دانلود پایان نامه ها
سایت مرجع دانلود پایان نامه های ارشددانلود پایان نامه ها
سایت مرجع دانلود پایان نامه های ارشدبررسی وضعیت سیستمهای اطلاعات مدیریت کتابخانه های مرکزی
مقدمه ۱۰
۲-۱- سازمان ۱۱
۲-۱-۱- محیط سازمانی. ۱۲
۲-۱-۲- متغیر های سازمانی ۱۲
۲-۱-۲-۱- مراجعان ۱۲
۲-۱-۲-۲- رقیبان. ۱۳
۲-۱-۲-۳- مراکز تامین بودجه ۱۳
۲-۱-۲-۴- فروشندگان ۱۳
۲-۱-۲-۵- تشکلهای کارکنان . ۱۳
۲-۱-۲-۶- علایق آموزشی . ۱۳
۲-۱-۲-۷- عوامل حقوقی، قانونی، و سیاسی. ۱۳
۲-۱-۲-۸- اوضاع اقتصادی ۱۴
۲-۱-۲-۹- تکنولوژی. ۱۴
۲-۱-۲-۱۰- عوامل اجتماعی- فرهنگی. ۱۵
۲-۱-۳- پیش بینی محیط ۱۵
| عنوان | صفحه |
۲-۱-۴- ابعاد سازمانی ۱۵
۲-۱-۴-۱- ابعاد ساختاری سازمان. ۱۵
۲-۱-۴-۲- ابعاد محتوایی سازمان. ۱۶
۲-۱-۵- سازمان به مثابه یک سیستم. ۱۷
۲-۱-۶- سازمان کتابخانه ۱۸
۲-۲- مدیریت سازمانی. ۱۹
۲-۲-۱- سطوح مدیریت . ۱۹
۲-۲-۱-۱- مدیریت استراتژیک یا عالی. ۱۹
۲-۲-۱-۲- مدیریت تاکتیکی یا میانی. ۱۹
۲-۲-۱-۳- مدیریت عملیاتی. ۱۹
۲-۲-۲- فرایند مدیریت . ۲۰
۲-۲-۲-۱- آرمان ها، اهداف، و مقاصد. ۲۰
۲-۲-۲-۲- برنامه ریزی ۲۱
۲-۲-۲-۳- سازماندهی . ۲۱
۲-۲-۲-۴- تامین نیروی انسانی. ۲۱
۲-۲-۲-۵- هماهنگی و هدایت ۲۲
۲-۲-۲-۶- نظارت و کنترل ۲۲
۲-۲-۳- مدیریت کتابخانه ۲۲
۲-۲-۴- تاریخچه علم مدیریت و مدیریت در کتابخانه ها. ۲۴
۲-۳- سیستم های اطلاعاتی ۲۶
۲-۳-۱- اطلاعات. ۲۶
۲-۳-۱-۱- از داده تا اطلاعات و از اطلاعات تا دانش ۲۶
۲-۳-۱-۲- خصوصیات اطلاعات. ۲۹
۲-۳-۱-۳- گردش اطلاعات در سازمان ۳۳
۲-۳-۱-۴- نقش اطلاعات در تصمیم گیری. ۳۴
۲-۳-۲- تصمیم گیری. ۳۵
۲-۳-۲-۱- مفاهیم تصمیم گیری . ۳۵
| عنوان | صفحه |
۲-۳-۲-۲- انواع تصمیم ۳۶
۲-۳-۲-۳- فرایند تصمیم گیری ۳۷
۲-۳-۲-۴- انواع مدل های تصمیم گیری. ۳۹
۲-۳-۲-۵- نقش تصمیم گیری در سازمان. ۴۱
۲-۳-۲-۶- سیستم های اطلاعاتی مدیریت و تصمیم گیری در کتابخانه ها ۴۲
۲-۳-۳- سیستم ها. ۴۳
۲-۳-۳-۱- مفاهیم سیستم ها ۴۳
۲-۳-۳-۲- انواع سیستم ۴۸
۲-۳-۳-۳- سازمان و سیستم های اطلاعاتی. ۵۰
۲-۳-۳-۴- روند تکاملی سیستم های اطلاعاتی ۵۱
۲-۳-۳-۵- انواع سیستم های اطلاعاتی ۵۲
۲-۳-۳-۶- ارتباط سیستم های اطلاعاتی و مقایسه برخی از ان ها ۵۶
۲-۳-۳-۷- چرخه حیات سیستم های اطلاعاتی ۵۸
۲-۳-۳-۸- سیستم های اطلاعاتی مورد نیاز کتابخانه ها ۶۱
۲-۴- سیستم های اطلاعات مدیریت ۶۳
۲-۴-۱- تعریف سیستم اطلاعات مدیریت ۶۵
۲-۴-۲- تاریخچه سیستم های اطلاعات مدیریت ۶۵
۲-۴-۳- اجزاء سیستم اطلاعات مدیریت ۶۶
۲-۴-۳-۱- افراد ۶۶
۲-۴-۳-۲- سازمان. ۶۶
۲-۴-۳-۳- وسائل و تجهیزات ۶۶
۲-۴-۳-۴- اطلاعات. ۶۶
۲-۴-۳-۵- روش ها و دستورالعمل ها. ۶۷
۲-۴-۴- اجزاء سیستم های اطلاعاتی مدیریت. ۶۷
۲-۴-۵- چرا مدیران به سیستم اطلاعات مدیریت نیاز دارند ۶۸
۲-۵- سیستم های اطلاعات مدیریت در کتابخانه ها. ۶۹
۲-۵-۱- سسیستم های اطلاعاتی مدیریت: پشتیبان مدیریت ۶۹
| عنوان | صفحه |
۲-۵-۲- طراحی سیستم اطلاعات مدیریت برای کتابخانه ها. ۷۰
۲-۵-۳- مشکلات بکارگیری سیستم اطلاعات مدیریت در سازمان های دولتی ۷۳
۲-۶- پیشینه پژوهش. ۷۶
فصل سوم: روش شناسی پژوهش
مقدمه. ۸۲
۳-۱- روش پژوهش ۸۳
۳-۲- جامعه آماری ۸۴
۳-۳- برآورد حجم نمونه. ۸۴
۳-۴- روش و طرح نمونه برداری. ۸۵
۳-۵- ابزار گردآوری داده ها ۸۶
۳-۶- ابزار تجزیه و تحلیل ۹۲
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته ها
مقدمه. ۹۳
۴-۱- اطلاعات کلی. ۹۴
۴-۲- ارزیابی وضعیت سامک در کتابخانه های مرکزی دانشگاه های شهر تهران ۹۶
۴-۲-۱- بررسی وضعیت پیاده سازی سامک در کتابخانه های مرکزی دانشگاههای شهر تهران. ۹۷
۴-۲-۱-۱- بررسی وضعیت استقرار سامک در کتابخانه مرکزی دانشگاههای شهر تهران. ۹۷
۴-۲-۱-۲- نوع اطلاعاتی دریافتی توسط مدیران از سامک موجود در کتابخانه ۹۹
۴-۲-۱-۳- وضعیت ارائه گزارشات مستمر ۱۰۰
۴-۲-۱-۴- نرم افزار مورد استفاده در کتابخانه. ۱۰۴
۴-۲-۲- بررسی نوع و میزان اطلاعات ارائه شده به مدیران کتابخانه های مرکزی ۱۰۵
۴-۲-۲-۱- میزان اطلاعات دریافتی در خصوص دانش ها و مهارت های مدیریتی ۱۱۰
۴-۲-۲-۲- میزان اطلاعات ارائه شده در خصوص آینده نگری در کتابخانه ها ۱۱۱
| عنوان | صفحه |
۴-۲-۲-۳- میزان اطلاعات ارائه شده در خصوص مقایسه بین کتابخانه ای و بخشهای
درونی کتابخانه. ۱۱۲
۴-۲-۲-۴- میزان اطلاعات ارائه شده در خصوص امور مربوط به کارکنان کتابخانه ۱۱۳
۴-۲-۲-۵- میزان اطلاعات ارائه شده در خصوص بودجه و مسائل مالی کتابخانه ۱۱۴
۴-۲-۲-۶- میزان اطلاعات ارائه شده در ارتباط با فناوری های موجود ۱۱۵
۴-۲-۲-۷- میزان اطلاعات ارائه شده در ارتباط با تجهیزات و تسهیلات فیزیکی کتابخانه ها. ۱۱۶
۴-۲-۲-۸- میزان اطلاعات ارائه شده در ارتباط با کتابخانه های اقماری ۱۱۶
۴-۲-۲-۹- میزان اطلاعات ارائه شده در ارتباط با کاربران کتابخانه ۱۱۷
۴-۲-۲-۱۰- میزان اطلاعات ارائه شده در ارتباط با سازمان مادر ۱۱۷
۴-۲-۲-۱۱- میزان اطلاعات ارائه شده در ارتباط با منابع اطلاعاتی کتابخانه ۱۱۸
۴-۲-۲-۱۲- میزان اطلاعات ارائه شده به مدیران برای تالیف و پژوهش ۱۱۹
۴-۲-۲-۱۳- میزان اطلاعات ارائه شده به مدیران برای تهیه گزارش ۱۱۹
۴-۲-۳- بررسی میزان مطلوب بودن اطلاعات ۱۱۹
۴-۲-۳-۱- میزان مرتبط بودن اطلاعات ۱۲۳
۴-۲-۳-۲- میزان دقت اطلاعات دریافتی. ۱۲۴
۴-۲-۳-۳- میزان صحت اطلاعات دریافتی. ۱۲۵
۴-۲-۳-۴- میزان ایمنی اطلاعات دریافتی. ۱۲۶
۴-۲-۳-۵- میزان سرعت دسترسی و سهولت استفاده از اطلاعات ۱۲۷
۴-۲-۴- بررسی تحلیلی مطلوبیت و میزان اطلاعات ارائه شده به مدیران ۱۲۸
۴-۲-۴-۱- بررسی نرمال بودن متغیرها. ۱۲۹
۴-۲-۴-۲- استنباط آماری در خصوص میانگین متغیرها ۱۳۱
۴-۲-۴-۳- همبستگی و رگرسیون ۱۳۳
۴-۲-۴-۴- نمودار دنبالهای داده ها ۱۳۴
۴-۲-۴-۵- مقایسه میانگین ها ۱۳۵
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
۵-۱- خلاصه موضوع و روش ها ۱۳۶
| عنوان | صفحه |
۵-۲- بحث و نتیجه گیری. ۱۳۷
۵-۲-۱- وضعیت پیاده سازی سیستم اطلاعات مدیریت کتابخانه مرکزی (سامک) ۱۳۷
۵-۲-۲- نوع و میزان اطلاعات ارائه شده. ۱۳۸
۵-۲-۳- مطلوب بودن اطلاعات ۱۳۸
۵-۳- تبیین نتایج پژوهش با توجه به تحقیقات پیشین. ۱۳۹
۵-۴- نتیجه گیری کلی. ۱۴۰
۵-۵- پیشنهادهای کاربردی. ۱۴۱
۵-۶- محدودیت های پژوهش ۱۴۱
۵-۶- پیشنهادهایی جهت پژوهش های آتی ۱۴۱
پیوست: پرسشنامه بررسی وضعیت سیستم های اطلاعات مدیریت کتابخانه های مرکزی (سامک)
دانشگاه های شهر تهران. ۱۴۲
منابع و مآخذ ۱۴۹
مقدمه
ابرامی در کتاب شناختی از دانش شناسی، چهار رکن اساسی را برای علوم کتابداری و اطلاعرسانی بیان میکند که این چهار رکن عبارتند از: گزینش و گردآوری، نظم و سازماندهی دانش، اشاعه اطلاعات و دانشگستری، و سازمان و مدیریت. مدیریت کتابخانه (به عنوان چهارمین رکن کتابداری و اطلاعرسانی) جدای از سایر سازمان ها نیست، زیرا یک کتابخانه نیز برای اداره امور خود تابع اصول کلی علم مدیریت است.
کاربران از کتابخانه انتظار دارند تا حجم عظیمی از اطلاعات، و همچنین منابع اطلاعاتی را در اسرع وقت در اختیارشان گذارد. افزایش حجم اطلاعات از یک سو و مشکل همیشگی کمبود بودجه کتابخانه ها از سوی دیگر، ضرورت مدیریت بهینه مراکز را دو چندان میکند. تأمین منابع اطلاعاتی پژوهشگران، صرف هزینهای گزاف را میطلبد که بالطبع مستلزم تصمیم گیری مدیران این مراکز میباشد. اساس و شالوده تصمیم گیری مدیران را نیز اطلاعات تشکیل میدهد. فراهم آوردن این اطلاعات، که اطلاعات مدیریتی خوانده میشود، تنها در قالب یک سیستم میسر میگردد. این سیستم عبارت است از «سیستم اطلاعات مدیریت»[۱] (سام) که به شکلی سازمان یافته، اطلاعات صحیح و دقیق را به سهولت در اختیار مدیر میگذارد (حیدری، ۱۳۷۸).
