بهره مندی و دستیابی به امکانات بیشتر است ، توجه مهاجران بیشتر به کلان شهرهایی است که بنا به دلایلی مانند سیاست های نادرست تبدیل به کانون تمرکز امکانات و خدمات شده و همین امر باعث افزایش شدید تراکم در این شهرها و پیامدهای ناشی از آن شده است.(همان)
1-1  بیان مسئله
جمعیت به عنوان یکی از عناصر بنیادی در برنامه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی محسوب می شود. بر این اساس آگاهی از چند و چون جمعیت و شناخت ساختار، ابعاد و گستردگی فضایی آن از ابزارهای مهم تصمیم گیری و برنامه ریزی به شمار می رود (مهدوی، ۱۳۷۳، ۶۷)
شهرها پرجمعیت ترین سکونتگاه های انسانی هستند و به طور معمول تفاوت های اساسی به لحاظ اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و در نهایت شکلی و کالبدی با روستاها دارند. بنا به نوع و میزان خدمات قابل ارائه در شهر و شدت و ضعف عوامل جاذب شهری به خصوص کار و اشتغال، همواره انسان ها به شهرنشینی و اسکان در شهرهای بزرگ و مهم تمایل دارند. همچنین با وجود عوامل دافع در روستاها و نیز شهرهای کوچک و  روستاشهرها ، سیل مهاجرت به سوی شهرهای بزرگ روان است. (همان،۲۴)
در کشورهای در حال توسعه و از جمله در ایران، مهاجرت از روستا به شهر در زمره مهمترین مسائل اجتماعی و اقتصادی به شمار می آید. این مهاجران هم در مبدأ و هم در مقصد، مسائل و مشکلاتی ازجمله بروز نابسامانی های متعدد ناشی از فشار بر منابع و امکانات محدود جوامع شهری، بیکاری و کم کاری، کمبود فضاهای زیستی و آموزشی، آلودگی هوا و محیط زیست، سالخوردگی و زنانه شدن نیروی کار کشاورزی، تخلیه روستاها و غیره را به وجود می آورند. (قاسمی اردهایی، ۵۳:۱۳۸۷(
این مسئله به منزله تهی شدن مناطق روستائی از سرمایه های انسانی کارآمد می باشد و از نظر تقاضا برای ایجاد مشاغل شهری به مراتب مشکل تر و گران تر از مشاغل روستائی هستند، لذا هزینه اشتغال زائی نیز افزایش می یابد و با توجه به شرایط مذکور می توان دریافت که مهاجرت عاملی مهم در شدت بخشیدن به نابرابری های ساختاری شهر نسبت به روستا است.(قهاری، ۱۳۷۷: ۶۹)
باتوجه به اهمیت این مسئله، دانشمندان زیادی به تحولات جمعیت و مهاجرت پرداخته اند. از مهمترین این افراد می توان به استارک، مایکل تودارو، راونشتاین و. اشاره کرد. استارک شخصی است که نظریه ی محرومیت نسبی را مطرح کرده است. بدین معنی که اگر برخی خانواده ها درآمد بیشتری داشته باشند، خانوارهای فقیر هم به طور نسبی و هم به طور مطلق احساس محرومیت می کنند و انگیزه به مهاجرت به همان نسبت بالا خواهد رفت (نامه ی انجمن جمعیت شناسی ایران، ۱۳۸۶: ۱۳۴)  مایکل تودارو مهاجرت شدت یافته از روستا به شهر را با بیکاری رو به تزاید در مناطق روستایی توضیح می دهد. فرضیه نمادین وی این است که مهاجرت عمدتا پدیده ای اقتصادی است و با وجود بیکاری در مناطق روستایی مهاجرت امری منطقی است. راونشتین معتقد است علت حاشیه نشینی را می بایستی در میان جذابیت های مناطق شهری و دافعه ها و عوامل بازدارنده محیطهای روستایی جستجو نمود. (تودارو، ۱۳۶۷:۱۸)
براساس سرشماری سال ۱۳۸۵، حدود ۱۵۸۴۴۷۳۰ نفر یا ۵/۲۲ درصد از کل جمعیت کشور درشش نقطه شهری کشور تهران، اصفهان، تبریز، مشهد، کرج و شیراز تمرکز یافته‌اند. نتایج سرشماری سال ۱۳۸۵ نشان می دهد نزدیک به یک سوم یا ۲۷ درصد مهاجران وارد شده به شهرها طی دهه ۱۳۸۵-۱۳۷۵ نیز توسط این شش کلانشهر جذب شده اند .(مرکز آمار، سرشماری سال ۸۵)
