۲-۶- مدل نظری تحقیق ۴۰
۲-۷- سوالات پژوهش ۴۱
۲-۷-۱- سوالات فرعی پژوهش ۴۱
۲-۷-۲- فرضیههای پژوهش ۴۲
فصل سوم: روش شناسی
۳-۱- مقدمه ۴۵
۳-۲- جامعه آماری و حجم نمونه ۴۵
۳-۳- شیوه نمونهگیری ۴۶
۳-۴- واحد نمونه ۴۸
۳-۵- واحد تحلیل ۴۸
۳-۶- تعریف نظری و عملیاتی مفاهیم ۴۸
۳-۷- تعریف عملیاتی متفیرها ۴۸
۳-۸- تعریف مصرف و مصرف نمایشی ۴۸
۳-۸- ۱- تعریف متغیر مستقل ۵۱
۳-۸-۲- دینداری ۵۱
۳-۸-۳- میزان استفاده از رسانه ۵۲
۳-۸-۴- علاقه به جلب توجه ۵۲
۳-۸-۵- انگیزهی تمایز ۵۳
۳-۸-۶- سرمایهی اقتصادی ۵۳
۳-۸-۷- سرمایهی اجتماعی ۵۴
۳-۸-۸- سرمایهی فرهنگی ۵۵
۳-۸-۹- (طبقه) پایگاه اقتصادی_ اجتماعی ۵۶
۳-۹- اعتبار و روایی ۵۷
۳-۱۰-۱- تحلیل عاملی دینداری ۵۸
۳-۱۰-۲ تحلیل عاملی علاقه به جلب توجه و انگیزه تمایز ۵۹
۳-۱۰-۳ تحلیل عاملی سرمایه اجتماعی ۶۰
۳-۱۰-۴ تحلیل عاملی سرمایه فرهنگی ۶۱
۳-۱۰-۵ تحلیل عاملی مصرف نمایشی ۶۱
۳-۱۱- روش تحقیق و ابزار گردآوری دادهها ۶۲
۳-۱۲- تجزیه و تحلیل دادهها ۶۳
فصل چهارم: یافتههای تحقیق
۴-۱- مقدمه ۶۷
۴-۲- توصیف متغیرهای زمینه ای تحقیق ۶۸
۴-۲-۱- توزیع پاسخگویان برحسب سن و وضعیت تأهل ۶۸
۴-۲-۲- شاخص اشتغال در بین پاسخگویان ۶۹
۴-۲-۳- توزیع پاسخگویان بر حسب مشخصات اقتصادی- اجتماعی ۶۹
۴-۲-۴- شاخص درآمد و هزینه میان زنان شاغل و خانه دار ۷۰
۴-۲-۵- شاخص وضعیت اقتصادی- اجتماعی زنان شاغل و خانه دار ۷۱
۴-۲-۶- شاخص دینداری در بین زنان ۷۲
۴-۲-۷- شاخص طبقه در بین زنان ۷۲
۴-۲-۸- میزان استفاده از رسانه ۷۳
۴-۲-۹- شاخص علاقه به جلب توجه در بین زنان شاغل و خانه دار ۷۳
۴-۲-۱۰- شاخص انگیزهی تمایز در زنان شاغل و خانه دار ۷۴
۴-۲-۱۱- شاخص سرمایهی اقتصادی در بین زنان شاغل و خانه دار ۷۴
۴-۲-۱۲- شاخص سرمایهی اجتماعی در بین زنان شاغل و خانه دار ۷۵
۴-۲-۱۳- شاخص سرمایهی فرهنگی در بین زنان شاغل و خانه دار ۷۵
۴-۲-۱۴- آزمون t برای بررسی رابطه بین متغیرهای مستقل و شغل ۷۶
۴-۲-۱۵- ابعاد مصرف نمایشی در بین زنان شاغل و خانه دار ۷۷
۴-۳- آمار استنباطی ۸۱
۴-۳-۱) فرضیه اول ۸۱
۴-۳-۱-۱- دینداری و انگیزهی تمایز ۸۱
مطلب دیگر :
۴-۳-۱-۲- ارتباط انگیزهی تمایز با مصرف نمایشی ۸۲
۴-۳-۱-۳- ارتباط دینداری با مصرف نمایشی ۸۳
۴-۳-۲ ) فرضیه دوم. ۸۴
۴-۳-۲-۱- ارتباط طبقه و انگیزه ی تمایز ۸۴
۴-۳-۲-۲- ارتباط طبقه و مصرف نمایشی ۸۵
۴-۳-۳) فرضیه سوم : ۸۶
۴-۳-۳-۱- ارتباط میزان استفاده از رسانه و انگیزهی تمایز ۸۶
۴-۳-۳-۲- ارتباط بین میزان استفاده از رسانه و مصرف نمایشی ۸۷
۴-۳-۴) فرضیه چهارم. ۸۸
۴-۳-۵) فرضیه پنجم ۸۹
۴-۳-۶) فرضیه ششم ۹۰
۴-۳-۷- فرضیه هفتم ۹۱
۴-۸- استفاده از تحلیل مسیر به منظور اثبات عوامل شناسایی شده ۹۲
۴-۹- تحلیل مدل تجربی ۹۳
فصل پنجم: نتیجه گیری
۵-۱) مقدمه ۹۹
۵-۲) خلاصهی یافته ها ۱۰۰
۵-۳- نتیجهگیری ۱۰۴
۵-۴- محدودیتهای تحقیق ۱۰۵
۵-۵- پیشنهادات ۱۰۵
منابع فارسی ۱۱۱
منابع لاتین ۱۱۷
۱-۱ مقدمه
هرچند که بحث مصرف و سنجش آن از دیرباز مورد توجه جامعهشناسان قرار گرفته است اما در دهههای اخیر و با اولویت یافتن الگوهای صحیح مصرف در جامعه ایرانی و نامگذاری سال۸۸ به اصلاح الگوی مصرف و سالهای پس از آن ، حکایت از این واقعیت دارد که مصرف به ویژه مصرف بیرویه و تجملی به مبحث اساسی در جامعه ایران تبدیل شده است. یکی از خصیصههای بنیادین انسان نیازمند بودن و بر همین اساس مصرف کننده بودن است. این موجود برای تداوم حیات خویش نیازمند مصرف کالاها و خدماتی است که نیازهای اولیهی او را برآورده سازد. بنابراین نیاز و مصرف همراهان همیشگی انسانها در طول تاریخ بشر بوده اند.
اما امروزه مصرف و نیاز از هم فاصله گرفتهاند و شکافی بین آنها به وجود آمده است به نحوی که دیگر مصرف انسانی مطابق با نیازهای انسانی نیست، بلکه مصرف چیزی بیش از آن است، و این شکاف را مصرفگرایی پر کرده است. مصرف در پایان قرن بیستم به واقعیتی چند بعدی تبدیل شده که در کنار ابعاد و الزامات اقتصادی، معانی فرهنگی و الزامات اجتماعی بسیاری را با خود دارد (باکاک، ۱۹۹۳: ۳).
یکی از ویژگیهای انسانها در طول حیات بشری رفتار مصرفی آنهاست. هر فردی برای آنکه به حیات فردی و اجتماعی خود ادامه دهد، لازم است در حوزههای گوناگون زندگی مقداری از تولیدات بشری را مصرف کند. مصرف ابعاد گوناگونی را در بر گرفته و تمامی مظاهر مادی و معنوی تولیدات بشری را شامل میشود.
رفتارهای مصرفی انسانها، از یکسو بر جنبههای گوناگون زندگی اقتصادی و اجتماعی آنها تأثیر گذاشته و از سوی دیگر، تحتتأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد. میزان و نوع مصرف میتواند بیانگر مسائلی چون سبک زندگی، طبقه و حتی نوع نگرش افراد باشد و از سوی دیگر، مصرفگرایی با نمادها و علائم خاص خود امروز نمایانگر سبکزندگی، تمایلات، تفکرات و آیدهآلها و به مثابه بازنمایی کننده هویت عاملان آن، کارکردهای جدیدی یافته است. در عصر حاضر انسانها تمایل دارند که کیستی خود را با کالاها و خدماتی که مصرف می کنند یا گوناگونی و تنوع مصرف، به خصوص مصرف کالاها یا خدماتی که نام و مارک مشهور دارند معرفی کنند (موحدو دیگران، ۱۳۸۹: ۸).
بنابراین مصرفگرایی، ضامن چیزی جز نیازهای کاذبی نیست که در خدمت صنایع و کشورهای صنعتی قرار گیرد. البته انسان خود نیز از لحاظ روانی برای راحت طلبی، تجمل پرستی و حتی متمایز کردن خویش از افراد دیگر با در اختیار گرفتن کالاها و خدمات بیشتر آمادگی دارد تا بدین وسیله بین خود و سایر گروههای جامعه شکافی را به وجود آورد و از این شکاف برای تثبیت وضعیت اجتماعی خود استفاده کند.
زمانی مصرفگرایی پدیدهای مخصوص جوامع پیشرفتهی صنعتی و غرب بود، اما امروزه به مدد گسترش رسانه های ارتباط جمعی که در بیشتر جوامع در جهت منافع نظام سرمایهداری فعالیت میکنند، پدیدهای جهانی گشته است. رسانه های ارتباط جمعی امروزه نقش بسیار مهمی در شکل دادن به ارزشها و نگرشها و تمایلات مردم در جامعه معاصر دارند. پیامهای رسانهای میتوانند ارزشهای جدیدی را ایجاد کنند، کاربردهای آن را به نحو اغراقآمیز نشان دهند و محیطی فرهنگی را برای به کارگیری آن توسط افراد جامعه ایجاد کنند (اینگلهارت، ۱۹۹۰: ۶۷). بنابراین رسانه ها توانسته اند توزیع کننده ارزشهای مصرف در بین جوامع باشند.