در اوایل قرن بیستم، مخصوصا در دهههای ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰، استفاده از تجهیزات دادهپردازی الکترومکانیکی مانند برگههای ماشینخوان و وسایل محاسبهگر، روند پردازش اطلاعات و تهیه گزارشهای مختلف مدیریتی از کارکردهای سازمان را، نسبت به گذشته آسانتر و سریعتر کرد. با ورود گسترده رایانه ها به بازار جهانی در اوایل دهه
۱۹۵۰، این روند باز هم شتاب گرفت. در رایانههای نسل اول و دوم، ترتیب ذخیره و بازیابی اطلاعات و دسترسی به آن متوالی بود و ردگیری یک داده خاص، بدون گذر از دادههای قبلی ممکن نبود. این امر در ذخیره و بازیابی اطلاعات لازم، محدودیت بهوجود میآورد. با پیدایش رایانههای نسل سوم و چهارم در دهه ۱۹۶۰ و ایجاد امکان دستیابی تصادفی به اطلاعات و ذخیره داده ها بر روی محملهایی با ظرفیت بالا همچون لوحهای فشرده(سیدی)، این محدودیت برطرف شد. در دهههای اخیر، فناوریهای نوین، امکان ترکیب و تلخیص دادههای بهدست آمده از سیستمهای اطلاعات مدیریت در سازمان های مختلف را میسر ساخته و ارتباطات دوربرد قابلیت تعامل دادههای سیستمهای گوناگون را ایجاد کردهاند (مختاری به نقل از گرانسترا[۲]، ۱۳۸۵).
یک سیستم اطلاعاتی[۳] به جمع آوری، پردازش، ذخیره، و انتشار اطلاعات برای یک هدف خاص میپردازد. سیستمهای اطلاعاتی مانند هر سیستم دیگری دارای ورودی (داده یا دستورالعمل)، خروجی (گزارش یا محاسبات) است (لاودن، پرایس، و راد، ۱۳۸۵). به دلیل وجود علایق، تخصصها، و سطوح مختلف سازمانی، سیستمهای گوناگونی به وجود آمدهاند و طبیعی است که یک سیستم واحد قادر به پاسخگویی به این نیاز ها نیست. سیستمهای اطلاعاتی دارای سه سطح اصلی میباشند که هر کدام هدفهای متفاوتی را دنبال میکنند، این سه سطح عبارتند از: ۱. سیستمهای ستادی (عملیاتی): این سیستم ها (سیستم پردازش تراکنش[۴]) از فعالیت ها و تراکنشهای معمول و روزمره سازمان همچون عملیات فروش، خرید، حقوق و دستمزد، جریان مواد در کارخانه، و غیره پشتیبانی به عمل میآورند؛ ۲. سیستمهای سطح مدیریت: این سیستم ها شامل سیستم اطلاعات مدیریت و سیستم پشتیبان تصمیم[۵] میباشند که در خدمت مدیران میانی سازمان بوده و عملیات کنترل، نظارت و تصمیمگیری را تسهیل میکنند؛ ۳. سیستمهای سطح راهبردی: که در خدمت مدیران ارشد سازمان بوده و نگرانی همیشگی آنها، تطبیق قابلیتهای سازمانی با تغییرات خارجی است. سیستم حامی مدیران اجرایی[۶] از جمله سیستمهای این سطح از سازماناند (لاودن، لاودن، و فلیپ[۷]، ۲۰۰۴).
سام سیستمی است یکپارچه که از کاربر و ماشین برای ارائه اطلاعات در پشتیبانی از عملیات، مدیریت و تصمیمگیری در سازمان تشکیل شدهاست. این سیستم از نرمافزار و سختافزار رایانهای، راهنما ها و دستورالعملها، مدلهایی برای تحلیل، برنامهریزی، کنترل و تصمیمگیری، و پایگاه اطلاعاتی بهرهجویی میکند (دیویس و السون[۸]، ۱۹۸۵).
افزایش قدرت فناوری از ابزار اصلی تصمیمگیری مدیریت بر پایه اطلاعات و فناوری پیشرفته محسوب میشود. سیستمهای اطلاعاتی مدیریت یکی از ابزارهای فناوری در جهت نیل به هدف تصمیمگیری مدیران در موقعیتهای حیاتی سازمان میباشند. از آنجا که یک تصمیم خوب تصمیمی است که بر پایه اطلاعات باشد، لذا اساس اکثر فعالیت ها در یک کتابخانه، اطلاعات است. حال باید سیستمی به کار گرفته شود که بتواند اطلاعات مورد نیاز مدیران را با دقت زیاد در حجم گسترده، سرعت بالا، هزینه کم، و به موقع تأمین نماید. از این رو استفاده از یک سیستم اطلاعات مدیریت در سازمان یا کتابخانه از ضروریات است. هدف سیستمهای اطلاعات مدیریت افزایش و بهینهسازی روند ارائه و اداره اطلاعات، کاهش حدس و گمان، و حل مشکلات سازمان است. امروزه ایجاد و توسعهی سیستمهای اطلاعات مدیریت به امری اجتنابناپذیر در سازمان ها مبدل شده، زیرا این سیستم ها اطلاعات لازم را جهت آگاهی مدیران سطوح مختلف از بخشهای مختلف سازمان و اتخاذ تصمیمات مناسب برای رهبری و کنترل فراهم میآورد.
۱-۱- شرح وبیان مسئله پژوهشی
از جمله نیازهای سازمان ها جهت انجام فعالیت های سازمانی خود، آگاهی از تازه های روز می باشد. امروزه برای حرکت در عرصه جهانی، نیاز به علم جدید و متدلوژیهای توسعه یافته و تجهیز شدن به تکنولوژیهای جدید برای هر سازمانی همواره مطرح است.
کتابخانه ها برای باقی ماندن در صحنه باید خود را با تغییرات روز همگام سازند، هر چند که مفهوم سیستمهای اطلاعاتی، مفهوم جدید و تازهای نیست، ولی در طی یک دهه اخیر که فن آوریهای رایانه و ارتباطات، پیشرفتهای شگرفی داشته است و سیستمهای اطلاعات به سمت رایانهای شدن حرکت کرده است، کتابخانه باید در ساختار سازمانی خود تجدید نظر کرده و از اصول نوین مدیریتی که سیستمهای اطلاعاتی در پیشروی مدیران و دستاندرکاران کتابخانه میگذارد، به خوبی بهره ببرد (عاصمی و زال زاده، ۱۳۸۹).
ایجاد یک سیستم اطلاعاتی مدیریت مناسب در درون کتابخانه برای مدیران کتابخانه باعث تصمیم گیری به موقع و صحیح برای ارائه هر چه بهتر خدمات اطلاعاتی است. باظهور خدمات الکترونیکی و بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یک ابزار مناسب برای ارائه خدمات یک پارچه، بستری مناسب برای ایجاد سیستم اطلاعات مدیریت کتابخانه ای[۹] فراهم شده است. با شکل گیری سیستم های اطلاعات مدیریت کتابخانهای سرعت ارائه خدمات و تصمیم گیری برای مدیران و به تبع آن سرعت عملیات در ارائه خدمات به کاربر افزایش می یابد. با طراحی این سیستم های اطلاعاتی، می توان به مدیران تصمیمگیرنده کمک کرد که در زمان محدود، تصمیمگیریهای عقلاییتری انجام دهند.
تنظیم اطلاعات درون یک کتابخانه از طریق سیستمهای اطلاعاتی موجود در کتابخانه امکان پذیر است. این سیستم ها ترکیبی از کامپیوتر و انسان هستند که کار گردآوری و ذخیره سازی مجموعههای اطلاعات و انتقال داده ها را به شکل اطلاعات مفید به عهده میگیرند. سیستم اطلاعات مدیریت کتابخانه باید قادر به برآوردن نیازهای اطلاعاتی مدیران کتابخانه باشد. طراحی سیستم اطلاعاتی کارآمد برای کتابخانه ها، مستلزم داشتن آگاهی کامل نسبت به کمیت و کیفیت اطلاعات رد و بدل شده در سازمان و اطلاع از میزان رضایت مدیران در این خصوص است تا بتوان بر روی هر بخش به فراخور نیاز سرمایه گذاری نمود.
امروزه، به طور روز افزون نیاز به طراحی سیستمهای اطلاعاتی در کتابخانه مانند سایر سازمان ها برای مدیریت مجموعه، کارکنان، هزینه ها و تجهیزات، تصمیم گیری سریع و مؤثر در کتابخانه ها احساس میشود. برای انجام این امر باید متخصصان کتابداری و اطلاع رسانی با مهندسان علوم کامپیوتر، برای رفع نیازهای کتابخانه و مراکز اطلاع رسانی و مدیریت مؤثر این مراکز همکاری نمایند. در این صورت است که نیازهای بالقوه و بالفعل یک کتابخانه در تمام بخشهای آن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و در طراحی یک سیستم اطلاعاتی لحاظ میگردد. با وجود چنین سیستمهای اطلاعاتی است که گزارشات و اطلاعات تمام بخشهای کتابخانه، کارکنان، تجهیزات و هزینه ها وارد اطلاعات مدیریت شده، اعمال تصمیمات سریع و مؤثر را در بقا و توسعه کتابخانه سبب میشود (عاصمی و زال زاده، ۱۳۸۹، ص ۷۳).
سیستم اطلاعاتی می تواند ابزار پشتیبان فعالیتهای کتابخانه باشد. برای طراحی یک سیستم اطلاعات مدیریت طراحان باید دید گسترده ای در طراحی سیستم داشته باشند. محیط کتابخانه، ساختار کتابخانه از نظر هرم سازمانی، تخصص ها و شیوه های کار، فرهنگ و سیاست کلی کتابخانه، نوع و رهیافت مدیریت، سطحی که برنامه قرار است در آن اجرا شود، گروه های اصلی مؤثر در سیستم اطلاعات مدیریت، وظیفه و تصمیم هایی که باید سیستم های اطلاعات مدیریت از آنها پشتیبانی کند، کارکنان و
مطلب دیگر :
علاقه و دیدگاه آنها نسبت به سیستم کتابخانه، گذشته کتابخانه و سرمایه گذاریهای قبلی در مورد سیستم اطلاعات مدیریت، برنامه ها و منابع انسانی فاکتورهای مهمی هستند که اکثر صاحب نظران در زمینه طراحی سیستم های اطلاعات مدیریت بر آنها اتفاق نظر دارند. ممکن است از نظر بیان فاکتور ها و رتبه بندی آنها با هم تفاوت هایی داشته باشند ولی همگی بر چند مورد اصلی و تأثیرگذار هم عقیده می باشند. در میان این فاکتور ها عوامل انسانی جایگاهی ویژه دارد. طراحی سیستم های اطلاعات مدیریت کتابخانه ای بایستی به سمت و سویی پیش رود که راحتی بیشتر و سهولت کار کاربران در نظر باشد.
در این راستا پژوهش حاضر سعی دارد تا به بررسی وضعیت سیستمهای اطلاعات مدیریت موجود در کتابخانه مرکزی (سامک) دانشگاه های شهر تهران پرداخته تا با توجه به بررسی نوع و میزان اطلاعات ارائه شده توسط آنها و همچنین بررسی میزان مطلوب بودن این اطلاعات نمای کلی از وضعیت سیستم های اطلاعات مدیریت موجود در این کتابخانه ها را نشان داده، تا با بهره گرفتن از مفروضات به دست آمده بتوان اطلاعات لازم و ضروری را برای طراحی هر چه بهتر سیستم اطلاعات مدیریت کتابخانه ای برای کتابخانه های دانشگاهی در اختیار متخصصان کتابداری و کامپیوتر قرار دهد.
۱-۲- اهداف تحقیق
هدف اصلی این پژوهش بررسی وضعیت سیستمهای اطلاعات مدیریت در کتابخانه های مرکزی دانشگاههای شهر تهران میباشد.
و از اهداف فرعی تحقیق میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- بررسی وضعیت پیاده سازی سیستم اطلاعات مدیریت کتابخانه های مرکزی(سامک) در دانشگاههای شهر تهران؛
- شناسایی نوع و میزان اطلاعات دریافتی توسط مدیران کتابخانه های مرکزی دانشگاههای شهر تهران؛
- شناسایی میزان مطلوب بودن اطلاعات دریافتی توسط مدیران کتابخانه های مرکزی دانشگاههای شهر تهران؛
- بررسی تحلیلی مطلوبیت و میزان اطلاعات ارائه شده به مدیران کتابخانه های مرکزی دانشگاههای شهر تهران.
۱-۳- اهمیت و ارزش تحقیق
امروزه ایجاد و توسعه سیستمهای اطلاعات مدیریت به امری اجتناب ناپذیر در سازمان ها مبدل شده، زیرا این سیستم ها اطلاعات لازم را جهت آگاهی مدیران سطوح مختلف از بخشهای مختلف سازمان و اتخاذ تصمیمات مناسب برای رهبری و کنترل فراهم میآورد.
مدیران ارزش رقابتی و استراتژیکی سیستمهای اطلاعاتی را به خوبی تشخیص میدهند. در بین سرمایههای یک سازمان اعم از سرمایههای مالی، ماشینآلات، تجهیزات، اطلاعات با ارزشترین آنهاست، به این دلیل که تمام امکانات فیزیکی و محیطی از طریق اطلاعات توجیه میشوند. منابع فیزیکی بدون اطلاعات مربوط، کمتر مورد استفاده قرار میگیرد داشتن اطلاعات راجع به منابع در استفاده بهینه از آنها نقش اساسی دارد. در بیشتر سازمان ها تحولی عمیق در تغییر نقش سیستمهای اطلاعاتی از یک عامل پشتیبانی به یک ابزار مدیریتی صورت پذیرفته است (عاصمی و زال زاده، ۱۳۸۹).