با تأسیس استان البرز متشکل از چهار شهرستان کرج ، ساوجبلاغ ، نظرآباد و طالقان و ۱۶ شهر در سال ۱۳۸۹، شهر کرج بعنوان مرکز استان  انتخاب و تعیین گردید . شهر کرج با دارا بودن ۱۲ منطقه شهرداری از نظر موقعیت نسبی در غرب تهران واقع شده است و از غرب به شهر کمالشهر، از جنوب به محمدشهر و مشکین‌شهر و از شمال به دامنه‌های جنوبی ارتفاعات البرز مرکزی شامل کوههای سیاهکلان، آتشگاه، ورزان و بیجه‌کوه منتهی می گردد. این شهر در مسیر راه‌آهن سراسری شرق به غرب کشور و جاده سراسری غرب کشور قرار گرفته است.(سایت شهرداری کرج)
از نظر موقع ریاضی این شهر بین ۳۵ درجه و ۴۶ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۵۱ دقیقه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۵۴ دقیقه تا ۵۱ درجه و ۳ دقیقه طول شرقی قرار گرفته است. ارتفاع متوسط این شهر از سطح دریا ۱۳۲۱ متر می‌باشد.(همان)
نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰ نشان داده که کلان شهر کرج بالاترین درصد متوسط رشد سالیانه شهری را در بین شش مترویل تهران ، مشهد ، اصفهان ، تبریز، کرج و شیراز داشته است . ضمن آنکه متوسط رشد جمعیت شهر کرج طی ۶ دوره سرشماری سالهای «۱۳۹۰-۱۳۳۵» برابر با ۶/۹% بوده است که در مقایسه با دیگر شهرهای کشور خصوصاً کلانشهرها، از متوسط رشد بالایی برخوردار بوده است. تا چندین دهه قبل این کلان شهر به عنوان شهر حاشیه ای در اطراف تهران تلقی می شد اما به دلایلی مانند نزدیکی به پایتخت،  پایین تر بودن هزینه های مسکن،  فراهم بودن بستر زندگی بهتر،  وجود شرایط جغرافیایی مطلوب،  ایجاد فرصتهای شغلی فراوان، فراهم سازی تسهیلات و امکانات آموزشی، بهداشتی، رفاهی، تفریحی متعدد و متنوع و غیره،  طی سالهای گذشته جمعیت بی شماری را به خود جذب کرده به طوری که براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ ، ۱۳۸۶۰۳۰ نفر جمعیت در خود جای داده است در حالی که این شهر در سال ۱۳۳۵ تنها ۱۴۵۲۶ نفر جمعیت ساکن داشت. این شهر طی دوره ۱۳۷۵ – ۱۳۶۵ با نرخ متوسط رشد سالیانه ۰۹/۱۳ درصد بالاترین میزان رشد جمعیت شهری را تجربه کرده است و در سال ۱۳۸۵ با نرخ رشد بالاتر از سایر کلانشهرها برابر ۹۵/۳ درصد جمعیت آن از شهر شیراز نیز فزونی گرفت و به رتبه پنجمین کلان شهر کشور ارتقاء پیدا کرد، با چنین روندی انتظار می رود طی سال های آتی افزایش جمعیت بیشتری نسبت به سایر کلانشهرها داشته باشد. در حال حاضر براساس آخرین اعلام رسمی مرکز آمار ایران، جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۰ بالغ بر ۰۰۰/۶۰۵/۱ نفر برآورد گردیده است. (مرکز آمار ایران)
با رشد روز افزون جمعیت و شدت گرفتن آن در شهرهای بزرگ و تبدیل آنها به کلان شهرها، وقتی شهر نتواند همگام با این رشد جمعیت، توسعه یابد و فاقد برنامه ریزی لازم باشد، توان خود را برای پذیرش این جمعیت از دست می دهد و در حقیقت توسعه متعادل و برنامه ریزی شده شهر از توسعه بی رویه شهر عقب می ماند و مشکلات عدیده ای را بروز می دهد. این مشکلات در صورت حاکم بودن مدیریت ضعیف شهری،  بزرگ تر، وخیم تر و متعدد می شود و آسیب های جدی به محیط زیست، سلامتی جسم و روح و روان انسان ها و جامعه وارد می آورد. (آسایش، ۱۳۷۷) بدین جهت مطالعه تحولات جمعیتی و چگونگی آن جهت برنامه ریزی بهتر و کارآمدتر ضروری می نماید.