۱-۲ تعریف مساله و بیان نکات اصلی
مصرف از جمله مفاهیمی است که در چند دههی اخیر در ادبیات علوم اجتماعی، گسترش زیادی داشته است. به همین دلیل محققان از دیدگاههای گوناگون به آن نگریستهاند و به تبیین و توضیح، تغییر، تبعات و تأثیرات آن پرداختهاند. در این میان، برخی از جنبه جامعه شناسی و اقتصادی به این موضوع نگریستهاند. مصرف در اصطلاح اقتصادی عبارت است از «ارزش پولی کالاها و خدماتی که از سوی افراد خریداری و تهیه میشود» (اخوی،۱۳۸۰: ۱۵۱). به عبارت ساده، مصرف، یعنی بهره گیری از چیزی برای برآورده کردن یک یا چند نیاز ساده. بنابراین، شناخت شیوه های درست مصرف و رعایت آن و آشنایی با راههای درست استفاده از سرمایه و ابزار کار و لوازم زندگی، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. مصرف که از آن به واژهی”استهلاک” نیز تعبیر شده، «فرایندی است که در آن ارزش استفاده چه به صورت تبدیل آن در فرایند تولید (مصرف تولیدی) و چه بهصورت استفادهی ناب و سادهی آن در هنگام مالکیت برای ارضاء نیازها (مصرف مصرفی یا مصرف نهایی)، از بین میرود» (رزاقی،۱۳۷۴: ۳۵). از آنجاییکه این فرایند، در واقع همان عمل افراد برای استفاده از کالا یا تولید آن است؛ علاوه بر محسوب شدن بهعنوان یک فعالیت اقتصادی، یک مقولهی اجتماعی و فرهنگی قلمداد شده و یک مرام و خواست فرهنگی و اجتماعی بهشمار میرود که حوزههای فرهنگی و اجتماعی را نیز در برمیگیرد. این فرایند در دورههای مختلف انقلاب صنعتی، فرهنگهای گوناگونی بهخود گرفت و در هر دوره، براساس امکانات تولید صنعتی، فرهنگ مصرفی ویژهای شکل گرفت و نظریههای اقتصادی مناسب آن پدیدار گردید؛ تا اینکه در قرن بیستم، فرهنگ مصرفگرایی مطابق نیاز جامعه سرمایهداری به مصرف بیشتر (که در اثر تولید انبوه بهوجود آمده بود)، در غرب ظاهر شد و بهتدریج دامنهی آن به کشورهای در حال توسعه و جهان سومی گسترش یافت. جامعهای که این فرهنگ بر آن حاکم گردد، همان جامعه مصرفی خواهد شد؛ که در آن، بنا به نظر بودریار، «مصرف مبتنی بر خواست، مطرح میشود؛ نه صرفاً مبتنی بر نیاز، یعنی مصرف با میل آمیخته میشود و سلیقه و میل افراد در جامعه، بر نوع آن تأثیر میگذارد» (بهار،۱۳۸۶: ۱۶۹). در جامعهای که شعار خرید و مصرف بیشتر رواج مییابد، مصرفگرایی، به نوعی وجهه اجتماعی و نه به یک نیاز ضروری تبدیل میشود؛ بلکه گاه بهعنوان «تمایز یک گروه از گروه دیگر یا بهعنوان بیان یک منزلت اجتماعی» خواهد بود(همان: ۱۷۰). پس مصرف در ایجاد سبک زندگی و الگوی مصرف در بین افراد نقش مؤثری دارد.
در فرهنگ لغت، الگوی مصرف علت رفتاری است که مصرف کننده در یک برههی زمانی از خود نشان میدهد و بیانگر تأثیرپذیری از عوامل متعدد است که الگوی مصرف نام دارد. الگوی مصرف در هر جامعه عبارت است از آن نوع چهارچوب مصرفی که اکثریت افراد جامعه هنگام مصرف از آن الگو تبعیت کرده و شکل و میزان مصرف خود را بر آن منطبق میسازند. الگوی مصرف مطلوب عبارتست از مطلوبترین روش مصرف در جامعه به عبارت دیگر انطباق الگوی مصرف جامعه با موازین دینی، عقلی و منطقی به طوری که در آن حد کمی و کیفی مصرف، بهینه و مبتنی بر منافع فردی و جمعی باشد. در حقیقت فهم الگوی مصرف در جامعه جدید به فهم نگرش و افقهای ذهنی انسان مدرن وابسته است.
نقش زنان در مصرف از این جهت اهمیت دارد که زنان با توجه به نقش مادری در خانواده، از اصلیترین عناصر فرایند جامعهپذیری فرزندان و نسل آیندهی جامعه هستند و بر نحوهی مصرف و سبک زندگی نسلهای آتی جامعه تأثیرگذارند. در کشور ما نیز برای دستیابی به دستاوردهای دنیای امروز دگرگونیهایی در گسترهی اجتماع رخ داده که بازتاب عمیق آن، نقش برجستهی زنان در دنیای اشتغال است (توسلی،۱۳۸۷: ۵۶). در دهههای اخیر، زنان که هم حضور بیشتری در عرصههای شغلی و تحصیلی یافتهاند و هم در اثر تغییر سبک زندگی غالباً مسئولیت خرید و تهیه اقلام مصرفی خانوادهها را برعهده گرفتهاند، بیشتر مخاطب تبلیغات مصرفی شده اند و نحوهی حضور و الگوهای ارزشی و نگرشی و رفتاری آنها تأثیرات فردی و اجتماعی مهمتری بر جای گذارده است. (رفعت جاه،۱۳۸۶: ۸- ۱۳۷).
۲-۲-۱- نظریات روانشناسی ۱۳
۲-۲-۲- نظریه های جامعهشناختی ۱۷
۲-۲-۳- نظریات مدرنیزاسیون ۳۰
۲-۲-۴- نظریههای مصرف رسانهای ۳۴
۲-۲-۵- چارچوب نظری پژوهش ۴۳
۲-۲-۶- مدل مفهومی پژوهش ۴۷
۲-۲-۷- فرضیه های پژوهش ۴۸
فصل سوّم ۴۹
۳-۱- مقدمه ۴۹
۳-۲- روش پژوهش ۴۹
۳-۳- جامعه آماری ۵۰
۳-۴- نمونه آماری ۵۰
۳-۵- روش نمونه گیری ۵۰
۳-۶- ابزار پژوهش ۵۱
۳-۷- تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها ۵۲
۳-۷-۱- تعاریف نظری مفاهیم ۵۲
گرایش دختر و پسر به رابطه با جنس مخالف ۵۳
نگرش دوستان ۵۳
میزان امکان ازدواج ۵۳
کنترل توسط خانواده ۵۳
میزان دینداری ۵۴
رسانه های نوین ارتباطی. ۵۴
۳-۷-۲- تعاریف عملیاتی مفاهیم ۵۵
متغیر وابسته ۵۵
گرایش دختر و پسر به رابطه با جنس مخالف: ۵۵
متغیرهای مستقل ۵۶
سن ۵۶
جنس ۵۶
میزان تحصیلات ۵۶
قومیت ۵۷
نگرش دوستان ۵۷
میزان امکان ازدواج ۵۷
میزان کنترل توسط خانواده ۵۸
میزان دینداری ۵۸
رسانه های نوین ارتباطی ۵۹
۳-۸- روایی و پایایی ۶۰
۳-۸-۱- اعتبار ۶۰
۳-۹- روش های تجزیه و تحلیل داده ها ۶۱
فصل چهارم ۶۲
۴-۱- مقدمه ۶۲
۴-۲- تجزیه و تحلیل توصیفی ۶۲
۴-۲-۱- سن پاسخگویان ۶۳
۴-۲-۲- جنس پاسخگویان ۶۳
مطلب دیگر :
۴-۲-۳- تحصیلات ۶۳
۴-۲-۴- قومیت ۶۴
۴-۲-۵- محل تولد ۶۴
۴-۲-۶- وضعیت استفاده از ماهواره ۶۵
۴-۲-۷- وضعیت استفاده از اینترنت ۶۵
۴-۲-۸- میزان گرایش پاسخگویان به رابطه با جنس مخالف ۶۵
۴-۳- آمارهای استنباطی ۶۶
۴-۳- ۱- بین میزان گرایش زنان و مردان مجرد به رابطه با جنس مخالف، تفاوت معناداری وجود دارد. ۶۶
۴-۳- ۲- بین قومیت زنان و مردان مجرد و رابطه با جنس مخالف، تفاوت معناداری وجود دارد. ۶۷
۴-۳-۳- بین میزان تحصیلات مردان و زنان مجرد و گرایش به جنس مخالف تفاوت معنا داری وجود دارد. ۶۷
۴-۳-۴- بین میزان امکان ازدواج و گرایش دختر و پسر به رابطه قبل از ازدواج رابطه معناداری وجود دارد. ۶۸
۴-۳-۵- بین نگرش دوستان وگرایش دختر و پسر به رابطه با جنس مخالف رابطه معناداری وجود دارد. ۶۹
۴-۳-۶- بین میزان کنترل توسط خانواده و گرایش دختر و پسر به رابطه با جنس مخالف رابطه معناداری وجود دارد. ۶۹
۴-۳-۷- بین ابعاد دینداری و گرایش دختر و پسر به رابطه با جنس مخالف رابطه معناداری وجود دارد. ۷۰
۴-۳-۸- بین میزان مصرف رسانه های نوین و گرایش دختر و پسر به رابطه قبل از ازدواج رابطه وجود دارد. ۷۱
۴-۴- آزمون رگرسیون چند متغیره با روش گام به گام ۷۲
فصل پنجم ۷۷
نتیجه گیری ۷۷
۵-۱- خلاصه پژوهش ۷۷
بر اساس نتایج آزمونهای استنباطی ۷۸
۵-۱-۳– بحث و نتیجه گیری ۷۹
۵-۲- پیشنهادهای تحقیق ۸۴
۵-۲- ۱- پیشنهادهای پژوهشی ۸۴
۵-۲- ۲- پیشنهادهای کاربردی ۸۴
۵-۳- محدودیتهای تحقیق ۸۵
الف)منابع فارسی ۸۶
ب) منابع لاتین ۹۳
پیوستها ۹۷
مقدمه
مطالعات در زمینه جامعه شناسی خانواده از تغییرات گستردهای در این حوزه در طی نیم قرن اخیر در سراسر جهان حکایت دارد، تغییراتی که عوامل متعددی منجر به بروز آنها شده و در عین حال پیامدهای گوناگونی برای جوامع متعدد در پی داشته است. یکی از این تغییرات، شیوع روابط جنسی پیش از ازدواج در این جوامع بوده است. روابط جنسی پیش از ازدواج، پدیدهای است که بیشتر با فرهنگ و حوزه زندگی خصوصی افراد آمیخته است تا حوزه عمومی و همگانی، ولی نمود آن در حوزه عمومی غیرقابل انکار است. با گسترش امکانات جدید ارتباطی (مانند ماهواره، اینترنت و .) به تدریج، جامعه ایران با امواج گسترده تغییرات ارزشی و هنجاری مواجه گردیده است که این تغییرات، به شدت در حال رسوخ به درون خانواده ایرانی است (ارمکی و شریفیساعی، ۱۳۹۰). به نظر میرسد سنت و فرهنگ جامعه در برخی زمینهها در حال تاثیرپذیری از سایر فرهنگها میباشد. یکی از این زمینهها روابط با جنس مخالف قبل از ازدواج میباشد، به همین دلیل است که ارزشهای مربوط به خانواده حتی در مواجهه با تغییرات پرشتاب اجتماعی و فرهنگی و تضاد ارزشی بین نسلها و مقاومتهای پیش رو نیز همچنان گرایش به تغییرات تدریجی را در خود مشاهده می کند. اما در این بین، مشکلات اقتصادی، گسترش ارتباطات و برخوردهای فرهنگی ناشی از این گسترش، سبب گشتهاند که روابط جنسی پیش از ازدواج با جنس مخالف به تدریج در میان نسلهای جوانتر، جای پایی برای خود پیدا کنند (گرمارودی، ۱۳۸۸) که این امر ناشی از مشکلات ساختاری در این حیطه میباشد که زمینه را برای ظهور این پدیده فرهنگی- اجتماعی جدید فراهم کرده است. پدیدهای که می تواند زمینهساز بسیاری از مشکلات اجتماعی دیگر در جامعه باشد.