از آنجا که کتابخانه نیز مانند سازمان های دیگر برای اداره خود تابع اصول مدیریت است. وجود سیستم اطلاعات مدیریت مطلوب در کتابخانه میتواند راه گشای بسیاری از تصمیمات مدیر در امور کوتاه مدت و بلند مدت سازمان باشد. یک سیستم اطلاعات مدیریت میتواند مزایای زیادی مانند موارد زیر را برای کتابخانه داشته باشد.
- حمایت از تصمیمات مدیریت عالی کتابخانه؛
- ایجاد فرصت های متعدد برای مدیر؛
- برنامه ریزی بلند مدت با دیدگاه کاملتر از سازمان؛
- وابستگی سالم درونی میان خدمات کتابخانه.
۱-۴- کاربرد نتایج تحقیق
از این پژوهش گروه های ذیل می توانند بهرمند شوند.
- تمامی کتابخانه های دانشگاهی کشور در راستای طراحی سیستم اطلاعات مدیریت خود می توانند از یافته های این تحقیق استفاده نمایند.
- کتابخانه های آموزشگاهی، عمومی، تخصصی و غیره می توانند برای بررسی میزان مطلوب بودن اطلاعات دریافتی مدیران خود از نتایج و ملاک های استفاده شده در این پژوهش بهره جویی نمایند.
- کتابخانه های آموزشگاهی، عمومی، تخصصی و غیره می توانند برای بررسی نوع و میزان اطلاعات دریافتی مدیران خود از نتایج و ملاک های استفاده شده در این پژوهش بهره جویی نمایند.
- کتابخانه های آموزشگاهی، عمومی، تخصصی و غیره می توانند برای بررسی وضعیت سیستم اطلاعات مدیریت خود از نتایج و ملاک های استفاده شده در این پژوهش بهره جویی نمایند.
- طراحان سیستم های اطلاعات مدیریت در مراکز اطلاع رسانی و کتابخانه های مختلف می توانند از یافته های این تحقیق برای طراحی هر چه بهتر استفاده نمایند.
- کلیه کتابخانه های مورد بررسی می توانند از یافته های تحقیق جهت ارتقاء سیستم های اطلاعات مدیریت خود استفاده نمایند.
۱-۵- سوالات تحقیق
سوال اصلی تحقیق عبارت است از:
سیستمهای اطلاعات مدیریت موجود در کتابخانه های مرکزی دانشگاههای شهر تهران چگونه میباشد؟
و سوالات فرعی تحقیق عبارتند از:
- وضعیت پیاده سازی سیستم اطلاعات مدیریت کتابخانه مرکزی(سامک) در دانشگاههای شهر تهران چگونه است؟
- نوع و میزان اطلاعاتی که در اختیار مدیران کتابخانه های مرکزی دانشگاههای شهر تهران قرار می گیرد، چه مقدار است؟
- تا چه میزان اطلاعات دریافتی توسط مدیران کتابخانه های مرکزی دانشگاههای شهر تهران مطلوب است؟
- میزان و مطلوبیت اطلاعات ارائه شده به مدیران کتابخانه های مرکزی دانشگاههای شهر تهران از لحاظ تحلیل آماری چگونه است؟
۱-۶- تعریف مفهومی و عملیاتی واژه های پژوهش
سیستم اطلاعات مدیریت: سیستمی است یکپارچه که از کاربر و ماشین برای ارائه اطلاعات در پشتیبانی از عملیات، مدیریت و تصمیمگیری در سازمان تشکیل شدهاست. این سیستم از نرمافزار و سختافزار رایانهای، راهنما ها و دستورالعملها، مدلهایی برای تحلیل، برنامهریزی، کنترل و تصمیمگیری، و پایگاه اطلاعاتی بهرهجویی میکند (دیویس و السون، ۱۹۸۵، ص۶).
سیستم های اطلاعاتی: یک سیستم کامل طراحی شده برای تولید، جمع آوری، سازماندهی (پردازش)، ذخیره، بازیابی و اشاعه اطلاعات در یک مؤسسه، سازمان یا هر حوزه تعریف شده دیگر از جامعه (یانگ[۱۰]، ۱۹۸۳).
کتابخانه مرکزی: منظور از کتابخانه مرکزی در این پژوهش، کتابخانه ای است که در هر کدام از دانشگاه های مورد بررسی برای جوابگویی به نیاز اطلاعاتی دانشجویان و اساتید تاسیس شده، و کتابخانه های اقماری آن دانشگاه را تحت پوشش دارد.
دانشگاه: منظور از دانشگاه در این پژوهش، تمامی مراکز آموزش عالی تحت پوشش وزارت علوم، تحقیقات، و فناوری و وزارت بهداشت، درمان، و آموزش پزشکی، که به صورت دولتی و رایگان دانشجو جذب می کنند.
مدیر: منظور از مدیر در این پژوهش، تمامی افرادی است که در ساختار سازمانی کتابخانه به عنوان مسؤول، مدیر، معاون، و ریاست مشغول به فعالیت بوده، در فرایند تصمیم گیری کتابخانه مشارکت داشته و حداقل دو نفر نیرو تحت سرپرستی آنها مشغول به کار هستند.
سیستم اطلاعات مدیریت کتابخانه: منظور از سیستم اطلاعات مدیریت کتابخانه در این پژوهش، یک سیستم کامل طراحی شده برای تولید، جمع آوری، سازماندهی (پردازش)، ذخیره، بازیابی و اشاعه اطلاعات مدیریتی در کتابخانه است.
اطلاعات: منظور از اطلاعات در این پژوهش، داده، اطلاعات، و دانشی است که مدیران کتابخانه را در امر برنامه ریزی، تصمیم گیری، و سایر وظایف مدیریتی پشتیبانی می کند.
مقدمه
بررسی نحوه گذران اوقات فراغت دانش آموزان دوره دبیرستان شهرستان ورامین
۲-۵ تاریخچه اوقات فراغت ۲۱
۲-۵-۱روند فراغت در جامعه ایران .۲۳
۲-۵-۲فراغت در ایران قبل از اسلام ۲۳
عنوان صفحه
۲-۵-۳ارزش و اهمیت اوقات فراغت از دیدگاه اسلام ومکاتب دیگر۲۴
۲-۵-۴فراغت در ایران بعد از اسلام.۲۷
۲-۵-۵ فراغت در ایران معاصر.۲۸
۲-۵-۶ فراغت در حال حاضر۲۹
۲-۶ نگاهی کوتاه به سیر تحول چگونگی گذران اوقات فراغت.۲۹
۲-۶-۱اوقات فراغت در دوران باستان۳۲
۲-۶-۲ رم باستان۳۳
۲-۶-۳ ایران باستان۳۴
۲-۶-۴ جوامع سنتی.۳۵
۲-۶-۵ دوران صنعتی.۳۷
۲-۶-۶ دوران فوق صنعتی۴۲
۲-۶-۷ شباهتها.۴۴
۲-۶-۸ تفاوتها.۴۴
بخش دوم
مقدمه.۴۶
۲-۷ عوامل مؤثر بر پیشرفت تحصیلی۴۷
۲-۸ نقش تربیت بدنی و اهمیت آموزش آن ۵۲
۲-۹ اهداف درس تربیت بدنی در دوره متوسطه.۵۵
۲-۱۰ نقش زبان انگلیسی در پیشرفت تحصیلی۵۸
۲-۱۱اوقات فراغت و عوامل اجتماعی مؤثربر آن ۶۲
۲-۱۲ نقش و عملکرد فعالیتهای فوق برنامه:۶۴
عنوان صفحه
الف-پیشگیری وکاهش آسیب های اجتماعی ۶۴
ب-غنی سازی اوقات فراغت دانش آموزان۶۶
۲-۱۳اوقات فراغت ونیازمندی های نوجوانان۶۷
۲-۱۴اصول مهم در برنامه ریزی برای اوقات فراغت فعالیتهای فوق برنامه۶۸
۲-۱۵بررسی آراء و اندیشه های صاحب نظران .۷۰
۲-۱۶پژوهشهای انجام شده در داخل کشور درباره اوقات فراغت وپیشرفت تحصیلی.۷۲
۲-۱۷پژوهشهای انجام شده در خارج کشور درباره اوقات فراغت وپیشرفت تحصیلی.۷۶
۲-۱۸نتیجه گیری.۸۰
فصل سوم ( روش شناسی تحقیق)
مقدمه.۸۲
۳-۱ طرح و روش تحقیق.۸۲
۳-۲ جامعه آماری.۸۲
۳-۳ نمونه.۸۳
۳-۴ روش نمونه گیری.۸۴
۳-۵ ابزار گردآوری داده ها.۸۴
۳-۶ روایی و پایایی۸۵
۳-۷ روش گردآوری اطلاعات.۸۶
۳-۸ روش تجزیه و تحلیل داده ها.۸۶
فصل چهارم ( یافته های تحقیق)
مقدمه.۸۹
عنوان صفحه
۴-۱ یافته های توصیفی.۹۰
۴ -۲ یافته های استنباطی . .۹۹
فصل پنجم (نتیجه گیری و پیشنهادها )
مقدمه ۱۱۶
۵-۱ پاسخ به سوالات وتحلیل داده ها. .۱۱۶
۵-۲ بحث وتفسیر نتیجه گیری.۱۲۰
۵-۳ پیشنهادات وراهکارها ۱۲۴
۵-۴ پیشنهاد محقق به آینده۱۲۶
۵-۵ محدودیتهای پژوهش :۱۲۶
الف: محدودیتهای تحت کنترل محقق .۲۶
ب: محدودیتهای خارج از کنترل محقق. .۱۲۷
– فهرست منابع فارسی .۱۲۸
– نشریات .۱۳۱
– فهرست منابع انگلیسی. ۱۳۲
-پیوستها (ضمائم) ۱۳۴
– پرسشنامه ها ۱۳۵
– چکیده انگلیسی .۱۳۸
چکیده
هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر نحوه گذران اوقات فراغت بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه شهرستان ورامین است. بدین منظور تعداد ۳۵۰ نفر از دانش آموزان جامعه مورد نظر به روش طبقه ای– تصادفی جهت پاسخگوئی انتخاب شدند. پژوهش حاضر از حیث هدف آن، تحقیق کاربردی و از حیث موضوع و سئوالات پژوهش از نوع تحقیقات پیمایشی باشد. ابزار جمع آوری اطلاعات شامل پرسشنامه محقق ساخته جهت بررسی نحوه گذران اوقات فراغت می باشد. ضمن اینکه، اندازه گیری پیشرفت تحصیلی دانش آموزان با استناد بر نتایج امتحانات پایانی نیمسال اول ۹۳-۱۳۹۲ صورت گرفته است. تجزیه و تحلیل داده های پژوهش با بهره گیری از آزمونهای t گروه های مستقل، تحلیل واریانس و ضریب همبستگی اسپیرمن صورت گرفته. براساس یافته های تحقیق دانش آموزان دوره متوسطه که از کلاسهای زبان انگلیسی آموزشگاه های خصوصی استفاده می کنند، به طور معناداری از پیشرفت تحصیلی بالاتری نسبت به سایر دانش آموزان برخوردارند.
دانش آموزان دوره متوسطه که در کلاسهای ورزشی و فعالیتهای گروهی و تفریحی شرکت می کنند، به طور معناداری از پیشرفت تحصیلی پایین تری نسبت به سایر دانش آموزان برخوردارند. تفاوت پیشرفت تحصیلی دانش آموزان شرکت کننده درکلاسهای کنکور با سایر دانش آموزان معنادار نیست. اثرگذاری شرکت درکلاسهای زبان انگلیسی آموزشگاه های خصوصی، اثر مثبت و معناداری در نمرات درس زبان انگلیسی دانش آموزان داشته، در حالیکه، در کلاسهای ورزشی خارج از مدرسه در پیشرفت تحصیلی درس تربیت بدنی اثر معنادار نداشته و شرکت در فعالیتهای گروهی و تفریحی، به طور معناداری موجب کاهش نمرات در درس علوم اجتماعی و جامعه شناسی شده است.
واژگان کلیدی: اوقات فراغت، پیشرفت تحصیلی، دانش آموزان دوره متوسطه- فعالیتهای فوق برنامه
مقدمه :
رسالت آموزش و پرورش در هر کشوری تقویت نگرش انسانی به زندگی و ارتقای فلسفه آن و ایجاد توانایی در افراد جامعه برای زندگی سالم و سازنده می باشد. در کشور ما که فرهنگ آن برگرفته از تعالیم الهی است، این نهاد باید در انجام رسالتش به همه ابعاد شناختی، عاطفی، مهارتی، اخلاقی و اجتماعی بخصوص کرامت انسانی و تفاوتهای فردی به نحوی سزاواری توجه نموده، تا بتواند انسانهای متعهد، متخصص، متفکر، خلاق و نواندیش مطابق با نیازهای جامعه پرورش دهد. مسلم است پرورش چنین انسانی با ساختار آموزش رسمی و وجود کتابهای مختلف و متنوع که از واقعیت های زندگی به دوراند امکان پذیر نبوده و نمی توان نیازهای متحول اجتماع را برآورده سازد و به شخصیت انسانها تعالی بخشد. بنابراین آموزش و پرورش ناگزیر است برای پاسخگو بودن به همه ابعاد وجودی انسان غیر از کتب درسی و آموزش رسمی که برای همه دانش آموزان به طور یکسان در نظر گرفته شده است به تفاوتهای فردی، ویژگی های بومی و منطقه ای، عمل کردن آموخته ها، در دنیای خارج از مدرسه و فرصت مواجه شدن با مسایل و مشکلات را در دنیای واقعی فراهم آورد. و به سخن ارزشمند روسو( پدر روانشناسی جدید کودک ) که مدرسه مقدمه ای برای زندگی نیست بلکه تمرین در زندگی است ( قائدی ۱۳۸۳ص۵۷ ) پیش از پیش تحقق بخشد.