1-1-1 سوالهای تحقیق
در این پژوهش در پی یافتن پاسخ برای سوالات زیر خواهیم بود:
۱) روند تحولات جمعیتی شهر کرج طی دهه های  75 تا ۹۰ چگونه بوده است؟
۲) روند مهاجرت در محدوده شهرکرج با چه نرخ رشد و تحت تاثیر چه عواملی رخ داده است؟
۳) رشد جمعیت شهرکرج و روند مهاجرت در آینده چگونه خواهد بود؟
1-2  پیشینه تحقیق

به طور سنتی موضوع مهاجرت تا اواخر دهه ۶۰ میلادی در حوزه مطالعات اجتماعی و جامعه‌شناسی قرار داشت و اقتصاددانان کمتر وارد این حوزه می‌شدند. اما از اواخر دهه ۶۰ اقتصاددانانی از جمله «گری بکر» به صورت فعالانه وارد حوزه بررسی عوامل تأثیرگذار بر مهاجرت و شناخت فرایند آن برآمدند. (قاسمی اردهایی،۱۳۸۵:۱۸) بنابراین در یک تقسیم‌بندی کلی می‌توان عوامل مؤثر بر مهاجرت را به دو دسته عوامل اقتصادی و عوامل غیراقتصادی دسته‌بندی کرد. اما از آنجا که مهاجرت در اغلب موارد موضوعی انتخابی است که فرد با توجه به محدودیت‌های محیط پیرامون و پیش‌بینی‌های آینده بدان اقدام می‌کند و با خصوصیات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و جمعیتی وی در ارتباط است،  نقش و میزان نفوذ عوامل اقتصادی و غیراقتصادی و میزان اثرگذاری هر یک از آنها در نقاط مختلف متفاوت است. (همان)
نخستین تبیین نظری درباره قانونمندی‌های مهاجرت توسط «ارنست جورج راونشتاین» تحت عنوان قوانین مهاجرت مطرح شد که طی دو مقاله درسال‌های ۱۸۸۵و ۱۸۸۹ به چاپ رسید. وی برای اولین بار استدلال کرد که مهاجرت اتفاقی نیست بلکه قوانین خاص برآن حاکم است (همان)
«اندرسون» فقر روستاییان را عامل اصلی مهاجرت به شهر ها می داند و معتقد است که روستاییان برای فرار از آسیب های ناشی از فقر روانه شهرها می شوند(Anderson, 2002)
«پومین» خاطر نشان می سازد که فرایند شهرنشینی به نوع خاصی از مهاجرت به نام مهاجرت دسته جمعی از روستاها منجر می شود که از این حیث روستاها به وسیله  شهرها خالی از سکنه می گردند. به زعم وی، هر چند در تمام انواع مهاجرتها جابه جایی بین بخش های مختلف مناطق اتفاق می افتد و در آنها جریان ها و ضد جریان هایی وجود دارد که از لحاظ حجم کم و بیش برابرند، ولی مهاجرت روستایی کرارا به صورت نامتقارن بوده است،  زیرا جریان از روستا به شهر بسیار بیشتر از جریان های دیگر بوده است. (Pumain,2006:329-338)
«مطالعه لور و همکاران » در سال ۲۰۰۸ بر روی ۱۶ کشور عضو سازمان همکاری های اقتصادی نشان دهنده تاثیر معنی دار متغیرهای درآمد ، جمعیت و عوامل جغرافیایی بر مهاجرت بوده است. در الگوی ارائه شده توسط محققان شاخص های کیفیت زندگی بر مهاجرت تاثیر معناداری نداشته است. (Lour, 2009)
«محمد حسین پاپلی یزدی و همکاران» مهمترین علل مهاجرت های روستا – شهری را در استان خراسان مسأله افزایش جمعیت و در نتیجه آن، کمبود زمین و عدم اشتغال در روستاها دانسته اند.(پاپلی یزدی و همکاران،۱۳۶۶: ۷۷-۱۲۳)