روابط پسر و دختر پیش از ازدواج همواره موضوعی مهم و با این حال پوشیده از ابهام و همراه با شک و تردید و اضطراب بوده است. از طرفی فشار و تنشهای غریزی باعث میشود که نوجوانان خود به خود به سمت جنس مخالف گرایش پیدا کنند و از طرف دیگر ملاحظات اجتماعی، فرهنگی و
۲-۱ مقدمه۱۲
۲-۲ مبانی نظری۱۴
۲-۲- ۱ نظریه ی ارتباطات.۱۵
۲-۲-۱-۱ نظریه ی تعامل بنیادین.۱۵
۲-۲-۱-۲ نظریه ی نفوذ اجتماعی۱۶
۲-۲-۱-۳ نظریه ی تبادل اجتماعی.۱۶
۲-۲-۱- ۴ نظریه ی مدیریت حریم ارتباطات.۱۷
۲-۲-۱-۵ نظریه ی فرهنگ سازمانی۱۸
۲-۲-۲ قدرت رابطه.۱۸
۲-۲-۳ سرمایه گذاری رابطه ی ادراک شده۲۰
۲-۲-۴ همکاری۲۳
۲-۲-۵ قدرت متوازن۲۵
۲-۲-۶ ارتباطات بین فردی۲۶
۲-۲-۷ تعلق۲۹
۲-۲-۸ ارزش های مشترک.۳۲
۲-۲-۹ اعتماد۳۵
۲-۲-۱۰ عدم تعارض مخرب.۳۷
۲-۲-۱۱ تعهد.۳۹
۲-۲-۱۲ تبلیغات دهان به دهان مثبت۴۱
۲-۲-۱۳ وفاداری رفتاری.۴۳
۲-۲-۱۴ مصونیت رقابتی.۴۵
۲-۲-۱۵ برخورد ترجیهی۴۷
۲-۲-۱۶ کیفیت خدمات۴۸
۲-۲-۱۷خودافشایی.۵۲
۲-۳ پیشینه ی تجربی.۵۳
۲-۳-۱ تحقیقات انجام شده در خارج از ایران۵۳
۲-۳-۲ تحقیقات انجام شده در داخل ایران.۵۶
۲-۴ مدل پیشنهادی تحقیق.۵۹
خلاصه ی فصل.۶۰
فصل سوم: روش شناسی.۶۱
۳-۱ مقدمه۶۱
۳-۲ روش تحقیق۶۲
۳-۳ جامعه و نمونه اماری.۶۳
۳-۳-۱ روش نمونه گیری و حجم نمونه.۶۳
۳-۳-۱-۱ تعیین حجم نمونه.۶۴
۳-۴ روش جمع اوری داده ها۶۵
۳-۴-۱ مطالعات کتابخانه ای۶۵
۳-۴-۲ مطالعات میدانی.۶۶
۳-۵ ابزار تحقیق۶۶
۳-۵-۱ ابزارهای ازمون۶۷
۳-۵-۲ روایی ابزار پژوهش۶۸
۳-۵-۲-۱ روایی محتوا۶۹
۳-۵-۳ پایایی۶۹
۳-۶ روش تجزیه و تحلیل داده ها۷۱
۳-۶-۱ امار توصیقی۷۱
۳-۶-۲ امار استنباطی.۷۱
۳-۶-۲-۱ تشریح مدلسازی معادلات ساختاری.۷۱
۳-۶-۲-۱-۱ متغیر پنهان و متغیر مشاهده شده.۷۲
۳-۶-۲-۲-۲طراحی مدل معادلات ساختاری۷۳
۳-۶-۲-۲-۳ بار عاملی۷۴
۳-۶-۳ شاخص های برازش مدل.۷۴
۳-۶-۳-۱ شاخص های مطلق.۷۴
۳-۶-۳-۲ شاخص های نسبی.۷۵
خلاصه ی فصل.۷۶
فصل چهارم تجزیه و تحلیل اطلاعات۷۷
۴-۱ مقدمه۷۷
۴-۲تحلیل توصیفی.۷۷
۴-۳ یافته های استنباطی۸۰
۳-۴-۱ تحلیل عاملی متغیرهای مدل۸۰
۳-۴-۱-۱تحلیل عاملی متغیرهای مستقل بخش اول۸۱
۳-۴-۱-۲تحلیل عاملی متغیرهای وابسته بخش اول.۸۴
۴-۳-۲بررسی مدل ساختاری متغیرهای مستقل بخش اول۸۵
۴-۳-۳ تحلیل عاملی متغیرهای وابسته بخش دوم۸۸
۴-۳-۴بررسی مدل ساختاری متغیرهای وابسته بخش دو۸۹
۴-۳- ۵ تحلیل عاملی متغیرهای وابسته بخش سوم.۹۱
۴-۳- ۶ بررسی مدل ساختاری متغیرهای بخش سوم تحقیق.۹۲
۴-۴ بررسی سوالات تحقیق.۹۴
۴-۴-۱ بررسی سوال اول تحقیق۹۴
۴-۴-۲بررسی سوال دوم تحقیق.۱۰۴
فصل پنجم:بحث و نتیجه گیری۱۰۷
۵-۱ مقدمه۱۰۷
۵-۲ نتایج حاصل از تحقیق۱۰۷
۵-۲-۱ نتایج حاصل از سوال اصلی اول.۱۰۷
۵-۲-۱-۱ نتایج فرضیه ی اول.۱۰۷
۵-۲-۱-۲نتایج فرضیه ی دوم۱۰۸
۵-۲-۱- ۳ نتایج فرضیه ی سوم۱۰۸
۵-۲-۱- ۴ نتایج فرضیه ی چهارم۱۰۸
۵-۲-۱-۵ نتایج فرضیه ی پنجم۱۰۸
۵-۲-۱-۶ نتایج فرضیه ی ششم۱۰۹
۵-۲-۱-۷ نتایج فرضیه ی هفتم۱۰۹
۵-۲-۱- ۸ نتایج فرضیه ی هشتم۱۰۹
۵-۲-۱-۹ نتایج فرضیه ی نهم۱۰۹
۵-۲-۱-۱۰ نتایج فرضیه ی دهم.۱۱۰
۵-۲-۱- ۱۱ نتایج فرضیه ی یازدهم.۱۱۰
۵-۲-۱-۱۲ نتایج فرضیه ی دوازدهم۱۱۰
۵-۲-۱-۱۳ نتایج فرضیه ی سیزدهم.۱۱۰
۵-۲-۱-۱۴ نتایج فرضیه ی چهاردهم.۱۱۱
۵-۲-۱-۱۵ نتایج فرضیه ی پانزدهم۱۱۱
۵-۲- ۲ نتایج سوال اصلی دوم.۱۱۱
۵-۳ توصیه ها و پیشنهادات کاربردی.۱۱۲
۵-۴ پیشنهاد برای محققین اینده.۱۱۴
۵-۵ محدودیت های تحقیق.۱۱۴
منابع.۱۱۶
۱مقدمه
در اقتصاد مبتنی بر دانش امروز، مزیت رقابتی، به طور فزاینده ای در تسهیل روندهای اطلاعاتی انجام کار یافت می شود تا در دسترسی به منابع و بازارهای خاص، پشتوانه ی دانش و سرمایه فکری به عنوان مبنای اولیه دستیابی به شایستگی های اصلی و راهبردی برای عملکرد برتر مطرح می شوند. در راستای رسیدن به مزیت رقابتی پایدار نیز توجه به دانش موجود، چگونگی استفاده موثر از آن و ایجاد ساختاری برای استفاده از اطلاعات و دانش جدید امری مهم و حیاتی شمرده می شود که سازمانها باید توجه ویژه ای به آن داشته باشند. مدیریت ارتباط با مشتری از مباحثی است که در اقتصاد جهانی امروز، سازمانها را به دوباره اندیشی در راهکارهای برقراری
مطلب دیگر :
ارتباط با دامنه وسیع مشتریان و تسخیر این دانش گسترده برانگیخته است. (رستگار ،۱۳۹۳)
ارتباطات مجموعهای از مبادلات است که آگاهی از رابطه مشترک را از طریق اعتماد و تعهد از بین متغیرهای متعدد دیگر فراهم می آورد. ارتباط با مشتری مورد توجه بسیاری از محققان و فعالان بازاریابی قرار گرفته است. افزایش تأکید بر بازاریابی رابطه مند با توجه به این فرض است که ایجاد روابط متعهد شده با مشتریان در نتیجه رضایت مشتری، ارجاعات مشتری، اعتماد و تبلیغات شفاهی مشتریان است. بازاریابی رابطه مند بر بازاریابی مبادله ای با هدف ایجاد روابط بلندمدت، مبتنی بر اعتماد و منافع ارتباطی متقابل با مشتریان ارزشمند احاطه دارد. (رحیم نیا و همکاران( ۱۳۹۱
در همین راستا می توان به یک نکته مهم اذعان داشت که شرکتهایی که موفق شده اند به صورت موثری مشتریان خود را جذب کرده، به آنها خدمات مورد نظر را به بهترین نحو ارائه داده و بهترین مشتریان خود را حفظ می کنند تاثیر مثبت این امر را در انتهای مسیر سودآوری خود مشاهده کرده اند.
هدف از ایجاد راهبردهای کسب و کار مشتری مدارانه، برنامه ریزی برای تعیین راهبردها و فرصت هایی است که شرایط برنده برنده را در فضای رقابتی ایجاد نماید. اجرای راهبرد کسب و کار مشتری مدارانه مستلزم ایجاد تغییرات در نحوه انجام تعاملات و به طور کلی ساختار تجاری آن شرکت است. در این راه باید نقش بخش ها و واحدهایی که با مشتری تعامل دارند، به درستی روشن شود و مشخص گردد کدام واحد می تواند ارزش افزوده بیشتری را برای مشتری ایجاد نماید.