۱ـ۱بیان مساله تحقیق :
در زندگی انسان لحظه ها و اوقاتی وجود دارد که از اهمیت و حساسیت فوق العاده ای برخوردار است ، این اوقات می تواند فرصتی برای رشد شخصیت فرد باشد یا به عکس موجب بروز اختلالات رفتاری و انحرافات اخلاقی اجتماعی شود منظور از فعالیت های فوق برنامه فرصتهایی است که انسان مسئولیت پذیر هیچگونه مسئولیت و سروکار و موظفی را به عهده ندارد و همه چیز در اختیار او می باشد تا با میل و رغبت خودش به برنامه خاص بپردازد یکی از مهمترین مسائل جوامع امروز بشری در سراسر دنیا مسئله استفاده صحیح تر و مؤثرتر از فرصتهای آزادی است که افراد در اختیار دارند و این اوقات برای مؤمنان لحظه های نیایش با معبود و برای عالمیان ساعات تفکر و برای هنرمندان زمان ساختن و ابداع و برای نوجوانان ساعات خلاقیت می باشد و بسیاری از مردم حتی صاحب نظران به این نتیجه رسیده اند که باید مدارس و مؤسسه های آموزشی مسئولیت های بیشتر و روشن تری در این باره بر عهده بگیرند تا بهره برداری بهینه از اوقات فراغت در برنامه های دانش آموزان طراحی و گنجانده شود مسئله تنوع نیز امری مهم است و زندگی بدون تنوع خسته کننده می باشد پس تنوع در گذراندن اوقات فراغت باعث ایجاد تنوع در زندگی می گردد و تنوع مانع پدیدآیی افسردگی است با راهنمایی فرزندان به انجام فعالیتهای متنوع زمینه علاقه مندی آنان را به زندگی فراهم آوریم . به طور کلی می توان گفت در عین حال که کارکرد اوقات فراغت در وجوه« رفع خستگی» و« تفریح و سرگرمی » اموری غیر قابل انکار هستند، عنایت به کارکرد دیگر آن که « رشد و شگفتکی شخصیت »است ، حائز اهمیت ویژه ای است. البته باید در نظر داشت که این کارکرد « مورد انتظار » اوقات فراغت است و چه بسا که گذراندن اوقات فراغت به گونه ای باشد که خلاف چنین انتظاری رخ نماید . بنابراین پژوهشگر به دنبال پاسخگویی به این سوأل اساسی است که نحوۀ گذران اوقات فراغت چه تأثیری بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان بر جای می گذارد. آیا این پیشرفت در بعضی از دروس مانند مطالعات اجتماعی، ورزش و زبان انگلیسی نمود و جلوه معنی داری خواهد داشت .
۱ـ۲ اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن :
شخص پس از ارزیابی از تعهدات و تکالیف شغلی، خانوادگی و اجتماعی با میل و اشتیاق به آن می پردازد و غرضش استراحت و تفریح، توسعه دانش و یا به کمال رساندن شخصیت خویش یا به ظهور رساندن استعدادها و خلاقیت ها و یا مشارکت آزادانه در اجتماع است و شخص پس از فراغت انسان را از کارهای روزمره و قالبهای زائیده خودکاری و یا تخصصی شدن امور روزانه می رهاند استعداد های بدنی و ذهنی فرد نظایر آن را پرورش می دهد که در شکل گیری شخصیت وی بی تردید مؤثر خواهد بود و متخصصان با توجه به تحقیقات متعدد در یافته اند که تذبیت غیر مستقیم( غیر رسمی ) موثرتراز تربیت مستقیم(رسمی)است و محیط ها و عواملی که خود کودکان و نوجوانان انتخاب
می کند بیش از محیط ها و عوامل تحمیلی در رفتار انسان مؤثرند ( اسماعیلی، ۱۳۶۸، ۳ ) در این محیط ها فعالیت ها تقریباً آزادانه انتخاب می شوند . انگیزه انجام این تحقیق بررسی این موضوع است که اوقات فراغت در شرایطی می تواند تأثیر گذاری بیشتری بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان داشته باشد . یعنی هر چه اوقات فراغت از نظم و انضباط بیشتری برخوردار باشد تأثیر آن بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان بیشتر خواهد شد . ملاک هایی که در نحوه گذران اوقات فراغت مورد نظری می باشند عبارتند از :
الف : انگیزه لازم و قوی به حضور در فعالیتها
ب : حضور مرتب و منظم در اکثریت جلسات آموزشی
ج : بهره گیری از اساتید مجرب و مبرز
د : اعطا گواهینامه معتبر به شرکت کنندگان
ه : حضور در آزمون و امتحان پایانی ( در صورت برگزاری )
و : انتخاب آگاهانه و هدفمند فعالیت
ز : انجام فعالیت به صورت فردی و گاه گروهی و مشارکت جویانه
ح : منتهی شدن به کسب مهارت و توانایی
ط : داوطلبانه ، غیر اجباری و توأم با نشاط و تفریح و سرگرمی و نشاط و هیجان
ی : فعال ، متعال و دارای ساختار و انسجام
ک : ایجاد کننده دستور ذهنی، توانمند ساز، ایجاد عادات مثبت و کمک به سلامت روحی و جسمی فرد
هدف کلی
هدف کلی انجام تحقیق بررسی تأثیر نحوه گذران اوقات فراغت و فعالیتهای فوق برنامه و مکمل در طول تابستان و آغاز سال تحصیلی بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در دوره متوسطه است .
اهداف جزیی
هدفهای جزیی به بررسی انگیزه و علل شرکت دانش آموزان در برنامه های اوقات فراغت می باشد . چنانچه نحوه گذران اوقات فراغت بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان موثرباشد می توان به نحوه گذران اوقات فراغت نظارت بیشتری اعمال نموده و بر اجرای بهتر آن مدیریت کرد. تأثیرات استفاده بهینه از اوقات فراغت بهتر اعمال گردد. این تحقیق تأثیر اوقات فراغت را بر پیشرفت کلی تحصیلی و همچنین تأثیر خاص بر بعضی از دروس خواهد سنجید.
۱ـ۴ سوالات یا فرضیه های تحقیق ( بیان روابط بین متغیر های مورد مطالعه ) :
۱ـ آیا نحوه گذران اوقات فراغت( فعالیتهای فوق برنامه )در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان ( به طور کلی ) تأثیر دارد؟
۲ـ آیا نحوه گذران اوقات فراغت ( فعالیتهای فوق برنامه )در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان درس مطالعات اجتماعی تأثیر دارد؟
۳ـ آیا نحوه گذران اوقات فراغت ( فعالیتهای فوق برنامه )در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و ورزش تأثیر دارد؟
۴ـ آیا نحوه گذران اوقات فراغت ( فعالیتهای فوق برنامه )در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در درس زبان انگلیسی تأثیر دارد؟
۱ـ۵ مبانی نظری اوقات فراغت
الف: تعریف لغوی
اوقات فراغت از دو کلمه اوقات و فراغت تشکیل شده است و در فرهنگ لغتهای مختلف تعاریف متفاوتی از هر کدام آورده شده است که در زیر به چند مورد اشاره می شود .
وقت: مقداری از زمان که برای امری فرض شده، هنگام، عهد، عصر، موقع و جمع آن اوقات است . [۱]
وقت : زمان ، هنگام ، زمانیکه بوسیله ساعت و معمولاً براساس نصف النهار یک نقطه تعیین می شود ، فرصتی که برای کاری در اختیار باشد .[۲]
وقت : وقت ، زمان ، فرصت ، مجال ، موقع ، هنگام ، گاه ، باز [۳]
فراغت : پرداختن از فراغ ، آسایش ، استراحت ، آسودگی ، آرامش ، در لغت عربی به معنی اضطراب است و « فراغ » به معنی آسایش است . ولی در فارسی فصیحان آن را به معنی آسایش و آسودگی بکار برده اند . بی اعتنایی ، وارستگی ، فرصت ، مجال . [۴]
فراغت : آسودگی ـ فرصت آسودگی یا آزادی از کار .
فراغت : آسودگی ، فرصت ، مجال ، وقت کافی ، فراغت ، فراغ بال ، بتفضیل .[۵]
همچنین لغت دانان جدیدتر چون اوژه پایه گذار لاروس برای فراغت مفهومی جدیدتر و محدودتر قابل شده اند و آن عبارت است از : « سرگرمیها ، تفریحات و فعالیتهائیکه به هنگام آسودگی از کار عادی با شوق و رغبت با آن می پردازد .» و نیز در لغت نامه لویتر ، لغت نویس معروف فرانسوی آمده است : « فراغت فرصت و زمانی است که پس از اتمام کار و شغل روزانه باقی می ماند » [۶]
ب) تعاریف عملیاتی :
اوقات فراغت
مجموع فعالیتهایی است که شخص پس از رهایی از تعهدات و تکالیف شخصی، خانوادگی و اجتماعی با میل و اشتیاق به آن می پردازد و هدفش استراحت، تفریح، توسعه دانش، به کمال رسانیدن شخصیت خویش، به ظهور رسانیدن استعدادها، توانمندی ها و خلاقیت هاست.
پیشرفت تحصیلی:
به میزان رشد وترقی تحصیلی دانش آموزان در یک مدت زمانی خاص پیشرفت تحصیلی گفته می شود( که در این ملاک پیشرفت تحصیلی معدل دانش آموزان در یک ترم تحصیلی است( نیمسال)
فعالیتهای فوق برنامه:
به مجموعه فعالیتهای سازمان یافته و پیش بینی شده ای گفته می شود که به منظور تعمیق یادگیری بیشتر دانش آموزان و آگاهی بیشتر جهت ورود به اجتماع در نظر گرفته شده تا به رشد و تعالی و شکوفایی استعدادها و مشارکت در برنامه های کاربردی کمک نمایند. در این تحقیق به آن دسته از برنامه ها که برای تکمیل آموزشهای مدرسه ای تنظیم می شوند و استفاده از آنها برای شاگردان نشاط آور است فعالیتهای فوق برنامه گفته می شود.
فعالیتهای خارج از مدرسه:
آن دسته از فعالیتهایی است که دانش آموز خارج از چهارچوب فعالیت و وظایف مدرسه انجام می دهد، که ممکن است زیر نظر سازمانها باشد که احتمالاً وظایف تربیتی هم به عهده دارند: مانند کلاس های هنری و غیره
بخش اول
مقدمه
نشاط و سرور لازمه زندگی است و پژمردگی و کسالت زایل کنندۀ استعداد ها و تواناییهای انسان می باشد . در فضایی که نوجوانان و جوانان و حتی بزرگسالان فرصت تحرک و تلاشی می یابند و فارغ از کارها و امور عادی و رسمی به تفریح و سرگرمی مورد علاقۀ خویش می پردازد ، می توان به استمرار فعالیتها و شکوفایی استعدادها دل بست . به عبارت دیگر در جایی که مجالی برای فراغت یافت نمی شود، افسردگی و رخوت به سراغ انسان خواهد آمد. امروزه پرداختن به اوقات فراغت از مهمترین و جدّی ترین مشکلات خانواده ها و مدارس به شمار آید و توجه به این امر مهم گره گشای بسیاری از تنگناهای تربیتی و راهبردی برای برنامه ریزی در جهت تعالی دانش آموز می
مطلب دیگر :
بررسی تفاوت لینک های Nofollow و Dofollow
باشد.