« جعفر عبادی » نیز مطالعه‌ای تحت عنوان کاربردی از فرضیه درآمد انتظاری تودارو (بیکاری شهری و مهاجرت روستایی به شهر در ایران) انجام داده است که بر اساس نتایج آن مشخص می‌شود که می‌توان مسأله مهاجرت از روستا به شهر و بیکاری در ایران را بر اساس چارچوب یک دوگانگی اقتصادی توضیح داد. وی نشان داده است که عمده‌ترین دلیل مهاجرت روستاییان به شهرها وجود عمده فعالیت‌های بخش خدمات و صنعت در مناطق شهری و عمده فعالیت‌های کشاورزی در مناطق روستایی است.( عبادی،۱۳۷۱)
«قاسمی اردهایی » در پژوهش خود با بهره گرفتن از روش تحلیل محتوا در پایان به بررسی علل مهاجرت روستاییان به شهرها – پایان نامه های تحصیلی، مقطع زمانی ۸۳-۵۹ پرداخته است. در این بررسی علل مختلف مهاجرت روستا – شهر چهار علت اقتصادی (کمبود تسهیلات در روستا و بیکاری)، اجتماعی – فرهنگی (نبود مراکز آموزش دانشگاهی و کمبود مراکز آموزش و پرورشی )،  جمعیت شناسی (بالا بودن رشد جمعیت و طبیعی – کشاورزی) ، کمبود زمین و آب خلاصه شده است. این بررسی، بر اساس یافته ها بیش از ۵۰ درصد علل مهاجرت روستا به شهر را علت اقتصادی تبیین می کند. ( قاسمی اردهایی؛ ۷۵:۱۳۸۵)
«مسعود مهدوی» بر این باور است که مهاجرت روستاییان به شهرها دارای دو بعد عمده است: اول رشد بی رویه جمعیت روستایی و در نتیجه، حدوث جمعیت مازاد روستاها که به مهاجرت منجر می شود، زیرا روستاها در کشور ما توان محیطی و ظرفیت های تولیدی محدودی دارند و چنانچه سرمایه گذاری لازم صورت نگیرد، توان نگهداشت جمعیت اضافه را ندارند و جنبه دوم مهاجرت روستایی، در اختلاف سطح زندگی در دو محیط شهر و روستا نهفته است. (مهدوی، ۱۳۷۷:۱۴۲)
« سید محمد  سیدمیرزایی » در مقاله خود تحت عنوان انتقال جمعیتی، علل و نتایج اقتصادی و اجتماعی آن، به بررسی دلایل مهاجرت از روستا به شهر و نتایج و آثار اقتصادی و اجتماعی آن پرداخته است. وی ضمن بررسی مبانی نظریات انتقال جمعیت، این پدیده را ترکیبی از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دانسته که خود نیز منشأ تحولات اقتصادی و اجتماعی مختلفی است.( سیدمیرزایی ،۱۳۷۷)
« عباس عرب‌مازار و علی کشوری‌شاد» نیز در مطالعه پیرامون بررسی اثر تغییرات ساختار سنی جمعیت بر رشد اقتصادی، با بهره گرفتن از ارقام دوره ۱۳۸۱-۱۳۳۸ نشان داده‌اند که یک درصد رشد نسبت جمعیت ۶۴-۱۵ ساله به کل جمعیت در بلند مدت باعث ۲۷/۱ درصد و یک درصد رشد نسبت نیروی کار شاغل به جمعیت ۶۴-۱۵ ساله باعث ۸۹/۱ درصد در رشد GDP سرانه می‌شود.( عرب مازار، کشوری شاد،۱۳۸۴)
« زهرا غفاری‌مقدم» در مقاله ای تحت عنوان ” بررسی عوامل موثر بر مهاجرت از روستا به شهر در ایران” نشان داده است که مقدار نیروی کار فعال در بخش کشاورزی، سرمایه و سطح سواد روستائیان اثر مثبت و سطح زیر کشت و ماشین‌آلات اثر منفی روی بهره‌وری کشاورزی دارد. افزایش دستمزد روستائی باعث کاهش مهاجرت و با افزایش دستمزد شهری نسبت به روستایی مهاجرت افزایش می‌یابد. بررسی وی در خصوص ارتباط بین مهاجرت و نهاده‌های کشاورزی (شامل نیروی کار فعال، موجودی سرمایه، سطح سواد، ماشین‌آلات و سطح زیر کشت) نیز نشان داده است که افزایش سرمایه،  نیروی کار و سطح سواد باعث کاهش مهاجرت و افزایش سطح زیر کشت و