۱-۲ بیان مسئله
در بازار کسب و کار امروز، توجه شایانی به مفهوم ارتباطات بین فراهم کننده خدمت و مشتریان شده است. امروزه آنچه حائز اهمیت است برقراری ارتباطاتی با کیفیت با مشتریان به منظور ارتقاء کیفیت ذهنی ادراک شده آنان از خدمت میباشد که این امر به نوبه خود سبب ایجاد وفاداری در مشتریان خواهد شد. امروزه، با شدیدتر شدن رقابت در بخشهای خدماتی، نقش وفاداری مشتری برجسته تراز گذشته شده است. در دیدگاه امروزی بازاریابی شامل رشد دادن و توجه به رضایت مندی، کیفیت از دیدگاه مشتری، وفاداری و ارتباط موثر با مشتری میباشد. در نتیجه سازمانهای امروزی تلاش میکنند تا مشتریانی وفادار داشته باشند) اراسیل[۱]،۲۰۰۲)
با توجه به این که در بخش خدمات روابط بین فردی گسترده بین ارائه دهنده خدمت و مشتریان وجود دارد، نقش ارتباط در این بخش از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ارتباط مفید و موثر با مشتریان باعث ایجادوفاداری مشتریان می شود که ان هم به نوبه ی منجر به افزایش سهم بازار، نرخ بازگشت سرمایه و سودآوری بالاتر برای سازمانهای, خدماتی خواهد شد) بالوگلو[۲]،۲۰۰۲)
سازمانها با درکی که از اهمیت رضایت مشتری کسب کرده اند، به تدریج در حال فاصله گیری از بازاریابی سنّتی و گرایش به سمت بازاریابی رابطه مند هستند. (رنجبریان و همکاران،۱۳۸۸)
حفظ و نگهداری مشتری و تبدیل او به یک مشتری وفادار بر ارزش حیاتی سازمان می افزاید. در بازاریابی رابطه مند باید توجه داشت که نیازها، شخصیت، و موقعیت مشتریان با یکدیگر متفاوت است. از این رو، برای اجرای بازاریابی رابطه مند باید به نیازها،شخصیت، موقعیت، و علایق شخصی مشتریان توجه داشت. بازاریابی رابطه مند یکی از ابعاد کلیدی راهبرد بازاریابی مدرن است،زیرا بر ایجاد روابط نزدیک و پایدار با مشتری تأکید می کند)ویل[۳]،۲۰۰۹).
آنچه که بازاریابی رابطه مند را فراگیر کرده است کاربرد آن در همه زمینه های بازاریابی از قبیل کالاهای مصرفی، خدمات، و تجارت بین کسب و کار می باشد(مورفی[۴]،۲۰۰۶).
مشتریان سرمایه های ارزشمند برای سازمان ها محسوب می شوند لذا سازمان ها بایستی حداکثر تلاش خود را جهت حفظ ان ها و کسب رضایتمندی ان ها به عمل اورند در این راستا ایجاد رابطه ی مطلوب و قوی با مشتریان از عوامل مهم و تاثیرگذار در جهت حفظ و رضایتمندی ان ها می باشد.
بازاریابی رابطه مند برای مشتریان مزایای زیر را در بر دارد: ۱. اعتماد به معنی کاهش اضطراب، اعتماد به محصول یا ارائه دهنده ی خدمت، داشتن احساس وفاداری به ارائه دهنده ی خدمت، و ۲. منافع اجتماعی به معنی شناخت کارکنان از مشتریان، آشنایی مشتریان با کارکنان، توسعه ی روابط دوستانه با کارکنان. (روشنی، .( ۱۳۸۸
برای قدرت رابطه چند مدل ارائه شده است.که تنها به بررسی تاثیر چند عامل بر قدرت رابطه پرداخته اند و از تاثیر عوامل دیگر غافل مانده اند برای مثال،تان(۲۰۰۹)،هرینگتن و همکاران(۲۰۰۹)، حیدرزاده و همکاران(۱۳۹۱)، لیو و همکاران(۲۰۰۸). با توجه به اینکه مدل های موجود به بررسی برخی عوامل موثر بر قدرت رابطه پرداخته اند از عوامل موثر دیگر غافل بوده اند لذا در این زمینه خلأ تحقیقاتی احساس شد. لذا برآن شدیم با مطالعه ی بیشتر و بررسی متغیرهای اثر گذار دیگر مدلی جامع تر و دقیقتر از قدرت رابطه ارائه کنیم.
در این پژوهش ضمن بررسی عوامل موثر بر سرمایه گذاری رابطه ادراک شده ارتباط ان با قدرت رابطه ونیز پیامدهای قدرت رابطه بررسی می شود.
۱-۳ ضرورت و اهمیت پژوهش
در اقتصاد امروزی که به طور فزاینده ای رقابتی می شود، تعادل قدرت از سازمان ها به طرف مشتریان تغییر یافته است. مشتریان انتخاب های بیشتر و اطلاعات بهتری دارند و برایشان هزینه عوض کردن شرکت کمتر شده است. در همین حال افزایش ” کالایی شدن” محصولات وخدمات)یعنی اینکه مشتریان بیشتر محصولات و خدمات را به عنوان یک کالای ساده، نه لوکس یا غیر قابل دسترسی، در نظر می گیرند)موجب شده است که سازمان ها راه های کمتری برای ارائه پیشنهادهای دارای ارزش متمایز به مشتریان داشته باشند.
امروزه، عصر وفاداری است اعم از وفاداری مشتری، وفاداری کارکنان، وفاداری مدیریت، وفاداری به جامعه و اصول، آرمان ها و اعتقادات و . . تحقیقات بسیاری نشان داده اند که رضایتمندی ، کلید نهایی موفقیت و سودآوری نیست . در حقیقت مفاهیم بازاریابی هم که تا دیروز بر این مهم تأکید می ورزید، دیگر آن را به رسمیت نمیشناسد، بلکه امروزه تنها مشتریانی که احساس تعلق خاطر نسبت به سازمان دارند برای سازمان, به عنوان سرمایه هایی سودآور و طولانی مدت به شمارمیروند( جی[۵] و همکاران،۲۰۰۸).
در نتیجه تعداد فزاینده ای از سازمان ها در حال تمرکز بر بهبود تجربه مشتری هستند به نحوی که میزان حفظ مشتری و درآمد را افزایش دهند، در عین حال که هزینه ها تحت کنترل باشند)پپارد[۶]،۲۰۰۰).بنابراین تعجب آور نیست که بسیاری از شرکت ها مقادیر زیادی را خرج برنامه های ایجاد ارتباط با مشتری و به دنبال ان تبدیل ان به یک قدرت برای خود می نمایند. با توجه به نقش خدمات و کیفیت ارائه شده همراه آن، مشتریان عمدتاً به علت این که خدمات قابل لمس نیستند آن ها را نادیده می گیرند. سازمان ها با در نظر گرفتن رضایت مشتری هم فروش خود را چندین برابر می کنند و هم نوعی رابطه دوستانه بین مشتری وسازمان ایجاد می کنند. در این میان نقش قدرت رابطه و سرمایه گذاری رابطه ادراک شده بسیار مهم و تاثیر گذار خواهد بود.ایجاد یک رابطه متقابل و تاثیر گذار که منجر به جلب اعتماد مشتریان شود نقش کلیدی در ایجاد رضایت در مشتریان و همچنین وفاداری در انان می شود. در این میان شناسایی عوامل موثر بر قدرت را بطه و تاثیر ان بر رضایت و وفاداری مشتریان امری ضروری به نظر می رسد. سازمان های خدماتی و مالی با شناسایی و ایجاد عوامل موثر بر قدرت رابطه گام بلندی در راستای اهداف بلند مدت و کوتاه مدت خود و تحقق اصل مشتری مداری بر خواهند داشت. کوتاهی در ایجاد سازمانهای مشتریمدار و عدم درک اهمیت نقشی که مشتریان ایفا میکند اشتباه بزرگ و هزینهبرداری است. عدم ارتباط حقیقی و پایدار منجر به نابودی عواملی چون نوآوری، وفاداری مشتری و رشد سودآور در شرکتها شده است. سازمان ها برای موفقیت در اینده نیاز به درک بیشتری از نیازهای مشتری خواهند داشت. بنابراین اهمیت ارتباط با مشتری مهم تر از هر چیز دیگری خواهد شد. لذا بررسی عوامل موثر بر قدرت رابطه با مشتریان وچگونگی تاثیر این عوامل به سازمان های خدماتی و مالی کمک خواهد کرد تا با سرمایه گذاری بیشتر بر عوامل تاثیر گذار و حذف عوامل نامرتبط از رابطه ی ایجاد شده با مشتریان حداکثر استفاده را نموده و ان را به یک مزیت رقابتی برای خود تبدیل نمایند. به کارگیری مفید و موثر از ارتباط قوی ایجاد شده با مشتریان مزایای فراوانی برای سازمان ها به خصوص سازمان های خدماتی و مالی که می توان به کاهش هزینه ها، شناسایی و مورد هدف قرار دادن بهتر مشتریان، افزایش وفاداری مشتریان، شناسایی الگوها و روندهای مصرف مشتریان، کاهش هزینه های بازاریابی، افزایش نگهداری مشتریان و . می باشد.