بسیاری از جامعه شناسان و نیز اقتصاد دانان بر این باورند که تحول جوامع انسانی به سوی تمدن فراغت در حرکت است ، به همین جهت توجه به چگونگی بهره گیری از اوقات فراغت روز به روز آشکارتر و از اهمیت بیشتری برخوردار می گردد . هر چند همۀ افراد خانواده به اوقات فراغت نیاز مبرم دارند ، اما در این میان جوانان و نوجوانان با توجه به نقش حساس و سازنده ای که در ساخت فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی کشورها به عهده دارند ، نیازمند توجه دقیق تری در این ارتباط هستند . متجاوز از بیست میلیون کودک و نوجوان در کشور ما زندگی می کنند که مسئولیت توجه به اوقات فراغت آنان متوجه خانواده ها می گردد ، به این دلیل آگاهی خانواده ها از اهمیت نقش اوقات فراغت و چگونگی پرداختن به آن ، از ضروریتی خاص برخوردار است . (شرفی ، ۱۳۷۴، ص ۱۱)
جالب است بدانیم که بسیاری از اختراعات و اکتشافات بشری که بوسیلۀ دانشمندان و متفکران صورت گرفته است ، محصول تفکر و قوه ابتکار و خلاقیتی است که در زمان فراغت حاصل شده است . در کشور ما دانش آموزان حدودیک ششم جمعیت کشور را تشکیل میدهند و بیشترین نیاز را به بهره گیری از اوقات فراغت دارند . آنان بطور متوسط ۶ ساعت در روز به امر تحصیل اشتغال دارند و حدود ۸ ساعت در شبانه روز را هم به استراحت و رفع نیازمندیهای ضروری در منزل می پردازند . اگر اشتغالات تحصیلی و انجام تکالیف درسی را برای آنان ۲ تا ۴ ساعت در روز محاسبه نماییم ، جوان و نوجوان بیش از ۶ ساعت در روز وقت فراغت دارد . البته اگر سایه تعطیلات از جمله تعطیلات نوروز و تابستان و سایر ایام تعطیل به مناسبتهای مذهبی و ملی را هم اضافه کنیم هر فرد در شبانه روز حدود ۸ ساعت وقت آزاد دارد که باید برای استفادۀ مطلوب و بهره وری از آن برنامه ریزی لازم صورت پذیرد . بنابراین اگر ما برای اوقات فراغت فرزندانمان برنامه ریزی لازم انجام ندهیم ، قطعاً آنان برای پر کردن اوقات فراغت خود اقدام خواهند نمود که در آن صورت ممکن است بدآموزیها و مشکلات تربیتی حاصل گردد . پیامبر گرامی ما می فرمایند : اگر پدران و مادران به تربیت فرزندان خود اهتمام ننمایند ، روزگار آنان را تربیت خواهند نمود . در حقیقت مراد رسول گرامی اسلام آن است که چنانچه والدین در امر تربیت فرزندان خود برنامه ای نداشته باشند ، حوادث و شرایط پیش آمده که ممکن است برخلاف موازین تربیتی هم باشد ، تربیت فرزندان را سازمان دهد .(شرفی ، ۱۳۷۴،ص ۱۳)
اکنون ببینیم چه نیازهایی در هنگام گذران اوقات فراغت ارضاء می گردد .همان گونه که می دانیم انسان در اوقات فراغت به کار یا فعالیت مورد علاقه اش می پردازد .پس در حقیقت در هنگام فراغت و پرداختن به سرگرمی یا کار مورد علاقه ی خویش، نیازهای درونی وی تأمین می گردد.(یوسفی ،۱۳۷۱،ص۵۷)
روانشناسان معتقدند که تأمین نیازهای درونی فرد به شادی ، نشاط و سرور او خواهد انجامید و این امر به شکوفایی خلاقیت فرد منجر خواهد گردید و شخصیت او را که متشکل از ابعاد فکری ،عاطفی ، اجتماعی و جسمی است ، تعالی خواهد بخشید . در فعالیت فرد در اوقات فراغت که براساس تمایل و علاقۀ درونی شخص انجام می گیرد ، او یا به فعالیت عقلانی می پردازد ، یا به فعالیت جسمی ( بازی و ورزش ) مشغول می شود و یا به انجام فعالیتی اجتماعی ( فعالیت جسمی ) مبادرت می کند و در حقیقت فعالیت عاطفی هم انجام می دهد . بنابراین گذران مطلوب اوقات فراغت ، نیازهای عاطفی ، جسمانی ، عقلانی و اجتماعی فرد را ( که ابعاد شخصیت او را تشکیل می دهد ) برآورده می کند .
۲ـ۱ انواع اوقات فراغت
اوقات فراغت را می توان به شیوه های گوناگون تقسیم بندی کرد . نظر به اینکه چه عواملی را مبنای تقسیم بندی قرار دهیم می توانیم تقسیم بندی های متفاوتی ارائه دهیم . اکنون برخی تقسیم بندی های اوقات فراغت می پردازیم :
الف ) اگر محل و مکان را مبنای تقسیم بندی قرار دهیم می توانیم دو حالت کلی را تفکیک کنیم :
۱ـ منزل : زمان فراغتی که در منزل سپری می شود مثل گفتگو با اعضای خانواده ، تماشای تلویزیون ، بازی و سرگرمی های خانوادگی
۲ـ خارج از منزل : زمان فراغتی که خارج از منزل سپری می شود : که طیف وسیعی از فعالیتها را شامل می شود مانند : گردش در پارک ، رفتن به سینما و
ب ) اگرزمان را مبنای تقسیم بندی قراردهیم می توانیم حالتهای مختلفی رانشان دهیم مثل:
۱ـ اوقات فراغت لحظه ای: مثل ساعت تفریح مدارس که معلم و شاگرد می توانند هر فعالیتی که دلخواه آنان است در این وقت انجام دهند .
۲ـ اوقات فراغت ساعتی : مثل ساعت بیکاری که بین دو شیفت کاری انجام می شود مثلاً برای یک معلم در یک مدرسه دونوبته مشغول به کار است می تواند ساعت بیکاری بین دو نوبت را به دلخواه سپری کند .
۳ـ اوقات فراغت روزانه : زمان فراغتی که پس از پایان کار روزانه بوجود می آید و در همه جا معمول است .
۴ـ اوقات فراغت هفتگی : در پایان هفته یک یا دو روز تعطیلی وجود دارد که بخش قابل توجهی از اوقات فراغت می باشد .
۵ـ اوقات فراغت سالیانه : در پایان سال یا فصل خاصی از سال تعطیلات سالیانه وجود دارد مثل تعطیلات عید نوروز کشور ما .
ج ) اگر سن را مبنای تقسیم بندی قرار دهیم می توانیم انواع دیگری از اوقات فراغت را ارائه دهیم که کاملاً از یکدیگر متمایزند مانند :
- اوقات فراغت ویژه کودکان قبل از ورود به دبستان
- اوفات فراغت ویژه کودکان و نوجوانان
- اوقات فراغت ویژه جوانان
- اوقات فراغت ویژه میانسالان
- اوقات فراغت ویژه سالخوردگان
بدیهی است وقت فراغت کودکان قبل از ورود به دبستان و نحوۀ سپری کردن این وقت فراغت با جوانان و سالخوردگان کاملاً متمایز است بنایراین تقسیم بندی می تواند کاملاً واقع بینانه باشد .
د ) اگر عامل جنس که در تحقیقات اجتماعی به عنوان یک متغیر مهم محسوب می شود را مبنای تقسیم بندی قرار دهیم با توجه به ویژگیها، نیازها و طبیعت دو گروه جنسی (مرد ـ زن ) می توان دو نوع برنامه فراغتی خاص را از هم تفکیک و ارائه نمود :
- اوقات فراغتی ویژۀ مردان
- اوقات فراغتی ویژۀ زنان
هـ ) اما تقسیم بندی ها به همین جا ختم نمی شود و می توان تقسیم بندی های دیگری بر مبنای جنس ، شغل و حتی سلسله مراتب شغلی ارائه کرد . برای مثال بر مبنای شغل می توان تقسیم بندی وسیعی ارائه کرد که به برخی از آنها اشاره می کنیم :
- اوقات فراغت ویژه کارگران
- اوقات فراغت ویژه معلمان
- اوقات فراغت ویژه دانشجویان
- اوقات فراغت ویژه دانش آموزان
و
ر) اگر عوامل ، وسایل و ابزار ها ، منابع و سازمانها و نهادهای مربوط به نحوۀ گذران اوقات فراغت را مبنا قرار دهیم انواع فعالیتهای فراغت را از لحاظ عوامل ایجاد کننده ارتباط و کنش می توان به دو دستۀ کلی «فردی» و «گروهی» تقسیم نمائیم .
فراغت با تصمیم و حضور صرف عامل یا فراغت گر که می توان آن را فعالیت فردی نامید.
( فعالیتهای فراغتی مثل تماشای تلویزیون ، صحبت با افراد خانواده ، گوش دادن به نوار و رادیو ، مطالعۀ کتاب ، روزنامه ، مجله و . )
فراغت با حضور و تصمیم فراغتگران و افراد ، سازمانها و که آن را می توان تحت عنوان فراغت گروهی نامگذاری کرد. ( فعالیتهایی همچون ورزشها و بازیهای گروهی ، رفتن به سینما ، شرکت در پایگاه های بسیج ، رفتن به پیک نیک ، هیئت های مذهبی و .). (فربد ،محمدصادق ، ۱۳۸۰)
آنچه در این تحقیق مورد نظر است اوقات فراغت ویژه دانش آموزان دختر و پسر مقطع متوسطه است که بیشتر به میانگین وقت فراغت در طول یک روز عادی و نحوۀ گذران آن توجه می شود .
۲ـ۲ مقایسه مفهوم «اوقات فراغت »با چند واژه دیگر
برداشتی که افراد جامعه از مفهوم یک واپه یا کلمه دارند نقش مهمی در چگونگی کاربرد و استفاده از آن در زندگی روزمره آنها خواهد داشت . به بیانی دیگر اگر افراد جامعه در بحث موردنظر ما « اوقات فراغت »را فرصتی مناسب برای تأ مین بهداشت جسمی روانی و بستر مطلوبی برای شکوفایی خلاقیت ها و استعدادهای خود وبدانندو یا اینکه «اوقات فراغت رامترادف با زمان بیکاری » خود در نظر بگیرند و یا «اوقات فراغت را به معنای تفریح و سرگرمی »تلقی نمایند ویا
بررسی میزان برخورداری مفاهیم آموزشی شهروندی در کتاب های تعلیمات اجتماعی دورۀ دبستان
فصل دوم مبانی نظری و پیشینه پژوهش
مقدمه ۱۵
تاریخچه شهروندی ۱۵
کلیات و تعاریف ۱۸
اهداف آموزش وپرورش دور ه ابتدایی ۱۹
اهداف پایه های دوم تا پنجم دوره ی ابتدایی ۲۰
الف )اهداف شناختی ۲۰
ب( اهداف عاطفی ۲۱
ج)اهداف روانی ـحرکتی ۲۱
ویژگی های آموزش وپرورش و برنامه درسی در دوره ابتدایی ۲۲
جایگاه و اهمیت کتاب درسی ۲۴
فرایند پژوهش در تدوین کتاب های درسی ۲۵
ضرورت تغییر برنامه های درسی متناسب با تغییرات امروزی ۲۶
محتوا در برنامه درسی : ۲۷
محتوا ۲۸
تحلیل محتوا ۲۹
جایگاه و اهمیت محتوا ۳۰
دیدگاه های اساسی در زمینه ی انتخاب محتوا ۳۱
منابع انتخاب محتوای درسی ۳۳
انواع روش های تحلیل محتوا ۳۴
مراحل انجام تحلیل محتوا ۳۵
۲ـ تعریف جامعه مورد پژو ۳۵
۳ـ انتخاب نمونه ۳۵
۴ـ انتخاب و تعریف واحد تحلیل ۳۵
۶ـ تحلیل داده ها ۳۶
– هدف های تحلیل محتوا : ۳۷
انواع تحلیل محتوا از کتاب اصول و مفاهیم برنامه ریزی درسی فتحی ۱۳۸۸ برگرفته شده است : ۳۷
مراحل تحلیل محتوای ارتباطی : ۳۹
فرایند تحلیل محتوا : ۴۰
مزایای تحلیل محتوا : ۴۰
معایب تحلیل محتوا : ۴۰
روش های کیفی تحلیل محتوا ۴۱
نکات عمده ۴۱
مفهوم شهروند ۴۲
ابعاد شهروندی ۴۳
آموزش شهروندی ۴۷
ویژگی های شهروندی ۴۸
گذر تاریخی به شهروند ایرانی ۴۹
چرا آموزش ارزش ها شهروندی ضروری است ؟ ۵۱
آموزش شهروندی در برنامه درسی دوره ابتدایی ۵۲
روش های تدریس شهروندی ۵۳
آموزش محیط زیست ۶۰
جمع بندی مبانی نظری ۶۳
پیشینه داخلی و خارجی ۶۵
تحقیقات مرتبط با موضوع پژوهشی (پیشینه خارجی) ۷۲
جمع بندی تحقیقات انجام شده ۷۶
فصل سوم
مطلب دیگر :