مطلب دیگر :

خطر کلاه برداری با ارز مجازی فوین بیخ گوش ایرانی ها

 ماشین‌آلات باعث افزایش مهاجرت می شود. (غفاری مقدم، ۱۳۸۶)

«عباس سعیدی» معتقد است تحولات جمعیتی و مهاجرت های روستایی در کشورهای در حال توسعه و از جمله ایران، در مقایسه با آنچه در دنیای پیشرفته اتفاق افتاده است، تفاوت های اساسی داشته و دلایل آنها متفاوت است، زیرا مهاجرت های روستایی در کشورهای عقب مانده بیشتر ناشی از رکود نواحی روستایی و ضعف دولت ها در خدمات رسانی روستایی است که مهاجرت های ناخواسته را نتیجه داده است ، در حالی که در کشورهای صنعتی نیاز صنایع شهری به نیروی کار همراه با پیشرفت درکشاورزی و مکانیزه شدن آن به این مسأله دامن زده است. (سعیدی، ۸۹:۱۳۷۷)
۱-۳  اهداف خاص تحقیق
با عنایت به ماهیت بحث اهداف خاص تحقیق جایگزین فرضیه و به شرح زیر مطرح شده است:
۱) شناخت روند تغییرات ویژگی های جمعیتی شهر کرج
۲) شناخت نقش و سهم مهاجرت در افزایش جمعیت شهر کرج
۳) شناخت روند تغییرات ویژگی های جمعیتی  شهر کرج در ۱۰ سال آینده (۱۴۰۰)
1-4 اهمیت و ضرورت تحقیق
در کشورهای در حال توسعه و از جمله ایران، مهاجرت از روستا به شهر در زمره مهمترین مسائل اجتماعی و اقتصادی به شمار می آید. این مهاجران هم در مبدأ و هم در مقصد مسائل و مشکلاتی از جمله: بروز نابسامانی های متعدد ناشی از فشار بر منابع و امکانات محدود جوامع شهری،  بیکاری و کم کاری، کمبود فضای زیستی و آموزشی، آلودگی هوا و محیط زیست، سالخوردگی و تغییرات نسبت جنسی، تخلیه روستاها و غیره را به وجود می آورند. طبق نظریه گزینشی بودن مهاجرت، در اولین فرصت، بعضی از افراد، مهاجرت را بر می گزینند و بعضی ماندن را، این امر بر حسب تصادف نیست. معمولاً مهاجر ویژگی هایی دارد که موجب می شود زمینه های رفتن یا ماندن را در مقایسه با آنهایی که می مانند، متفاوت ارزیابی کند. (اوبرای، ۱۳۷۰: ۸۲)
بررسی های داخلی و خارجی که درباره مهاجرت به خصوص مهاجرت از روستا به شهر انجام شده، توافق دارند که تمایل و تصمیم گیری برای مهاجرت به سن و جنس و تحصیلات بستگی دارد. (غفاری مقدم، ۱۳۸۶)
تا چند دهه قبل، تصور می‌شد که مهاجرت داخلی فرایندی طبیعی است که کارگران اضافی به تدریج از بخش روستایی خارج می‌شوند تا نیروی کار مورد نیاز برای رشد صنعتی شهری را فراهم کنند. تصور می‌رفت که این فرایند از نظر اجتماعی مفید است زیرا فرض می‌شد منابع انسانی از مکان‌هایی که تولید اجتماعی آنها اغلب صفر است به مکان‌هایی که این تولید نهایی نه تنها مثبت بلکه در نتیجه تراکم سرمایه و پیشرفت تکنولوژی به سرعت در حال رشد است، جابه‌جا می‌شوند. (تودارو، ۱۳۸۳، ۲۸۴).