۱-۴ اهداف و فرضیات تحقیق:
۱-۴-۱ اهدف کلی:
۱– بررسی روابط همزمان بین مقدمات سرمایه گذاری رابطه ی ادراک شده(روابط بین فردی، برخورد ترجیهی، کیفیت خدمات، همکاری، تعلق، قدرت متوازن، ارزش های مشترک و عدم تعارض مخرب)، اعتماد، تعهد، قدرت رابطه و برایند ان(خودافشایی، تبلیغات دهان به دهان مثبت، وفاداری رفتاری و مصونیت رقابتی)
۲- تعیین مدل مناسب برای قدرت رابطه
۱-۴-۲فرضیات تحقیق
۱- بین ارتباطات بین فردی و سرمایه گذاری رابطه ی ادراک شده ارتباط معنادار وجود دارد
۲- بین بین برخورد ترجیهی و سرمایه گذاری رابطه ی ادراک شده ارتباط معنادار وجود دارد
۳- بین کیفیت خدمات وسرمایه گذاری رابطه ی ادراک شده ارتباط معنادار وجود دارد
۴- بین همکاری و سرمایه گذاری رابطه ی ادراک شده ارتباط معنادار وجود دارد
۵- بین تعلق و سرمایه گذاری رابطه ی ادراک شده رابطه ی معنادار وجود دارد
۶- بین قدرت متوازن و سرمایه گذاری رابطه ی ادراک شده رابطه ی معنادار وجود دارد
۱-۱۰)جامعه آماری و روش نمونه گیری ۱۰
۱-۱۱) ابزار تجزیه و تحلیل داده ها ۱۰
۱-۱۲) تعریف واژگان ۱۰
فصل دوم : ادبیات تحقیق ۱۳
۲-۲) تاریخچه ی پارک علم و فناوری ۱۵
۲-۳) پارکهای علم و فناوری در ایران ۱۸
۲-۴)طبقه بندی پارک های علمی و فناوری ۱۹
۲-۵) ویژگی های مشترک پارک های علم و فناوری ۲۶
۲-۶) فهرست پارک های علمی،تحقیقاتی و فناوری مشهور جهان ۲۸
۲-۶-۱) انجمن بینا لمللی پارک های علمی (IASP) 29
۲-۶-۲) وضعیت پارک ها و مراکز رشد در ایران ۲۹
۲-۷) بررسی نوع فعالیت مراکز رشد ۳۲
۲-۸) بررسی فضای فیزیکی و اعتبارات عمرانی پارک ها ۳۳
۲-۹) برخی از پارک ها و شهرکهای علمی موجود در دنیا ۳۵
۲-۱۰) نقش آفرینان در پارک های علمی ۳۹
۲-۱۰-۱) اجاره نشین ها ۳۹
۲-۱۰-۲) دانشگاه ها ۴۰
۲-۱۰-۳) مدیران و مالکان ۴۰
۲-۱۰-۴) ذینفعان سیاسی ۴۱
۲-۱۱) تسهیلات زیرساختی و منابع مورد نیاز ۴۱
۲-۱۲) استراتژی های ایجاد پارک های علم و فناوری ۴۳
۲-۱۳) تاثیرات فناوری های جدید بر پارک های علمی ایران ۴۵
۲-۱۴) طرح نظری تحقیق ۴۸
۲-۱۵) پیشینه تحقیق ۴۸
فصل سوم : روش تحقیق ۷۳
۳-۱) مقدمه ۷۴
۳-۲) روش تحقیق ۷۴
۳-۳) جامعه و نمونه آماری مورد تحقیق ۷۶
۳-۳-۱) جامعه آماری ۷۶
۳-۴) روش تحقیق و تعیین حجم نمونه ۷۶
۳-۵) مدل تحلیلی تحقیق ۷۷
۳-۶) روش ها و ابزار گرد آوری داده ها ۷۹
۳-۷) مقیاس اندازه گیری ۸۰
۳-۸) تعیین روایی و پایایی پرسشنامه ۸۱
۳-۸-۱) روایی ۸۱
۳-۸-۲) پایایی ۸۲
۳-۸-۲-۱) روش آلفای کرونباخ ۸۲
۳-۹) روشهای اماری و نحوه ی تجزیه و تحلیل داده ها ۸۳
۳-۹-۱) نوع مطالعه (روش گردآوری دادهها) ۸۳
۳-۹-۲) روش های تجزیه و تحلیل دادهها ۸۴
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل آماری داده ها ۸۶
مقدمــه ۸۷
۴-۱) توصیف دادهها ۸۸
۴-۱-۱)ترکیب پاسخگویان از نطر میزان آشنایی با مقوله پارک های علم و فناوری ۸۸
۴-۱-۲)ترکیب پاسخگویان از نظر میزان آشنایی با مقوله فناوری اطلاعات ۸۹
۴-۱-۳) توصیف عامل ساختاری ۹۰
۴-۱-۳-۱) توصیف شاخص های عامل ساختاری ۹۰
۴-۱-۴) توصیف عامل زمینه ای ۹۱
۴-۱-۴-۱) توصیف شاخص های عامل زمینه ای ۹۲
۴-۱-۵) توصیف عامل محتوایی ۹۳
۴-۱-۵-۱) توصیف شاخص های عامل محتوایی ۹۴
۴-۱-۶) توصیف سایر دادهها ۹۵
۴-۲) آمار استنباطی ۹۹
۴-۲-۱) اولویت بندی و رتبه بندی ابعاد عوامل کلیدی موفقیت در توسعهی پارکهای علم و فناوری ۹۹
۴-۲-۱-۱-) اولویت بندی عوامل کلیدی موفقیت در پیشبرد توسعه ی پارک های علم و فناوری ۹۹
۴-۲-۱-۲) رتبه بندی شاخص های مربوط به عامل ساختاری ۱۰۱
۴-۲-۱-۳) رتبه بندی شاخص های مربوط به عامل زمینه ای ۱۰۴
۴-۲-۱-۴) رتبه بندی شاخص های مربوط به عامل محتوایی ۱۰۷
۴-۲-۱-۵) اولویت بندی و رتبه بندی کلیه شاخص ها ۱۱۰
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات ۱۱۶
۵-۱) تحلیل یافته های تحقیق و ارائه پیشنهادات ۱۱۷
-۱-۱-۵ نتایج به دست آمده از تجزیه و تحلیل اطلاعات ۱۱۷
۵-۱-۱-۱- نتایج حاصل از رتبه بندی عوامل کلی موفقیت پارک های علمی ۱۱۸
۵-۱-۱-۲- نتایج رتبه بندی شاخص ساختاری و ارائه پیشنهادات ۱۱۸
۵-۱-۱-۳- نتایج رتبه بندی شاخص زمینه ای و ارائه پیشنهادات ۱۲۰
۵-۱-۱-۴- نتایج رتبه بندی شاخص محتوایی و ارائه پیشنهادات ۱۲۲
۵-۲) پشنهادات برای مطالعه و پژوهش های آینده ۱۲۳
منابع و مآخذ ۱۲۴
پیوست ها ۱۳۲
ماده۲- اهداف ۱۳۸
ماده ۳- وظایف ۱۳۸
ماده۲- اهداف ۱۴۸
ماده ۳- وظایف ۱۴۸
ماده ۸ – وظایف شورای پارک ۱۵۱
ماده ۹ – نحوه انتخاب و وظایف رئیس پارک ۱۵۱
ماده ۱۰ – مقررات مالی ۱۵۲
ماده ۱۱- منابع مالی پارک ۱۵۲
ماده ۱۲ – تغییر و اصلاح اساسنامه ۱۵۲
ماده ۱۳. ۱۵۳
مقدمه
تحقیقات علمی به عنوان یکی از اصلی ترین و مهمترین راه های رسیدن به حقایق پیدا و پنهان جهان هستی و کشف منابع و راهکارهای جدید برای پاسخگویی به مسائل و مشکلات، نیازها و خواسته های انسان و جامعه محسوب می شود. لذا در راستای دستیابی به اهداف توسعه کشور، نقش دانشگاه ها و مراکز پژوهشی در ایجاد نهادهای اجتماعی که در تعامل با اینگونه مراکز هستند، بسیار اثرگذار می باشد. بنابراین توسعه، گسترش و حمایت همه جانبه سیاست گذاران و مسئولان در زمینه ایجاد پارک ها و مراکز رشد علم و فناوری علاوه بر اتخاذ شیوه های نوین مدیریتی باید تمام بسترها را نیز جهت دستیابی به اهداف مزبور فراهم نمایند. بدیهی است، حذف شکاف های موجود بین دانشگاه ها و سایر بخش ها مانند صنعت، کشاورزی، بهداشت و . همچنین روند انتقال فناوری و دانش از طریق اینگونه مراکز تسهیل خواهد شد. یعنی پارک های علم و فناوری تسریع کننده روند رشد و توسعه اقتصادی دانش محور نیز هستند. پارک هاى علم و فناورى به عنوان واحدهای تحقیق و توسعه، می توانند خیلی از مشکلات موجود را از بین برده و به بهبود وضعیت و شرایط آن بپردازند.( سلیمانی،۱:۱۳۹۱).
پارک های علم و فناوری، نقش اساسی در ایجاد و توسعه مؤسسات فناوری و مراکز تحقیقات حرفه ای دارند. ضمن آن که چنین واحدهای تحقیق و توسعه در چنین محیطی امکان برقراری ارتباط و همکاری فنی با مجموع ههای مکمل خود مانند شرک تهای خدمات مهندسی، مؤسسات طراحی و مهندسی و مراکز تحقیقات حرفه ای را آسان کرده و پیوند صحیح و مناسبی برای تأمین منابع و نیازهای گروهی متناسب با فعالیت های تحقیق و توسعه فراهم می شود. (فیلیمور، ۲۰۰۰:۸۳ ).
همچنین پارک های علم و فناوری به عنوان یکی از نهادهای اجتماعی و حلقه ای از زنجیره توسعه اقتصادی مبتنی بر دانش و فناوری، با هدف افزایش نوآوری، فناوری، توسعه اقتصادی و اشتغال زایی متخصصان به وجود آمده است . از طرف دیگر، پارک های علم و فناوری به عنوان ابزار جلب شرکت های مبتنی بر فناوری پیشرفته در سطح بین المللی شناخته شده و علاوه بر آن، راهکار مناسبی برای جذب متخصصان، دانشمندان و توسعه فعالیت کارآفرینان می باشند. در حال حاضر، پارک های علم و فناوری، با هدف برطرف کردن شکاف موجود بین مؤسسات دانشگاهی و پژوهشی و مراکز صنعتی و تحقیقاتی در عرصه ملی فعال بوده و طی چند دهه ی اخیر در رشد و توسعه ی صنایع کوچک و متوسط مبتنی بر فناوری های پیشرفته، نقش سازنده ای را ایفا می کنند. ایده پردازی و تبدیل ایده به اختراع یا ابتکار و سپس تجاری سازی اختراعات، پویایی در ایجاد ارتباط بین مؤسسات آموزشی و پژوهشی با فضای کسب و کار، فراهم آوردن زیرساخت ها، خدمات پشتیبانی و فضاهای اداری برای شرکت های دانش بنیان و تلاش در جهت انتقال فناوری و توسعه فناوری های جدید از رسالت های اساسی پارک ها و مراکز رشد کشور محسوب می شود. .( دفتر ارتباطات و اطلاع رسانی۳۳:۱۳۹۰).
پیشرفت های علمی دهه اخیر کشور، لزوم استفاده بهینه از این توانمندی های علمی در حل مشکلات صنایع کشور و تبدیل یافته های جدید به فناوری های نوین، یکی از انگیزه های اساسی تأسیس مراکز رشد و پارک های علم و فناوری بوده است. توانایی بالقوه این مراکز در کارآفرینی مبتنی بر دانش و فناوری سبب شده که توجه جدی
مطلب دیگر :
مارتین شکرلی، «منفورترین فرد آمریکایی» کیست؟
تری از سوی دولتمردان نسبت به حمایت از پارک علم و فناوری به عمل آید با این حمایت ها می توان آینده روشن تری را برای این مراکز متصور بود.( دفتر ارتباطات و اطلاع رسانی،۳۳:۱۳۹۰).
از این رو است که دولت ها می کوشند تا با حمایت از ایجاد پارک های علم و فناوری، محیطی مناسب و شرایط کار و فعالیت درخور را برای شرکت های کوچک و متوسط، فراهم کنند مراکز رشد فناوری و پارک های علم و فناوری از جمله نهادهایی هستند که می توانند پیوندی ارگانیک بین علم و صنعت ایجاد کنند.
امروزه پارکهای علمی، تحقیقاتی و فناوری نقش بسیار عمدهای در پیشبرد اقتصاد جهان ایفا میکنند. پارکهای علم و فناوری علاوه بر امکان فعالیت شرکتهای کوچک و متوسط دانش محور و کارآفرین در یک محیط اقتصادی، بستر لازم را جهت انتقال و توسعه فناوری،تولید با ارزش افزوده بالا، جذب سرمایهگذاری خارجی و ورود کارآفرینان و واحدهای صنعتی به بازارهای جهانی را فراهم می کند.