پایان نامه درمورد یکپارچگی اجتماعی، تعاملات اجتماعی
روش شناسی تحقیق
مقدمه ۷۸
روش پژوهش: ۷۸
جامعه آماری ۷۸
حجم نمونه وروش نمونه گیری ۷۸
ابراز اندازه گیری و روش گرد آوری داده ها ۷۹
مؤلفه های شهروندی آکسفام ۷۹
مراحل انجام تحلیل محتوا ۸۲
۱ـ صورتبندی سؤال یا فرضیه های تحقیق ۸۲
۲ـ تعریف جامعه مورد پژوهش ۸۲
۳ـ انتخاب نمونه ۸۲
۵ـ مقوله بندی محتوای مورد تحلیل ۸۳
۶ـ تحلیل داده ها ۸۳
روش تجزیه و تحلیل داده ها ۸۴
متدولوژی ۸۴
فصل چهارم
یافته های پژوهش
نمونه جدول تحلیل محتوا کتاب های تعلیمات اجتماعی دوره ابتدایی از لحاظ توجه به مفاهیم ۸۵
جدول نهایی (۱-۴) تحلیل محتوای درس تعلیمات اجتماعی پایه سوم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی حیطه ی ( شناختی، ارزشی ، مهارتی ( ۸۷
نمودار(۴-۱) تحلیل محتوا کتاب تعلیمات اجتماعی پایه سوم حیطه شناختی ۸۸
نمودار (۴-۲) تحلیل محتوا کتاب تعلیمات اجتماعی پایه سوم حیطه ارزشی ۸۹
نمودار (۴-۳) تحلیل محتوای کتاب تعلیمات اجتماعی پایه سوم حیطه مهارتی ۹۰
جدول نهایی(۲-۴) تحلیل محتوای درس جغرافیا پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی شناختی ) ۹۱
نمودار نهایی ( ۴-۴) تحلیل محتوا درس جغرافیای پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی(حیطه شناختی) ۹۲
جدول نهایی (۳-۴) تحلیل محتوای درس جغرافیا پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی ارزشی) ۹۳
نمودار نهایی ( ۵-۴) تحلیل محتوا درس جغرافیای پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی ارزشی) ۹۴
جدول نهایی (۴-۴) تحلیل محتوای درس جغرافیا پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی حیطه مهارتی) ۹۵
نمودار نهایی (۶-۴) تحلیل محتوا درس جغرافیای پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی حیطه ی مهارتی) ۹۶
جدول نهایی(۵-۴) تحلیل محتوای درس تاریخ پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی(حیطه ی شناختی) ۹۷
نمودار نهایی ( ۷-۴) تحلیل محتوا درس تاریخ پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی حیطه شناختی ( ۹۸
جدول نهایی (۶-۴) تحلیل محتوای درس تاریخ پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی ارزشی) ۹۹
نمودار نهایی) ۸-۴) تحلیل محتوا درس تاریخ پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی )حیطه ی ارزشی( ۱۰۰
جدول نهایی(۷-۴ ) تحلیل محتوای درس تاریخ پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه مهارتی ۱۰۱
نمودار نهایی) ۹-۴ ) تحلیل محتوا درس جغرافیای پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی(حیطه ی مهارتی) ۱۰۲
جدول نهایی (۸-۴ ) تحلیل محتوای درس مدنی پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی شناختی ( ۱۰۳
نمودار نهایی ( ۴-۱۰) تحلیل محتوا درس مدنی پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی شناختی) ۱۰۴
جدول نهایی (۹-۴ ) تحلیل محتوای درس مدنی پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی ارزشی ) ۱۰۵
نمودار نهایی ( ۱۱-۴ ) تحلیل محتوا درس مدنی پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی(حیطه ی ارزشی) ۱۰۶
جدول نهایی(۱۰-۴ ) تحلیل محتوای درس جغرافیا پایه چهارم تا پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری از مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه مهارتی( ۱۰۷
نمودار نهایی( ۱۲-۴ ) تحلیل محتوا درس مدنی پایه چهارم و پنجم دبستان از نظر میزان برخورداری مفاهیم آموزش شهروندی (حیطه ی مهارتی) ۱۰۸
جدول شماره ی( ۱۱-۴ ) مقایسه ی مولفه های آموزش شهروندی در کتب تعلیمات اجتماعی مقطع ابتدایی ۱۰۹
خلاصه ۱۱۰
فصل پنجم ۱۱۱
خلاصه ، نتیجه گیری و پیشنهادات ۱۱۱
بررسی سؤالات پژوهش ۱۱۲
نتیجه گیری ۱۱۸
پیشنهادات ۱۲۰
پیشنهادات کاربردی : ۱۲۰
منابع ۱۲۲
پیوست ۱۲۸
مؤلفه های شهروندی آکسفام ۱۲۹
بررسی کیفیت زندگی، کیفیت رابطه زناشویی و روابط والد – فرزند در مصروعین بالغ
۲-۱-۴ واژه های تخصصی کلیدی در توصیف انواع حمله های صرعی.۲۰
۲-۱-۵ تظاهرات بالینی و انواع صرع.۲۲
۲-۱-۶ همه گیر شناسی.۲۸
۲-۱-۷ علت شناسی صرع.۲۹
۲-۱-۸ تشخیص های افتراقی صرع۳۱
۲-۱-۹ درمان صرع۳۱
۲-۱-۱۰ عوارض دارویی۳۳
۲-۱-۱۱ مسائل روانشناختی۳۵
۲-۲ گفتار دوم: کیفیت زندگی۴۶
۲-۲-۱ مقدمه۴۶
۲-۲-۲ مولفه های کیفیت زندگی.۴۸
۲-۲-۳ کیفیت زندگی مرتبط با سلامت۴۹
۲-۲-۴ کیفیت زندگی در صرع۵۰
۲-۳ گفتار سوم: ارتباط با همسر۷۴
۲-۳-۱ مقدمه۷۴
۲-۳-۲ الگوهای نظری روابط زناشویی.۷۵
۲-۳-۳ رضایت زناشویی.۷۶
۲-۳-۴ عوامل موثر بر رضایت زناشویی۷۷
۲-۳-۵ کیفیت رابطه زناشویی.۸۰
۲-۳-۶ عوامل موثر بر کیفیت رابطه زناشویی.۸۱
۲-۳-۷ عواطف و احساسات همسران۸۳
۲-۳-۸ نارضایتی در ارتباط زناشویی۹۰
۲-۳-۹ مسائل جنسی میان همسران.۹۱
۲-۳-۱۰ روابط با همسر در مصروعین.۹۲
۲-۳-۱۱ اختلال جنسی در مصروعین.۹۹
۲-۴ گفتار چهارم: روابط والد- فرزند.۱۰۱
۲-۴-۲ فرزندپروری.۱۰۳
۲-۴-۳ تعامل والد-فرزند۱۰۸
۲-۴-۴ نظریات مربوط به رابطه والد-فرزند۱۱۰
۲-۴-۵ عوامل موثر بر روابط والد-فرزند و آسیب های موجود در رابطه۱۱۲
۲-۴-۶ تربیت کودکان مصروع۱۱۵
۲-۴-۷ فرزند پروری در والدین مصروع۱۱۹
۲-۵ پیشینه پژوهشی مربوط به صرع۱۲۱
۲-۵-۱ پژوهش های خارجی.۱۲۱
۲-۵-۲ پژوهش های داخلی.۱۳۲
فصل سوم: روش پژوهش
۳-۱ روش پژوهش۱۳۹
۳-۲ جامعه آماری.۱۳۹
۳-۳ نمونه و روش نمونه گیری۱۳۹
۳-۴ روش جمع آوری اطلاعات.۱۴۰
۳-۵ شیوه اجرای پژوهش.۱۴۲
۳-۶ تجزیه و تحلیل داده ها۱۴۲
فصل چهارم: یافته های پژوهش
۴-۱ مقدمه.۱۴۳
۴-۲ بررسی توصیفی داده ها۱۴۳
۴-۳ بررسی استنباطی داده ها۱۴۵
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری
۵-۱ بحث در یافته های پژوهش.۱۵۲
۵-۲ نتیجه گیری۱۶۹
۵-۳ محدودیت های پژوهش.۱۷۰
۵-۴ پیشنهادات پژوهشی۱۷۰
۵-۴-۱ پیشنهادات پژوهشی.۱۷۰
۵-۴-۲ پیشنهادات کابردی.۱۷۱
پیوست ها
مطلب دیگر :
پیوست الف: فرم جمعیت شناختی.۱۷۳
پیوست ب: پرسشنامه کیفیت زندگی در مصروعین۱۷۴
پیوست ج: پرسشنامه احساسات مثبت نسبت به همسر۱۷۹
پیوست د: پرسشنامه رابطه والد-فرزند.۱۸۱
منابع
منابع فارسی.۱۸۳
منابع لاتین.۱۹۷
۱-۱ مقدمه
صرع[۱] یکی از فراوان ترین اختلالات عصب روانشناختی[۲] است که بررسی های جمعیت شناختی منزل به منزل شیوع آن را ۲/۲- ۴۱ نفر در هر هزار نفر برآورد کرده است (بنرجی[۳]، فیلیپی[۴] و هاسر[۵]، ۲۰۰۹ ). اصطلاح صرع از یک واژه یونانی به معنای «تسخیر شده توسط نیروی بیرونی» گرفته شده و تاریخچه آن در برگیرنده ۴۰۰۰ سال غفلت، موهوم پرستی و برچسب[۶] های ننگ آمیز است. تخلیه پیش بینی ناپذیر یاخته های مغز، در بسیاری از موارد، جلوه بالینی بسیار ناخوشایندی را در بیمار پدید می آورد که اغلب زمینه ساز برداشت های عامیانه و تفکرات غلط در زمینه علل زمینه ساز این بیماری بوده و بیمار را در معرض ناراحت کننده ترین برچسب های خودکار و یا روانی است که از تخلیه ناگهانی و بیش از حد بار الکتریکی سلول های عصبی مغز ناشی می شود. در این اختلال بخشی از مغز یا تمامی آن درگیر می باشد (مشتاق، ١٣٨٨). این بیماری از شیوع بالایی در همه سنین و در تمامی کشورها برخوردار است. البته اگرچه صرع می تواند در هر سنی رخ دهد، بیماری به احتمال بیشتر در کودکی یا سنین بالاتر میانسالی رخ می دهد (هرتز[۷] و همکاران، ۲۰۰۷).
مبتلایان به صرع ممکن است دوره های خوش خیم یا سخت داشته باشند اما بهرحال به خاطر داشتن یک بیماری مزمن، با مسائل مربوط به سبک زندگی شان چالش می کنند (شیگاگ[۸]، ۲۰۱۳). در واقع صرع به عنوان یک بیماری مزمن می تواند باعث بروز مشکلاتی شود که بسیار فراتر از اختلال تشنجی[۹] است (مانتیوفل[۱۰]، ۲۰۰۵) ؛ اختلالات رفتاری همراه[۱۱] در صرع خیلی فراوان هستند (کانر[۱۲]، ۲۰۰۹) و بر کیفیت زندگی[۱۳] بیماران عمیقاً تأثیر می گذارند. بعضی از اختلالات همراه می تواند نشأت گرفته از فعالیت های صرعی در حین تشنج[۱۴] و یا ناشی از تشنج های راجعه و طولانی[۱۵] باشد. حدود ۸۰ درصد از بیماران مبتلا به صرع کانونی[۱۶] از اختلالات شناختی رنج می برند و طبق مطالعات بیش از نیمی از مصروعین مشکلات رفتاری دارند (هلمستادتر[۱۷]، ۲۰۱۱) که منجر به ابعاد روانشناختی ضعیف در زندگی بزرگسالی می شود (هلمستادتر، ۲۰۱۴). در حالی که افسردگی، شایع ترین اختلال روانیِ همراه است (سوئینکلز[۱۸]، ۲۰۰۵)، اختلال اضطرابی، وسواس، ترس مرضی (نوحی، ۱۳۸۷)، سایکوز (صاحب الزمانی، ۱۳۸۷)، مشکل در حافظه و کندی روانی- حرکتی (هلمستادتر، ۲۰۱۲) نیز در این گروه بطور مکرر مشاهده شده است. در کودکان و در مبتلایان به صرع با شروع زودرس، موانع تحولی بیشتر رواج دارد و مشکلات رفتاری اساسی به وجود می آید؛ از جمله اختلال اتیسم، بیش فعالی، نقص توجه (تیلور[۱۹]، ۲۰۱۳). با توجه به آنچه گفته شد، بررسی تأثیر صرع بر کیفیت زندگی بیمار موضوع بالینی مهمی است که توجه پژوهشی روزافزونی را به خود جلب کرده است. صرع بر طیف گسترده ای از کارایی های روانشناختی و فردی اثر میگذارد. بررسی کیفیت زندگی بیمار شیوه ای مهم برای ارزیابی این تأثیرها است (به نقل از ابراهیمی و همکاران، ۱۳۹۰). کیفیت زندگی مفاهیم عمده ای را که موجب رضایت کلی از زندگی می شود در بر می گیرد. این مفاهیم شامل سلامتی، مسکن مناسب، اشتغال، امنیت شخصی و خانوادگی، آموزش و اوقات فراغت می باشد (نشاط دوست و همکاران، ۱۳۸۸). در واقع کیفیت زندگی به عنوان قضاوت شناختی آگاهانه راجع به رضایت فرد از زندگی تعریف می شود، به همین دلیل وقتی که فردی دچار بیماری مزمن می شود علایم فیزیولوژیکی، پیش آگهی درمان، رژیم درمانی و موضوعات مربوطه می توانند اثرات شدیدی بر درک کلی رضایت از زندگی بگذارند (جواهری،۱۳۸۹).