اما تجربه کشورهای در حال توسعه نشان داد که نتایج به همین جا ختم نمی‌شود و مهاجرت بی رویه از روستا به شهر باعث ایجاد عدم تعادل‌های منطقه‌ای شدیدی می‌شود. این عدم تعادل‌ها با افزایش شدید عرضه نیروی کار در مقابل آهنگ کند رشد مشاغل شهری، باعث شد تا اقتصاددانان، دیگر مهاجرت را «جریانی مفید و لازم برای حل مسأله تقاضای در حال رشد شهرها برای نیروی کار» ندانند. این اقتصاددانان حتی پا را از این نیز فراتر نهاده و معتقدند امروزه باید به پدیده مهاجرت به عنوان عامل اساسی و تقویت‌کننده پدیده «همه‌جا حاضر کارگر اضافی شهری» نگریست و می‌باید به عنوان نیرویی که باعث تشدید مسائل جدی بیکاری شهری می‌شود، مورد مطالعه قرار گیرد. (غفاری مقدم، ۱۳۸۶)
اما بسیاری از صاحب‌نظران معتقدندکه اثرات مهاجرت در فرایند توسعه شهری بسیار حادتر از تشدید بیکاری و کم‌کاری نیروی شهر است. این آثار به طور شدیدتر در رشد اقتصادی، خصوصیات رشد و به‌ویژه در توزیع درآمد خود را نمایان می‌سازد. در نتیجه شناخت خصوصیات مهاجران و عوامل تعیین‌کننده مهاجرت، برای درک بهتر ماهیت و خصوصیت توسعه و تدوین سیاست‌های مناسب برای تأثیرگذاری بر آن اهمیت بالایی داشته و ضروری به نظر می رسد. (همان)
1-5 چارچوب نظری
مهاجرت همواره یکی از راه هایی بوده است که به انسان در تلاش خود برای سازگاری با محیط و فایق آمدن بر دشواری ها کمک کرده است. اما اگر جریان مهاجرت در طول تاریخ به عنوان یک وسیله تنظیم خود به خودی منابع و موجودات تلقی شده است، در این دوره، جنبه های منفی آن نیز آشکار شده و اثرات اقتصادی اجتماعی حاصل از این جریان در چارچوب اقتصاد توسعه مورد توجه قرار گرفته است. به عبارت دیگر تقریباً می توان گفت که مهاجرت همزاد زندگی اجتماعی بشر بوده است.(پیتیه، ۱۳۶۹:۵۴)
موضوع مهاجرت به دنبال انقلاب صنعتی در اروپا به دلیل تحولات شگرف اقتصادی، اجتماعی، در جوامع آن دیار به عنوان یک مشکل اجتماعی، سر برآورد. اما به دلیل رشد پایین جمعیت در اروپا از یک سو و جذب مهاجران در صنایع نوپا و رو به رشد شهری از سوی دیگر، جا به جایی جمعیت، مشکل اساسی برای جوامع آن سامان ایجاد نکرد. اما در کشورهای جهان سوم به دلیل رشد سریع جمعیت از یک سو و توزیع نابرابر امکانات و رشد اقتصادی کند و نامتوازن از سوی دیگر، امواج مهاجرت انسان ها چه از روستاها به شهرها و چه از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ به عنوان یک مشکل اساسی بروز نمود.(همان،۶۵)
از بارزترین نمونه های تحرک جمعیتی که به صورت ترک روستا برای زندگی در شهر جلوه می کند،  مهاجرت روستا – شهری است. این نوع مهاجرت، از دیرینه ترین و پایدارترین پدیده های تاریخ و تمدن بشری است که پس از انقلاب صنعتی و در عصر نوین، بسیار گسترش یافته است. مهاجرت های روستا  شهری یکی از انواع بسیار بااهمیت و شایع مهاجرت هستند. تقریباً در طول تاریخ بشر، در همه کشورها و زمان ها، مهاجرت از روستا به شهر وجود داشته است. اندیشمندان با توجه به دیدگاه های نظری رایج در علوم اجتماعی، به تفسیر و تبیین این پدیده می پردازند. مهاجرت های روستا  شهری، جزءلاینفک فرایند توسعه اقتصادی است، به طوری که برخی از اندیشمندان، توسعه اقتصادی را معادل انتقال نیروی کار از بخش کشاورزی به صنعت تعریف می کنند. اکنون پژوهش های بسیاری درباره مهاجرت های روستا- شهری  انجام شده و نظریه های بسیاری زیادی درباره آن مطرح گردیده است.(لوییس ۱۹۵۴، فی و رنیس ۱۹۶۱)
مطالعه در مورد اینکه این حرکت امواج انسانی از چه ساز و کارهایی (مکانیسم) تبعیت می کند و یا انگیزه های این گونه انسان ها اساساً چیست و به طور کلی آیا می توان برای حرکت انسان ها (مهاجرت) قانونمندی خاص را در نظر گرفت،  منجر به ارائه دیدگاه های مختلفی گردید. در سطور بعدی به نظرات و دیدگاه های عمده طرح شده در زمینه مهاجرت پرداخته می شود.