۱-۲) بیان مساله
پارک های تحقیقاتی ( علم و فناوری) در کشورهای مختلف با اهداف مختلف به وجود آمده اند . پاره ای از پارکها همچون شهر علمی تسوکوبا[۱] در ژاپن با هدف حمایت از فنآوری ملی و به منظور رشد و توسعه منطقه ای بنا شده اند و پاره ای دیگر مانند شهرک علمی- فنآوری دایدوک کره جنوبی و پارک علم و فناوری سنگاپور که از نمونه های موفق برنامه ریزی شده در جهان هستند ، با اهداف رشد اقتصادی و انتقال ، جذب و بومی کردن فناوری ایجاد شده اند.( مرادی ،دوایی و عیوضی ،۱۳۸۵).
سالها ، تولید محصولات مصرفی عامل اصلی ایجاد ثروت و توسعه در جوامع بشری بوده و پایه های اقتصادی را شکل می داده است . با گذشت زمان و توسعه ابزار های تولید و اهمیت یافتن آنها در فرایند تولید ، عامل اصلی تولید ثروت از محصولات مصرفی به بازار ها و روش های تولید تغییر یافت این تحولات در چارچوب اقتصادی صورت گرفت که اصطلاحاً اقتصاد فیزیکی نامیده می شود و “نیروی کار” و “سرمایه” عوامل تولید آن شمرده می شوند. (صدیق،۹۹:۱۳۸۷ ) .در اقتصاد جهانی امروز سازمان ها و مناطق اقتصادی برای باقی ماندن در صحنه رقابت باید به نوعی خود را از دیگران متمایز کنند . یکی از عوامل مهم در رسیدن به این هدف ، ارائه کالاها و خدمات نوآورانه است که مشخصاً به میزان انتقال فناوری از محیط های علمی به صنعت بستگی دارد . به همین علت است که امروزه در جوامع توسعه یافته مفهوم اقتصاد دانش محور به سرعت در حال گسترش است( تولایی و تقی یاره،۴۲:۱۳۸۵ ) پارک های فناوری؛ پاسخی به نیاز دانشگاهیان کارآفرین محسوب می شود، افرادی که از یک سو تمایل به تجاری سازی ایده های فناورانه خود داشته و از دیگر سو مایلند تا ارتباط خود را با دانشگاه ها و نهادهای آموزش عالی حفظ کنند. هم چنین در ارتباط با رفع نیاز صنایع، این پارک توانسته است ارتباط موثری بین دانشگاه و صنعت برقرار کند و موجبات ایجاد زایش صنعتی (از دانشگاه برای صنعت ) را فراهم آورد .
پارک های علم و فناوری تاسیس و رشد شرکت ها ی فناور را از طریق مراکز رشد و فرایندهای زایشی تسهیل کرده و امکاناتی با ارزش افزوده بالا ، فضاهای کاری و تأسیسات مناسب و با کیفیت و زنجیره ارزشمندی از منابع را برای شرکت ها فراهم می کنند. (جعفرنژاد ، محقر و اختیار زاده،۲:۱۳۹۱).
بنابراین جایگاه پارکهای علم وفناوری در توسعه کشورها عبارتند از:
* نهاد اجتماعی و حلقه ای از زنجیره توسعه اقتصادی مبتنی بر فناوری
* راهبردی هماهنگ برای توسعه ملی یا منطقه ای
* جایگاه شکل گیری و توسعه بسیاری از پدیده های نو ظهور فناورانه
* ایفا کننده نقش محوری در توسعه اقتصادی کشورها
* جایگاه توسعه نوآوریهای دانش محور از طریق موسسات کوچک و متوسط
به طور کلی ماموریت نهایی پارک های فناوری این است که بتواند نتایج به دست آمده از پژوهش های دانشگاهی را با نیاز صنعت هماهنگ کرده و از این راه خلاء رابطه ی صنعت- دانشگاه را پر کند و این امر در نهایت منجر به تجاری سازی دانش خواهد شد . تجاری سازی؛ فراگرد تبدیل و دگرگونی دانش نظری موجود در نهادهای دانشگاهی، در قالب برخی انواع فعالیت های اقتصادی است. (طالبی، ثنایی پور و حیدری،۱۴۸:۱۳۹۰).
اکنون با توجه به وضعیت پارک های علم و فناوری در ایران که از تعداد ۱۷ پارک علم و فناوری که در کشور مجوز گرفتهاند، تاکنون تنها ۳ پارک شامل شهرک علمی تحقیقاتی اصفهان، پارک فناوری پردیس و پارک علم و فناوری فارس بهطور کامل فعال شده و وارد مرحله اصلی ماموریت خود یعنی استقرار شرکتها در اراضی چند مستاجره شدهاند. لذا این نیاز احساس می شود که پارک های علم و فناوری بیشتر شناخته شوند و توسعه بیشتری پیدا کنند. در همین راستا، سوال اصلی که در این پژوهش مطرح می شود این است که در استان سیستان و بلوچستان عواملی که باعث شناسایی و رتبه بندی عوامل پیشبرنده توسعه پارک علم و فناوری می شوند کدامند؟
بنابراین برای تضمین نسبی موفقیت پارک های علم وفناوری ، لازم است تأسیس و بهره برداری از آنها به صورتی حساب شده و با توجه به استعداد های مناطق مختلف کشور صورت پذیرد . به این ترتیب ، بررسی استعداد مناطق مختلف کشور به نحوی علمی و ساختار یافته و به منظور کشف قابلیت های هر منطقه در استقرار انواع پارکها ، ضروری به نظر می رسد . بدیهی است که از این منظر ، استعداد هر منطقه را باید در عواملی جستجو کرد که به نوعی شروع و تداوم فعالیت یک پارک را تحت تاثیر قرار می دهند . گرچه برای هر یک از انواع پارک های مذکور شاخص های ارزیابی متعددی را می توان برشمرد ، ولی به نظر میرسد که عامل اصلی که از نوعی به نوع دیگر تغییر می کند در واقع میزان اهمیت هر یک از شاخص های فوق، بر اساس ماموریت پیش بینی شده برای هر پارک است.( مودی،۶:۱۳۹۰).
در استان سیستان و بلوچستان مراکز رشد پارک های فناوری با به جریان درآوردن دانش بین بنگاه ها، موسسات کوچک، بازارها و دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی می توانند نقشی مهم در اشاعه فرهنگ رقابت و نوآوری در منطقه و انتقال تکنولوژی بین بخش های مختلف استان ایفا کنند. بنابراین برپایه ضرورت های ملی ، ضروری است با مطالعه ، شناسایی و تحلیل عوامل موفقیت درجهت توسعه پارک های علم و فنآوری در استان سیستان و بلوچستان ، برنامه ریزی مناسبی تدوین گردد.
۱-۴) اهداف پژوهش
شناسایی عوامل پیشبرنده ی توسعه ی پارک علم و فناوری
اولویت دهی و رتبه بندی عوامل پیشبرنده ی توسعه ی پارک علم و فناوری
ارائه راهکارههای توسعه پارک علم و فناوری
۱-۵) سوالات تحقیق
عوامل پیشبرنده ی توسعه ی پارک علم و فناوری کدامند؟
اولویت دهی و رتبه بندی عوامل پیشبرنده ی توسعه ی پارک علم و فناوری چگونه است؟
راهکارهای توسعه پارک علم و فناوری چیست؟
۱-۶) طرح نظری تحقیق
چهارچوب نظری تحقیق بنیانی است که تمامی پژوهش بر آن استوار می گردد. چهارچوب نظری روابط بین عوامل و متغیر های مهمی را که در ایجاد مسئله نقش دارند شناسایی می کند و نشان می دهد.(سکاران،۸:۱۳۸۶). در این پژوهش به منظور شناسایی و رتبه بندی عوامل پیشبرنده توسعه ی پارک علم و فناوری در استان سیستان و بلوچستان،پس از بررسی و مرور ادبیات پارک های علم و فناوری و تحقیقات میدانی انجام شده درباره ی عوامل تاثیر گذار بر موفقیت و توسعه ی پارک ها توسط محقق، سه عامل مهم ساختاری، محتوایی و زمینه ای که تمام عوامل موفقیت و توسعه را در خود جای داده است به عنوان چارچوب اصلی کار طبق مدل سه شاخگی دکتر حسن میرزایی اهرنجانی انتخاب شد که به صورت زیر می باشد:
۱-۷) روش شناسی تحقیق
روش شناسی تحقیق از جمله معیارهای رایج در ارزیابی تحقیقات علمی تلقی می گردد، به همین دلیل در این تحقیق،کوشش شده در انتخاب روش و ابزار پژوهش و نمونه مورد بررسی دقت زیادی اعمال شود.
۱-۷-۱) روش تحقیق
با توجه به هدف تحقیق، نوع آن توصیفی از نوع کاربردی می باشد و بر اساس روش گردآوری داده ها تحقیقی توصیفی از نوع پیمایشی می باشد که با پیمایش در محیط واقعی به جمع آوری اطلاعات مورد نیاز جهت پاسخگویی به سؤالات تحقیق می پردازد.
۱-۸) قلمرو تحقیق
۱-۸-۱) قلمرو مکانی
از عمده ترین نکات مورد توجه در یک تحقیق علمی تعیین حد و مرزهای مساله مورد تحقیق است ، در این راستا باید قبل از شروع تحقیق، مساله مورد تحقیق را از جنبه های مختلف محدود نمود تا چهار چوب کمی روشن گردد و از اتلاف بیهوده وقت و منابع در مورد مطلبی که مربوط به تحقیق نمی باشد جلوگیری نمود ، بنابراین در این پژوهش قلمرو مکانی تحقیق مراکز رشد، پارک علم و فناوری و دانشکده های دانشگاه استان سیستان و بلوچستان می باشد.