از سوی دیگر، خانواده به عنوان واحدی اجتماعی در برگیرنده بیشترین و عمیق ترین مناسبات انسانی است و علاوه بر آنکه منبع اولیه نیازهای اساسی فرد محسوب می شود، موقعیت های متعددی را برای یادگیری و شکل گیری نگرش ها و تشکیل باورهای فرد فراهم می آورد. کیفیت رابطه زناشویی یکی از جنبه های مهم مورد بررسی در مطالعات مربوط به خانواده است؛ این اهمیّت ناشی از اهمیّتی است که ازدواج و نتایج فردی و اجتماعی مربوط به آن دارد. کاستر (۲۰۰۹) و لارنس و همکاران (۲۰۰۹) کیفیت رابطه زناشویی را احساسات کلی همسران از شادمانی و رضایت آنها از زندگی مشترک تعریف می کنند. نقصان در سلامتی با کاهش کیفیت زندگی زناشویی رابطه دارد، که تحت تأثیر عواملی مانند کاهش درآمد، تغییر در بازار کار، فعالیت های مشترک اندک یا رفتار مشکل زا قرار می گیرد (به نقل از پاداش، ۱۳۸۹). همچنین، ممکن است ویژگی تعاملات میان زوجین برای کیفیت زندگی زناشویی مهم تر از صفات اجتماعی و یا فردی باشد. در این راستا، گاتمن، ضمن تحقیقاتی دریافت که کیفیت عواطف و احساسات همسران نسبت به هم و شیوه ای که آنان هیجانات خود را بروز می دهند به میزان قابل توجهی پیش بینی کننده آینده ثبات روابط آنهاست. فرایند مبادله هیجانات و درک هریک از زوجین از هیجانات همسرشان، در خشنودی و استحکام روابط زناشویی شان تعیین کننده است. برسی اثرات متغیرهایی مانند علاقه و احترام از جهات مختلف حائز اهمیّت است، از جمله اینکه نظریه پردازان بزرگ همچون مزلو، راجرز، ماری، راتر، فروم، هورنای و نظایر آنها نیاز به احترام و محبت را از مهمترین نیازهای روانی انسان بر شمرده اند (شولتز،۱۳۷۷). در روابط و تعامل بین زوجین، اگر هر یک از طرفین نتوانند زمینه ارضاء این دو نیاز را در یکدیگر فراهم آوردند، نه تنها از روابط خویش لذت نخواهند برد، بلکه زمینه ساز عدم تعادل روانی برای یکدیگر خواهند شد (گلاسر،۱۳۷۹). پژوهش های پیشین نشان می دهند که فشار اقتصادی ممکن است منجر به کناره گیری و عدم توجه مراقبت همسران نسبت به یکدیگر شود. بنابراین هنگامی که زوجین با مشکلات مالی روبرو می شوند تعامل های مثبت بین آنها کاهش می یابد. گرمی و حمایت کنندگی تعامل های زناشویی نیز بر خوشبختی و رضایتمندی زناشویی تأثیر می گذارد و از این طریق کیفیت زناشویی را کاهش می دهد (گانگ، ۲۰۰۷؛ صادقی، ۱۳۹۲). هنگامی که پیوند گرم و صمیمانه زن و شوهر، به دلیل رخ نمون مشکلات تبدیل به رابطه سرد و پر تعارض شود، این مسأله بر خصوصی ترین رابطه آنها یعنی رابطه جنسی، نیز تأثیری منفی خواهد گذاشت.
همچنین، تربیت و روابط با فرزندان نیز حائز اهمیّت است. فرد در تعاملات ابتدایی خود با خانواده به یک موجود اجتماعی تبدیل می شود و به همین دلیل از دیرباز عملکرد خانواده مورد توجه روانشناسان بوده است. (صمدی، ۱۳۸۸) در واقع، محققان اعتقاد دارند با اینکه والدین تنها افرادی نیستند که در اجتماعی کردن فرزندان شان نقش دارند، اما همواره خانواده به عنوان اصلی ترین عامل در نظرگرفته شده است و در این حیطه، جنبه های عاطفی رابطه والدین و فرزندان بیشترین اهمیّت را دارد (صادقی، مظاهری، ۱۳۸۶).
۱-۲ بیان مسأله
صرع نوعی بیماری عصبی مزمن و نمایانگر اختلال زودگذر در عملکرد مغز است که با تخلیه نابجا و سریع نورون ها در مغز مشخص می گردد. به دلیل ماهیت غیر قابل پیش بینی حملات صرع، ابتلاء به این بیماری چالش منحصر به فردی برای بیمار و خانواده وی به شمار رفته و مبتلایان پیامدهای اجتماعی متعددی را در ابعاد زندگی اجتماعی خود تجربه می کنند. پژوهش ها نشان می دهند که بیماران مصروع سطح پایین تری از تحصیلات، درآمد خانوادگی و وضعیت سلامتی در مقایسه با جمعیت سالم دارند. در واقع، برای بسیاری از بیماران مبتلا به صرع، ماهیت اجتماعی بیماری آنها یک معضل محسوب می شود. مطالعه ای بیان می دارد که ٢۵ درصد از افراد بالغ مبتلا به صرع نوعی از یک برچسب اجتماعی را در نتیجه بیماری خود تجربه می کنند (بندستورا، کامفیلد و کامفیلد، ۲۰۰۸). بیماران مبتلا به صرع، به دلیل داشتن ادراک از خود منفی، تمایل زیادی به نسبت دادن شکست ها به ناکارآمدی خود دارند، شکست هایی که بعضاً ناشی از تبعات دارا بودن یک بیماری نورولوژیک است و این حس ناکارآمدی و درماندگی را به سایر تجارب خود نیز منتقل نموده و عملاً بسیاری از فرصت های عملکرد موثر را از خود می گیرند و به جای حل صحیح مسأله به انزوا و درماندگی روی می آورند. صرع، باورها و نگرش های زیربنایی ناکارآمدی ایجاد می کند که مهارت های سازگاری و توانایی مقابله با مشکلات خاص یک بیماری مزمن را تحت تأثیر قرار می دهد. بیمار مصروع، باورها و نگرش هایی در مورد خود شکل می دهد که از عقاید یک فرد عادی متفاوت است و این نگرش ها به وسیله تجارب منفی مربوط به ابتلاء به صرع تقویت شده و منجر به سطوح بالای افسردگی و اضطراب مزمن می شود (صالح زاده، ۱۳۹۰). به عبارتی، این بیماران در معرض طیف وسیعی از اختلالات روانی شامل اضطراب، اختلالات شخصیتی و سایکوز قرار دارند (پاولی، استیفان، ۲۰۰۹). بدین ترتیب ابتلاء به صرع، کیفیت زندگی وابسته به سلامتی را در فردِ مبتلا مورد تهدید قرار داده و بررسی سطوح کیفیت زندگی را در این بیماران آشکار می سازد (منتظری و همکاران، ۱۳۸۹).
بطور کلی ۴۰ درصد از بیماران مصروع، مبتلا به اختلال روانپزشکی همراه هستند که یکی از علل آن مواجه شدن فرد با استرس ناشی از بیماری است (بیرقی، ۱۳۹۱). همچنین روابط بین فردی ضعیف و سبک های ارتباطی غلط (اغلب پرخاشگر یا منفعل) منجر به طرد شدن از سوی دیگران و افزایش انزوای اجتماعی، خلق منفی و تقویت ادراک از خود منفی بیماران است (صالح زاده،۱۳۹۰). صلاحیت اجتماعی نامطلوب (آلمان، ۲۰۱۴؛ و محولاتی، ۱۳۹۱) می تواند علت و نیز معلول این موضوع باشد. در واقع، سازگاری و صلاحیت اجتماعی ضعیف در این بیماران ناشی از عملکرد خانواده، عوارض نامطلوب دارو درمانی، شدت علائم و خیالبافی های نادرست کودک و والدین درباره ماهیت این اختلال است. به عبارت دیگر صرع تجربه استرس زایی است که تکامل و سازگاری فرد را تحت تأثیر قرار می دهد (مظاهری، ۱۳۸۸). در زمینه عملکرد خانواده می توان به اشتباهاتی اشاره کرد که تقریباً همیشه در تربیت کودک مصروع تکرار می شود؛ گاه پرستاری مبالغه آمیز و اتکاء زیاده از حد کودک به والدین و گاه برخورد خشن و تنبیهی با کودک. این رفتارهای متضاد والدین مرتباً تکرار می شود و کودک که از لحاظ جسمی و روانی ضعیف است نمی تواند با این تعارضات بیرونی مقابله و آنها را حل کند؛ نتیجه این فرایند اختلال رفتاری است (مقدسی،۱۳۸۰).
بررسی رابطه بلوغ عاطفی و خودشناسی در دانش آموزان مدارس دولتی و نمونه دولتی
۱-۷ تعریف مفهومی متغیرها ۷
۱-۸ تعریف عملیاتی متغیرها ۸
فصل دوم: عنوان فصل دوم
۲-۱ مقدمه . ۱۰
۲-۲ مبانی نظری بلوغ و بلوغ عاطفی ۱۰
۲-۲-۱ تعاریف مختلف بلوغ. ۱۰
۲-۲-۲ نظریه های مختلف در مورد نوجوانی ۱۱
۲-۲-۳ اهمیت بلوغ ۱۲
۲-۲-۴ انواع بلوغ . ۱۳
۲-۲-۵ سنین بلوغ در ایران ۱۴ ۲-۲-۶ عوامل مؤثر در بلوغ. ۱۴
۲-۲-۷ معیارهای بلوغ . ۱۴
۲-۲-۸ علتهای بلوغ ۱۵
۲-۲-۹ تغییرات هورمونی مربوط به بلوغ.۱۵
۲-۲-۱۰ رشد بدن.۶ ۱
۲-۲-۱۱ رشد حرکتی و فعالیت بدن. ۱۷
۲-۲-۱۲ رشد عقلی و پیشرفتهای درسی در دوران بلوغ ۱۷
۲-۲-۱۳ رسش جنسی۱۷
۲-۲-۱۴ تفاوتهای فردی در رشد مربوط به بلوغ ۱۹
۲-۲-۱۵ رشد مغز در دوران بلوغ ۱۹
۲-۲-۱۶ تغییر حالتهای برانگیختگی در دوران بلوغ ۲۰
۲-۲-۱۷ واکنش به تغییرات مربوط به بلوغ.۲۰
۲-۲-۱۸ تأثیر بلوغ بر حالتهای هیجانی و رفتار اجتماعی ۲۱
۲-۲-۱۹ زودرسی و دیررسی بلوغ. ۲۲
۲-۲-۲۰ زمانبندی بلوغ ۲۲
۲-۲-۲۱ خصایص بلوغ. ۲۴
۲-۲-۲۲ منشأ نگرانیهای دوره بلوغ ۲۵
۲-۲-۲۳ خطرهای روانشناختی بلوغ ۲۶
۲-۲-۲۴ خصوصیات افراد دارای بلوغ عاطفی ۲۷
۲-۲-۲۵ معیارهای رفتارهای عاطفی بالغ. ۲۷
۲-۲-۲۶ فرایند شکل گیری عواطف۲۸
۲-۲-۲۷ نگرشها و علائق در دوران بلوغ . ۲۸
۲-۲-۲۸ روابط با دوستان و همسالان در دوران بلوغ ۲۹
۲-۲-۲۹ هیجانات در دوران بلوغ. ۲۹
۲-۲-۳۰ سازگار شدن با تغییرات دوران بلوغ. ۲۹
۲-۳ مبانی نظری خودشناسی ۳۰
۲-۳-۱ تعاریف مختلف خودشناسی ۳۰
۲-۳-۲ نظام خود ۳۲
۲-۳-۳ نظریه های مختلف در مورد خود و مراحل مختلف آن . ۳۸
۲-۳-۴ جنبههای مختلف خود ۴۲
۲-۳-۵ حیطههای مختلف خود . ۴۴
۲-۳-۶ مفهوم خود و دیدگاههای مختلف درمورد آن ۴۵
۲-۳-۷ روانشناسی و رابطه آن با خودشناسی ۴۶
۲-۳-۸ خودشناسی در قرآن کریم ۴۶
۲-۳-۹ پیدایی شناخت خود در چه سنی است ۴۷
۲-۳-۱۰ خودشناسی و ارتباط آن با حافظه . ۴۷
۲-۳-۱۱ اهمیت خودشناسی . ۴۷
۲-۳-۱۲ اهمیت خودشناسی در رفتار اخلاقی با خود ۴۷
۲-۳-۱۳ آثار خودشناسی . ۴۸
۲-۳-۱۴ راههای دستیابی به خودشناسی . ۴۹
۲-۳-۱۵ مشکلات مربوط به توسعه خودآگاهی ۵۰
۲-۳-۱۶ ویژگیهای افراد دارای خودشناسی ۵۲
۲-۳-۱۷ رابطه خودشناسی با هوشهیجانی و دیدگاهپذیری . ۵۲
۲-۳-۱۸ نقش ادراک از خود در رشد آسیبشناسیروانی . ۵۲
۲-۳-۱۹ نقش ادراک از خود در رشد اختلال اضطراب اجتماعی ۵۳
۲-۴ پیشینه پژوهشی تحقیق . ۵۳
فصل سوم: عنوان فصل سوم
۳-۱ مقدمه . ۶۴
۳-۲ روش پژوهش ۶۴
۳-۳ جامعه، حجم نمونه و روش نمونه گیری . ۶۴
۳-۴ ابزارهای اندازه گیری ۶۵
۳-۴-۱ پرسشنامه بلوغ عاطفی ۶۵
۳-۴-۲ پرسشنامه خودشناسی . ۶۵
۳-۴-۳ پرسشنامه محقق ساخته . ۶۵
۳-۵ روش جمعآوری اطلاعات ۶۵
۳-۶ روش تجزیه و تحلیل اطلاعات . ۶۶
فصل چهارم: عنوان فصل چهارم
۴-۱ مقدمه . ۶۸
۴-۲ یافته های جمعیتشناختی ۶۸
۴-۳ یافته های توصیفی . ۷۰
۴-۴ یافته های استنباطی . ۷۱
۴-۵ جمعبندی . ۸۳
فصل پنجم: نتیجه گیری و بحث
۵-۱ مقدمه . ۸۵
۵-۲ یافته های مربوط به همبستگی بین بلوغ عاطفی و خودشناسی .۸۵
۵-۳ یافته های مربوط به تفاوت بلوغ عاطفی و خودشناسی در دانش آموزان ۸۷
۵-۴ یافته های مربوط به پیش بینی خودشناسی از طریق بلوغ عاطفی . ۸۹
۵-۵ نتیجه گیری.۹۰
۵-۶ محدودیتهای پژوهش . ۹۱
۵-۷ پیشنهادات ۹۱
منابع
منابع فارسی ۹۳
منابع انگلیسی . ۹۶
مقدمه
رشد و تکامل فرایندی مداوم و منظم است که تسلسل قابل پیش بینی دارد. اگر چه سرعت پیشرفت آن متفاوت است ولی تمام افراد بشر مراحل مشابه آن را طی می کنند. «بلوغ از مهمترین مراحل دوران زندگی هر فردی است که با تغییرات تکاملی فیزیکی، عقلانی و عاطفی – اجتماعی مشخص میشود.» (نلسون[۱]، به نقل از ولایتی، ۱۳۷۹). دوره بلوغ[۲] از دیدگاه روانشناسان، مربیان اخلاق و سایر دانشمندان، دوره حساسی است. از فیلسوفان قدیم سقراط، افلاطون، ارسطو و . به آن توجه نموده و ژان ژاک روسو در کتاب امیل، بلوغ را تولد ثانوی نامیده است (قره بگلو و کریمیان، ۱۳۸۰).