1-5-1 مدل های جاذبه و دافعه
مهم ترین نظریه ای که در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم مورد توجه محافل علمی قرار گرفت و اولین دیدگاه نظری حرکت های جغرافیایی انسان ها در جوامع تحت عنوان مدل های جاذبه و دافعه ارائه گردید. در این مدل ها، نظریه پردازان به طور کلی به دو دسته عوامل توجه داشته اند:
الف) عواملی که باعث دافعه انسان ها از محل اسکان خود (منطقه مبدا) شده است.
ب) عواملی که باعث جذب آنها در منطقه مقصد می گردد.
براساس این نظریه، عوامل اقتصادی – فیزیکی نامناسب در یک مکان موجب می شود که افراد محل زندگی خود را ترک کرده و به مکان دیگری که از نظر اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی در شرایط بهتری هستند، نقل مکان کنند.( Robert Cohen, 1996) در اینجا به دو مدل مشهور ارائه شده در این زمینه می پردازیم:
1-5-2 مدل راونشتاین
راونشتاین در سال ۱۸۸۵ مقاله معروفی تحت عنوان «قوانین مهاجرت» ارائه کرد. خلاصه این قوانین به شرح زیر است:
– مهاجرت و مسافت: براساس نظر روانشتاین اکثر مهاجرین مسافت کوتاهی را طی می کنند و با افزایش مسافت میزان مهاجرت کاهش می یابد. به عبارت دیگر میزان مهاجرت با فاصله رابطه دارد.
-مهاجرت مرحله ای: به اعتقاد روانشتاین مهاجرت به صورت یک مرحله ای انجام می پذیرد و آهنگ مهاجرت در جهت مراکز تجاری و صنعتی است. در این فرایند روستاییان روستاهای دوردست شکاف هایی را که در جمعیت روستاییان که اهالی آنها به شهر مهاجرت نموده اند را پر می نمایند.
-جریان و ضد جریان: هر یک از جریان های اصلی مهاجرت یک ضد جریان جبرانی را ایجاد می کند.
– اختلاف روستا – شهر در تمایل به مهاجرت: اهالی شهرک ها نسبت به اهالی نواحی روستایی کمتر مهاجرت می نمایند. به عبارت دیگر هر چه اختلاف مبدا و مقصد کمتر شده احتمال مهاجرت نیز کمتر می شود.
-افزونی شمار زنان در بین مهاجرین در مسافت های کوتاه: به نظر می رسد که تعداد زنان در بین مهاجران مسافت های کوتاه نسبت به مردان برتری داشته باشند.
– تکنولوژی و مهاجرت: راونشتاین معتقد است با افزایش تکنولوژی، مهاجرت بیشتر صورت می پذیرد.
-غلبه انگیزه های اقتصادی: قوانین بد یا ظالمانه؛ مالیات سنگین، عدم جاذبه های اقلیمی، شرایط اجتماعی نامساعد و حتی اجبار و غیره در بروز مهاجرت موثر هستند ولی هیچ یک از این عوامل بیش از ملاحظات مادی و اقتصادی برتری ندارند. در سه چهارم قرنی که گذشت، نظریات راونشتاین مورد اعتراض شدید بعضی از نظریه پردازان قرار گرفته است با این وجود هنوز نظرات وی مورد اقتباس بسیاری نیز قرار می گیرد.)همان)
 

مطالعه تطبیقی ماهیت و آثار حقوق اسرا در ایران ، اسلام و حقوق بین الملل

فصل اول با عنوان مفاهیم و کلیاتی به بررسی اسیر، تعریف حقوقی و عرفی آن و بررسی وضعیت اسیران (مبحث اول) ،وضعیت اسارت واسیران در جنگ های جهانی اول و دوم و پس از آنها (مبحث دوم) و رویکرد اسلام به جنگ و خشونت ( مبحث سوم ) پرداخته شده است .

مطلب دیگر :

معرفی بازی Burnout City؛ سرقت بزرگ اتومبیل