۱-۸-۲) قلمرو زمانی
۱-۸-۲- قلمرو مکانی. ۸
۱-۸-۳ – قلمرو زمانی. ۸
۱-۹- برآورد حجم نمونه و روش نمونه گیری ۸
۱-۱۰- روش تجزیه تحلیل داده ها ۹
۱-۱۱- تعاریف اصطلاحات و متغیرهای تحقیق. ۹
۱-۱۲- محدودیت ها و مشکلات تحقیق. ۱۰
فصل دوم : مبانی نظری و مروری بر پیشینه تحقیق. ۱۱
مقدمه. ۱۲
۲-۱- بخش اول : بودجه. ۱۳
۲-۱-۱- مفهوم بودجه. ۱۳
۲-۱-۲- تعریف بودجه. ۱۳
۲-۱-۳- روند اصلاحات بودجه بندی ۱۳
۲-۱-۴- موارد استفاده از بودجه. ۱۴
۲-۱-۵- بودجه کل کشور در نظام مالی تا سال ۱۳۸۰. ۱۶
۲-۱-۵-۱- بودجه کل کشور در نظام مالی گذشته. ۱۶
۲-۱-۵-۲- بودجه کل کشور در نظام جدید مالی دولت ۱۸
۲-۱-۶- ارزش خالص در نظام جدید مالی دولت ۱۹
۲-۱-۷- طبقه بندی بودجه در نظام جدید بودجه کل کشور بر حسب منابع مالی. ۲۰
۲-۱-۸- قوانین و مقررات مالی. ۲۰
۲-۱-۹- اولویت بندی شاخص های بودجه ای از نظر میزان اهمیت ، بر اساس آزمون فریدمن ۲۲
۲-۲- بخش دوم مقدمه بودجه ریزی عملیاتی. ۲۳
مقدمه. ۲۳
۲-۲-۱- مفهوم بودجه ریزی عملیاتی. ۲۳
۲-۲-۲- تعریف بودجه عملیاتی. ۲۴
۲-۲-۳-ویژگیهای بودجه عملیاتی. ۲۴
۲-۲-۴- روش های اجرای بودجه ریزی عملیاتی. ۲۴
۲-۲-۵- اهداف بودجه ریزی عملیاتی. ۲۶
۲-۲-۶- مشخصات بودجه ریزی عملیاتی. ۲۶
۲-۲-۷- ابزارهای مدیریت سیستم بودجه ریزی عملیاتی. ۲۶
۲-۲-۸- مزایای حسابداری تعهدی ۲۷
۲-۲-۹- الگوی پیشنهادی برای بودجه ریزی عملیاتی دستگاه های اجرایی در ایران ۲۸
۲-۲-۱۰- مشکلات پیاده سازی بودجه ریزی عملیاتی در سازمانهای دولتی. ۲۸
۲-۲-۱۱ جایگاه بودجهریزی عملیاتی در لایحه برنامه پنجم توسعه. ۲۹
۲-۲-۱۲- ارائه مدل مفهومی. ۳۰
۲-۲-۱۳- مروری بر پیشینه بودجه ریزی عملیاتی. ۳۲
۲-۳- بخش سوم – حسابداری دولتی. ۳۴
مقدمه. ۳۴
۲-۳-۱-تعریف حسابداری ۳۴
۲-۳-۲ مفهوم حسابداری دولتی. ۳۴
۲-۳-۳-تعریف حسابداری دولتی. ۳۴
۲-۳-۴- انواع روش های حسابداری دولتی. ۳۵
۲-۳-۵- سیر تحول در حسابداری دولتی. ۳۶
۲-۳-۶- ساختار نظام جدید حسابداری و گزارشگری مالی بخش عمومی. ۳۸
۲-۳-۷- مفاهیم و تعاریف نظام جدید حسابداری و گزارشگری مالی. ۳۸
۲-۳-۷-۱ – تعاریف ۳۸
۲-۳-۷-۲ – گزارشگری مالی بخش عمومی. ۳۹
۲-۳-۷-۳ – هدف صورتهای مالی. ۳۹
۲-۴- بخش چهارم – استانداردهای حسابداری دولتی. ۴۱
مقدمه. ۴۱
۲-۴-۱- مفهوم استاندارد حسابداری ۴۲
۲-۴-۲- استانداردهای حسابداری بین المللی بخش عمومی و استانداردهای ایران. ۴۳
۲-۴-۳ – ظرفیت های قانونی طرح. ۴۵
۲-۴-۴- فرایند تدوین استانداردهای حسابداری دولتی. ۴۷
۲-۴-۵- تأثیر تدوین و ابلاغ استانداردهای حسابداری بخش عمومی بر حسابرسی آن ۴۸
۲-۴-۶- اقدامات اجرایی در راستای اصلاح ساختار نظام جامع مالی کشور. ۴۸
۲-۵- بخش پنجم : تاریخچه تشکیل وزارت امور اقتصادی و دارایی. ۴۹
۲-۵-۱- خلاصه ای از وظایف فعلی وزارت امور اقتصادی و دارایی. ۵۰
۲-۵-۲ – وظایف و اهداف معاونت نظارت مالی و خزانه داری کل کشور. ۵۱
۲-۵-۳- وظایف ادارات کل تابعه معاونت نظارت مالی و خزانه داری کل کشور در نظارت بر اجرای بودجه ۵۳
۲-۵-۳-۱- وظایف اداره کل اموال دولتی و اوراق بهادار. ۵۳
۲-۵-۳-۲- وظایف اداره کل هماهنگی ، تلفیق حساب ها و روش های حسابداری ۵۳
۲-۵-۳-۳- وظایف اداره کل خزانه. ۵۴
۲-۵-۳-۴- وظایف اداره کل نظارت بر ذیحسابی ها ۵۴
۲-۵-۳-۵- وظایف اداره کل نظارت بر اجرای بودجه ۵۵
فصل سوم: روش تحقیق. ۵۷
مقدمه. ۵۸
۳-۱- روش تحقیق. ۵۹
۳-۱-۱- روش تحقیق بر حسب هدف ۵۹
۳-۱-۲- روش تحقیق بر حسب نحوه گردآوری داده ها ۵۹
۳-۱-۳- روش تحقیق بر حسب نحوه اجراء. ۵۹
۳-۲- مراحل انجام تحقیق. ۵۹
۳-۳- روش های جمع آوری اطلاعات ۶۰
۳-۴- متغیر مستقل و وابسته. ۶۰
۳-۵- قلمرو تحقیق. ۶۱
۳-۵-۱-قلمرو موضوعی. ۶۱
۳-۵-۲- قلمرو مکانی. ۶۱
۳-۵-۳ – قلمرو زمانی تحقیق. ۶۱
۳-۶- ابزار اندازه گیری ۶۱
۳-۷-تهیه و تنظیم پرسشنامه. ۶۱
۳-۸- ساختار پرسشنامه. ۶۲
۳-۹- جامعه آماری و تعیین حجم نمونه. ۶۲
۳-۱۰- روش نمونه گیری ۶۳
۳-۱۱- پایایی و روایی پرسشنامه. ۶۳
۳-۱۱-۱- تعیین پایایی (قابلیت اعتماد) پرسشنامه. ۶۳
۳-۱۱-۲- تعیین اعتبار (روایی) پرسشنامه. ۶۴
۳-۱۲- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ۶۵
۳-۱۲-۱- تحلیل توصیفی. ۶۶
۳-۱۲-۲- تحلیل استنباطی. ۶۶
۳-۱۲-۲- تحلیل استنباطی. ۶۶
۳-۱۲-۴- آزمون همبستگی پیرسون. ۶۶
۳-۱۲-۵- آزمون t 67
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها ۶۸
مقدمه. ۶۹
۴-۱- آمار توصیفی. ۷۰
۴-۱-۱- تفکیک نمونه بر حسب متغیر سن. ۷۰
۴-۱-۲- تفکیک نمونه بر حسب متغیر جنسیت ۷۱
۴-۱-۳ – تفکیک نمونه بر حسب میزان تحصیلات ۷۲
۴-۱-۴- تفکیک نمونه بر حسب سنوات خدمت ۷۳
۴-۱-۵- تفکیک نمونه بر حسب متغیر پست سازمانی. ۷۴
۴-۲- آمار استنباطی. ۸۵
۴-۳- بررسی نرمان بودن متغیرهای تحقیق. ۸۵
۴-۴- فرضیه های تحقیق. ۸۶
۴-۴-۱- موانع و مشکلات قانونی بر عدم استقرار سیستم حسابداری ۸۶
۴-۴-۲- موانع و مشکلات ساختاری بر عدم استقرار سیستم حسابداری ۸۶
۴-۴-۳- موانع و مشکلات انسانی بر عدم استقرار سیستم حسابداری ۸۶
۴-۴-۱- آزمون فرضیۀ اول. ۸۶
۴-۴-۲- آزمون فرضیۀ دوم ۸۷
۴-۴-۳- آزمون فرضیۀ سوم ۹۰
۴-۵- توضیح تکمیلی. ۹۱
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات ۹۲
مقدمه. ۹۳
۵-۱- یافته های حاصل از تجزیه و تحلیل سؤالات پرسش نامه ها ۹۴
۵-۲- نتیجه گیری ۹۵
۵-۳- نتایج آزمون فرضیه های تحقیق. ۹۶
۵-۳-۱- تحلیل نتایج فرضیه یک. ۹۶
۵-۳-۲- تحلیل نتایج فرضیه دو. ۹۶
۵-۳-۳- تحلیل نتایج فرضیه سوم ۹۶
۵-۴- پیشنهادهایی در راستای نتایج. ۹۷
۵-۵- پیشنهاداتی به محققین آتی. ۹۸
۵-۶- محدودیت های تحقیق. ۹۸
منابع و ماخذ ۹۹
چکیده لاتین. ۱۰۲
چکیده
پیشرفت های فناوری های ارتباطات و اطلاعات تاثیرات شگرفی بر دنیای اقتصاد و کسب و کار داشته است،وقوع پارادایم های جدید مانند اقتصاد دیجیتالی یا شبکه ای و بازارهای الکترونیکی وشکل گیری شبکه های ارزش ازجمله این تاثیرات مهم هستند . هر کسب و کار یا صنعتی حول یک زنجیره ارزش شکل می گیرد که اطلاعات در بطن آن قرار دارد. به کارگیری فناوری اطلاعاتی در این زنجیره ها ، موجب افزایش ظرفیت اطلاعاتی آنها شده و در نتیجه آنها را به شبکه های ارزش، ارتقاء داده است. امروزه فناوری اطلاعات وارتباطات، محورتوسعه اقتصادی،اجتماعی وفرهنگی کشورهای مختلف قرارگرفته است. تجارت الکترونیک یکی از نمودهای عینی انقلاب فناوری اطلاعات وارتباطات درعرصه های اقتصادی است .
مقدمه
پاسخگویی دولت به ملت و ایجاد شفافیت مالی ، به همراه ارائه اطلاعات مربوط و قابل اتکا جهت اخذ تصمیمات اقتصادی ، از مهم ترین اهداف نظام حسابداری دولتی می باشد. تجربیات نیم قرن اخیر نشان داده است تحقق اهداف فوق بدون بهره گیری از پشتوانه نظری مستحکم و استقرار نظام حسابداری بر این چارچوب نظری امکان پذیر نمی باشد. در چند دهه گذشته مطالعات گسترده ای برای تدوین چارچوب نظری مستحکم ، تعریف اقلام صورت های مالی ، تبیین ویژگی های کیفی اطلاعات حسابداری و در نهایت تدوین استانداردهای حسابداری بخش دولتی صورت پذیرفته است.
استانداردهای حسابداری بین المللی بخش عمومی که حاصل تلاش هیئت استانداردهای حسابداری بخش عمومی می باشد ، نمونه شاخصی است که ضمن برخورداری از مبانی تئوریک ، پذیرش آن توسط دولت ها روند گسترده و رو به رشدی داشته است. از سوی دیگر با بهره گیری از این استانداردها و تأکید بر بومی سازی آن تدوین
مطلب دیگر :
چگونه بفهمیم قلبمان مشکل دارد؟
استانداردهای ملی در کشورمان در حال نهایی شدن است.
اجرای استانداردهای ملی مستلزم تغییر مبنای حسابداری کشورمان از مبنای نقدی به مبنای تعهدی می باشد. این تغییر یا به بیان بهتر تحول ، مستلزم آموزش نیروی انسانی در سطح وسیع ، اصلاح برخی از قوانین ، توسعه زیرساخت های ارتباطی و تکنولوژیک و . می باشد.
بودجه ریزی عملیاتی با تمام مزایایی که دارد ، در مراحل مختلف نیازمند اقدامات پیچیده در ابعاد فنی و سیاسی بودجه ریزی است. به طور کلی نظام حسابداری و نظام مدیریت باید هماهنگ با یک فرایند بودجه ریزی عملیاتی دچار تحول شود ، چرا که توافق و هماهنگی در سطوح مختلف قوه مجریه ، قوه مقننه ، از الزامات اصلی موفقیت در بودجه ریزی عملیاتی محسوب می شود. (اسعدی و همکاران ۱۳۸۷)
۱- ۱- بیان مسأله تحقیق
با توجه به گستردگی وظایف ، فعالیت ها و برنامه های دولت وجود یک سیستم اطلاعاتی یکپارچه برای انجام امور مالی دولت الزامی است. سیستم حسابداری نقدی سنتی بوده و دارای مشکلات فراوانی از نظر قانونی ، ساختاری می باشد که منجر به عدم محاسبه دقیق بهای تمام شده خدمات خروجی می گردد و از طرف دیگر سیستم حسابداری تعهدی میزان تعهدات پروژه های عمرانی را به صورت دقیق تر نشان داده و موجب شناسایی کلیه دارایی ها و بدهی ها می شود .
حسابداری تعهدی نشان می دهد که آیا درآمدهای حاصل شده در این دوره توانسته اند هزینه های این دوره را پوشش دهند یا مقداری از هزینه های این دوره را به سال های آینده منتقل کرده اند از سویی دیگر ایجاد این سیستم به ارزیابی مناسب عملکرد مدیریت و تصمیمات بهتر در سازمان کمک می کند.
بدین ترتیب تغییرات صورت گرفته در طبقه بندی اقلام بودجه ای و طبقه بندی آن بر مبنای تکالیف قانونی ، استقرار نظام بودجه ریزی عملیاتی و بهای تمام شده کالا و خدمات ، استقرار و به کار گیری سیستم حسابداری تعهدی باعث بهبود عملکرد مالی سازمان ها و متضمن استفاده کارآمد و اثر بخش از بودجه دولتی است.
مصرف بهینه منابع عمومی ، شفافیت مالی و اتخاذ تصمیمات اقتصادی کلان مستلزم تغییر مبنای اندازه گیری است. برای این منظور دولت های اصلاح گرا طی دهه های گذشته متوجه ضرورت اجرای سیستم حسابداری تعهدی در بخش دولتی شده اند (مهدوی ۱۳۷۹).
لذا در این پژوهش بر اساس پرسش نامه، در معاونت نظارت مالی و خزانه داری کل کشور وزارت امور اقتصادی و دارایی به دنبال شناسایی شکاف بین استانداردهای نظام حسابداری سنتی و عملیات واقعی حسابداری و بودجه ریزی عملیاتی می باشد که جامعه آماری آن را ذیحسابان و معاونین ذیحساب ، کارکنان بخش مالی و بودجه ، خزانه معین استان تشکیل می دهند که نتایج بیانگر وجود چالش های واقعی در عمل به بودجه ریزی عملیاتی است.
تغییر از حسابداری نقدی به تعهدی ، نه تنها یک تغییر سیستم حسابداری بلکه تغییری مفهومی در به کار گیری اصول و استانداردهای حسابداری در مدیریت بخش عمومی است. (کردستانی ، ۱۳۸۸)
با بررسی سرفصل های متداول که در حال حاضر توسط دستگاه های اجرایی دولتی و حسب مورد بخش عمومی مورد استفاده قرار می گیرد ، میتوان دریافت که سیستم حسابداری از کفایت لازم برخوردار نبوده و به اصلاحات اساسی نیاز دارد. (باباجانی ، ۱۳۷۱)
همچنین یکی دیگر از مواردی که ضرورت بازنگری در سرفصل های حسابداری فعلی مورد استفاده در دستگاه های اجرایی را بازگو می نماید زائد و غیر کاربردی بودن برخی از سرفصل های حسابداری و یا بخشی از یک رهنمود خاص می باشد ، به نوعی که دیگر دیدگاه ذیحسابان و مدیران مالی و همچنین کارشناسان مالی دستگاه های اجرایی از مقبولیت لازم برخوردار نیست و به طور کامل استفاده نمی شود. اجرای بودجه ریزی عملیاتی نیازمند بسترهایی است که عدم توجه به آنها ، بودجه ریزی را در عمل با مشکلاتی مواجه می سازد یکی از این بستر ها ، وجود ساختار مناسب حسابداری است که باید با بررسی واقعیت های موجود در آن به نبال شناسایی نقاط ضعف در اجرای آن بود. زیرا به نظر می رشد بین استانداردهای اعلام شده و عملیات واقعی حسابداری ، شکاف بزرگی نمایان است.
لذا در این تحقیق به دنبال بررسی عوامل مؤثر بر اجرای روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت (بهای تمام شده ) در حسابداری دولتی و رعایت استانداردهای تدوین توسط دستگاه اجرایی می پردازیم.
ملکرز و ویلاغبی (۲۰۰۰) با انجام پژوهشی تحت عنوان «اجرای بودجه بندی عملیاتی: دیدگاه های مخالف موفقیت” با بهره گرفتن از روش اینترنتی و توزیع پرسش نامه بین مدیران اجرایی و قانون گذاران بودجه دریافتند که ۴۵ ایالت آمریکا در سال ۱۹۹۷ تغییرات و اصلاحات بودجه بندی عملیاتی را به نحوی تجربه کرده اند. بنا به گزارش آنها کمتر از ۲۰ ایالت داده های عملکرد را به برنامه ریزی و مدیریت مرتبط می سازند. ۱۵ ایالت به صورت مؤثر تصمیمات بودجه بندی را بر مبنای داده های عملکرد انجام می دهند .
۱-۲- اهداف تحقیق
۱-۲-۱- هدف اصلی :
هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی رابطه بین سیستم حسابداری دولتی و استقرار بودجه ریزی عملیاتی در معاونت نظارت مالی و خزانه داری کل کشور می باشد.
۱-۲-۲- اهداف فرعی :
۱- تعیین نوع رابطه بین موانع و مشکلات قانونی سیستم حسابداری دولتی و بودجه ریزی عملیاتی
۲-تعیین نوع رابطه بین موانع ومشکلات ساختاری سیستم حسابداری دولتی و بودجه ریزی عملیاتی
۳- تعیین نوع رابطه بین موانع ومشکلات عوامل انسانی سیستم حسابداری دولتی وبودجه ریزی عملیاتی
۱-۳ – اهمیت و ضرورت انجام تحقیق :
بازنگری در نظام حسابداری دولتی فعلی و استقرار رویکرد تعهدی ، برای تحقیق هدف اصلی حسابداری بخش عمومی ، یعنی پاسخگویی دولت به ملت در قبال منابعی که از محل بودجه عمومی در اختیار دارد ضروری می باشد. این مبنای عملکرد و در نهایت ارتقای سطح شفافیت مالی را فراهم می آورد. نقطه اتصال برنامه های تحول در تحقق اهداف و دستیابی به نتایج مطلوب ، تحقق نظام بودجه ریزی عملیاتی و نهادینه سازی محاسبه قیمت تمام شده فعالیت ها به عنوان پایه و اساس اجرای این نظام می باشد. و در نهایت دولت باید برای تلفیق کامل اطلاعات هزینه ای و عملکرد برنامه ها در یک فرایند واحد اقدام نماید. این فرایند شامل بودجه ریزی بر اساس هزینه تمام شده ، برقراری توازن بین ردیف های بودجه مربوط به برنامه ها و فعالیت ها و نتایج حاصل از آن ها و بالاخره اصلاح تنظیم حساب های بودجه ای در صورت لزوم می باشد.
البته سیستم حسابداری و گزارشگری مالی دولت ، ابزاری در راستای انجام مسئولیت پاسخگویی دولت می باشد و اهمیت پاسخگویی مالی بخش عمومی به اندازه ای است که از آن به عنوان ویژگی اساسی مدیریت نوین بخش عمومی یاد می شود (جونا ، ۲۰۱۳).
۱-۴- مدل تحلیلی تحقیق
با توجه به اهداف تحقیق ، جهت انجام آن از پرسشنامه نظری و کاربردی استفاده شده است لذا متغیرهای تحقیق را می توان به شرح زیر نام برد. به نحوی که در سیستم حسابداری دولتی متغیر مستقل بود و متغیر وابسته نیز «بودجه ریزی عملیاتی» می باشد.
متغیرهای تحقیق در قالب مدل مفهومی زیر قابل ترسیم است :
۱-۵- فرضیه های تحقیق
شاید بتوان گفت که اساسی ترین بخش هر پژوهش تهیه و تدوین درست فرضیه ها ست. چرا که فرضیه ها بستر و زمینه ای هستند که مسیر و جهت پژوهش را تعیین و تبیین می کنند. پرسش نامه پژوهش در راستای فرضیات و اهداف تدوین شده و نتیجه تحقیق تائید یا رد فرضیه هایی است که مورد آزمون قرار گرفته اند. فرضیه هایی که در پژوهش حاضر مورد بحث و بررسی قرار گرفته اند به شرح ذیل است :
۱-۵-۱- فرضیه اصلی :
بین حسابداری دولتی و استقرار بودجه ریزی عملیاتی در معاونت نظارت مالی و خزانه داری کل کشور وزارت امور اقتصادی و دارایی رابطه معناداری وجود دارد.
۱-۵-۲- فرضیه های فرعی
بین ابعاد حسابداری دولتی(قانونی ، ساختاری و انسانی) و بودجه ریزی عملیاتی رابطه معناداری
۱-۶- روش تحقیق
از آنجایی که هدف تحقیق حاضر بررسی رابطه بین حسابداری دولتی و استقرار بودجه ریزی عملیاتی در معاونت نظارت مالی و خزانه داری کل کشور می باشد. نوع روش تحقیق در پژوهش حاضر توصیفی – پیمایشی و از شاخه میدانی بوده و لازم به ذکر است که در این نوع پژوهش از روش تحقیق با بهره گرفتن از تکنیک های جمع آوری اطلاعات (پرسش نامه ، مصاحبه) و نمونه آماری ، اطلاعات لازم جمع آوری می شود.
پژوهشگر ضمن فعالیت در محل تحقیق به طور مستقیم نتایج پایلوت ، آزمایشی بودجه ریزی عملیاتی را در چند دستگاه اجرایی به شکل ملموس بررسی و به جمع آوری اطلاعات مؤثر و واقعی پرداخته و در نهایت به آزمون فرضیه هایی که از پیش بر اساس شواهد و اطلاعات خود و مستندات موجود ارائه نموده دست می یابد. تعمیم نتایج بدست آمده به کل جامعه آماری آخرین گام در این نوع پژوهش کاربردی است.
۱-۷ – جامعه آماری تحقیق