بلوغ در لغت به معنی رسیدن، به سر رسیدن و رسیدن به سن رشد میباشد. کلمه بلوغ «Puberty» در زبان انگلیسی از کلمه لاتین «Pubertas» به معنای سن مردانگی یا سن بزرگسالی مشتق شده است. بلوغ عاطفی[۳] عبارت است از خروج کودک از انگیزه های کودکانه، و نشان دادن عواطف خود به شکل بزرگترها، آن چنان که عاطفهاش جهتدار و در خط تعدیل و کنترل باشد. همچنین بلوغ عاطفی زمانی است که فرد بتواند خود و دیگران را به وجهی مناسب دوست بدارد و واکنش معقولی را جایگزین واکنش هیجانی کند (احمدی، ۱۳۷۴). بلوغ عاطفی از عوامل مؤثر در الگوی شخصیت است و به کنترل رشد نوجوان کمک می کند. از نظر کول (۱۹۴۴؛ به نقل از سینک و بهارگاوا) «برجستهترین علامت بلوغ عاطفی توانایی تحمل تنش است.» کاپلان و بارون خصوصیات شخصی را که از لحاظ عاطفی بالغ است بررسی کرده، او میگوید فردی که از لحاظ عاطفی بالغ است قابلیت مقاومت در برابر تأخیر ارضای نیازها را دارد، توان تحمل میزان معقول ناکامی را دارد و می تواند توقعات خویش را بر مبنای اقتضای موقعیت به تعویق اندازد یا در آن تجدید نظر نماید.
خودشناسی[۴] عبارت است از آگاهی لحظه به لحظه فرد نسبت به حالات روانشناختی و توان تمایز نهادن و تحلیل محتوای تجارب کنونی و نیز پردازش شناختی فعال دربارهی خود و معطوف به رویدادهای گذشته است که نتیجه آن ایجاد دید وسیعتر برای هدایت رفتار و تشکیل طرحوارههای فردی پیچیدهتر و کاملتر است (طهماسب، ۱۳۸۴).
ارتباط خودشناسی با زمینه های مختلف، از جمله پژوهشهای روانشناسی اجتماعی، خانواده و ناسازگاری تأمل پذیر است (ویلسون و دان[۵]، ۲۰۰۴). با توجه به مطالب ارائه شده و از آن جایی که در شرایط حاضر نوجوانان و کودکان با مشکلات بسیاری در زندگی خویش مواجه هستند و این مشکلات موجب مسائل روان – تنی بسیاری چون اضطراب، تنش، ناکامی و آشفتگی عاطفی در زندگی روزمره میشوند و نیز، با توجه به این که بخش عظیمی از جمعیت کشورمان را نوجوانان و دانش آموزان به خود اختصاص دادهاند و این افراد در آینده عهدهدار وظایف و مسئولیتهای مختلف جامعه خواهند بود؛ بیتوجهی به نیازهای ضروری این قشر، صدمات جبران ناپذیری به
مطلب دیگر :
فراهان : راهکار های برای تجربه های بیشتر و بهتر -
پیکرهی اجتماع وارد خواهد ساخت. بنابراین، این مطالعه با هدف بررسی رابطه بین بلوغ عاطفی و خودشناسی در دانش آموزان انجام گرفت.
۱–۲ بیان مسئله
مبحث بلوغ و بلوغ عاطفی از جمله مفاهیمی است که توجه روانشناسان و متخصصان علوم تربیتی را به خود جلب کرده است. به اعتقاد بسیاری از متخصصان، بلوغ عاطفی از جمله متغیرهایی است که روی عملکرد تحصیلی دانش آموزان تأثیر میگذارد.
محققان مختلف، بلوغ عاطفی را این گونه تعریف کردهاند: بلوغ عاطفی عبارت است از خروج کودک از انگیزه های کودکانه، و نشان دادن عواطف خود به شکل بزرگترها، آن چنان که عاطفهاش جهتدار و در خط تعدیل و کنترل باشد. بلوغ نقطه عطف و دوره بحرانی انتقال از کودکی به بزرگسالی و زمان اکتساب قدرت باروری است. به عبارت دیگر، بلوغ دورهای از رشد روانی، جسمی، ذهنی، عاطفی و اجتماعی فرد است که ثبات و تکوین شخصیت در آن صورت میگیرد (نجفی و همکاران، ۱۳۹۰). مورگان (۱۹۳۴؛ به نقل از سینک و بهارگاوا) «میگوید یک نظریهی کارآمد دربارهی بلوغ عاطفی باید تمام حیطهی فردیت، نیروها و توانایی لذت بردن از این نیروها را در نظر بگیرد.» از نظر والتری، دی و اسمیت سون (۱۹۷۴؛ به نقل از سینک و بهارگاوا) «بلوغ عاطفی جریانی است که طی آن شخصیت فرد مداوماً برای احراز بیش از پیش سلامت عاطفی، از لحاظ روانی و فردی میکوشد».
مطالعات نشان دادهاند افرادی که از بلوغ عاطفی پایین برخوردار هستند، نمیتوانند در شرایط مختلف واکنش مناسبی نشان دهند و همچنین آنها نمیتوانند خود را به جای دیگران بگذارند، اما افرادی که از بلوغ عاطفی بالایی برخوردارند، قادر هستند که در شرایط دشوار هم، کنترل هیجانی و عاطفی خود را حفظ کنند (مهینترابی و همکاران، ۱۳۹۰). در تعدادی از تحقیقات دیگر، این نتیجه به دست آمد که عدم بلوغ عاطفی می تواند باعث ایجاد مشکلاتی در زندگی زناشویی شود. زوجهایی که از بلوغ عاطفی پایینی برخوردارند، نمیتوانند در شرایط مختلف واکنش مناسب نشان دهند، همچنین، نمی تواند خود را به جای طرف مقابل بگذارند. از این رو اختلافات در زندگی مشترک افزایش مییابد. اما در صورتی که زوجها از بلوغ عاطفی بالایی برخوردار باشند، قادر خواهند بود در شرایط دشوار زندگی هم کنترل هیجانی و عاطفی خود را حفظ نمایند. آنها همچنین، ضمن شناسایی نیازهای خود و طرف مقابل، برای برآورده سازی این نیازها در جریان زندگی مشترک تلاش می کنند. همچنین نشان داده شد، که بلوغ عاطفی بالا موجب افزایش رضایتمندی زندگی زناشویی و کاهش نارضایتی زناشویی میشود (مهینترابی و همکاران، ۱۳۹۰).
همچنین تحقیقات نشان دادهاند که بین بلوغ عاطفی و سلامت روانی و عمومی ارتباط معناداری وجود دارد. به این ترتیب، افرادی که از بلوغ عاطفی بالایی برخوردار بودند از سلامت روانی و عمومی خوبی نیز برخوردار بودند و به هر میزان که آگاهی آنها از دوران بلوغ بیشتر بود، سلامت روانی و عمومی آنها نیز در سطح مطلوبتری قرار داشت (آقا یوسفی و همکاران، ۱۳۸۸).
از میان تمامی پیشرفتها و پژوهشهای علمی هیچ یک به اندازه شناخت انسان توجه او را به خود جلب نکرده است. آدمی از دیرباز کوشیده است تا افکار، عواطف، و احساسات خود و هم نوعان خود را دریابد. علاقه همیشگی اکثر مردم به افسانهها، داستانها، سرگذشتها و شرح حالها گویای این نظر است (پارسا،۱۳۷۷).
نقش خودشناسی به عنوان سازهای شخصیتی که واجد ملاکهای رفتاری معین است، در تبیین و پیش بینی فرایندها و سازههای مختلف روانشناختی، در پژوهشهای پیشین به تأیید رسیده است (قربانی و همکاران، ۲۰۰۵). در دو دههی اخیر بیش از پیش به نقش خودآگاهی در بهداشت روانی توجه شده است.
برخی از محققان بر آنند که خودآگاهی پیامدهای منفی برای بهداشت روانی فرد دارد. نتایج مطالعات آنان نشان داده است که اشتغال فکری با شکستها و محرومیتها، به ویژه هنگامی که توأم با احساس نگرانی از حضور در کنار دیگران باشد، منجر به استمرار و تشدید افسردگی میگردد (نالن – هاکسما[۶]، ۱۹۹۰؛ هاکسما و گروگاس[۷]، ۱۹۹۴؛ پیزنسکی و گرینبرک[۸]، ۱۹۸۷).
همچنین نتایج پژوهش نشان داده است که خودآگاهی و اجزای آن با اختلالات روابط بین فردی رابطه دارد (لطیفیان و سیف، ۱۳۸۶). گنجاندن مفهوم خودشناسی در میان هر چیز، به ویژه دربارهی مسائل مرتبط با زندگی زناشویی پیامدهای مهمی دارد. مکاتب و روشهای مشاورهای و رواندرمانی و حتی آموزههای دینی، افراد را به تدبر در خویشتن فراخواندهاند (برن[۹]، ۲۰۰۷). از این منظر، خودشناسی مقدمه ارتباط مؤثر با دیگران تلقی میشود (باتلر و وامپلر[۱۰]، ۱۹۹۹). باتلر وامپلر (۱۹۹۹) طی پژوهشی به این نتیجه دست یافتند که آموزش مهارتهای ارتباط به پیشرفتهای چشمگیری در ارتباط افراد با یکدیگر میشود و همچنین میزان خودشناسی را نیز افزایش میدهد.
موسوی و قربانی (۱۳۸۵) طی پژوهشی که روی ۱۵۱ نفر از دانشجویان دانشگاه تهران انجام دادند به این نتیجه رسیدند که بین خودشناسی و آسیبهای روانشناختی همبستگی منفی وجود دارد. با توجه به نقش تسهیلگر فرایند خودشناسی در همسانی درونی، ویژگی خود نظمدهندهی آن (هیگنز[۱۱]، ۱۹۹۶)، و تأثیر آن در بهزیستی روانی (قربانی و همکاران، ۲۰۰۳)، میتوان پیش بینی کرد، هر چه میزان خودشناسی بالاتر باشد، همسانی درونی بیشتر و مشکلات روانشناختی کمتر است. نتایج پژوهشهای اخیر حاکی از آن است که شدت و وضوح خودآگاهی در تعامل با ماهیت افکار، عواطف و باورها به ویژه احساس نومیدی و نیز ارزشی که فرد برای خود به عنوان یکی از اعضای اجتماع قائل است، می تواند به انحای مختلف بر بهداشت روانی فرد تأثیر بگذارد (سیمون و هارتر[۱۲]، ۱۹۹۸).
فهم ذهن دیگران و خودآگاهی (آگاهی بر حالات ذهنی خود) به موازات یکدیگر پیش میرود، دانش در مورد ذهن خود به دانش در مورد ذهن دیگران مربوط است (گوپنیک[۱۳]، ۱۹۹۳). از این رو، آنان که شناخت گستردهتر و عمیقتری از خود دارند، دیگران را نیز بهتر میتوانند درک کنند و پیش بینی دقیقتری از افکار خود و سایرین خواهند داشت و بدین ترتیب مشکلات کمتری را در رابط بین فردی با دیگران تجربه خواهند کرد.
با توجه به این که متغیرهای بلوغ عاطفی و خودشناسی در زندگی فرد از اهمیت به سزایی برخوردار است اما در ادبیات پژوهشی به این متغیرها و رابطه آنها با هم توجه زیادی نشده و تحقیقاتی که در این زمینه، چه در داخل و چه در خارج صورت گرفته محدود میباشد. بنابراین، در این پژوهش مسئله اصلی بررسی رابطه بین بلوغ عاطفی و خودشناسی در دانش آموزان مدارس دولتی و نمونه دولتی میباشد؛ و ما میخواهیم بدانیم که آیا بین متغیرهای بلوغ عاطفی و خودشناسی در بین دانش آموزان رابطه وجود دارد یا نه؟
۱–۳ دلایل توجیهی و ضرورت انجام تحقیق
دوران بلوغ یکی از مهمترین دورانهای زندگی است. در این دوره بزرگترین تغییرات فیزیولوژی و روانی در فرد ایجاد میشود و شناخت این تحولات و تغییرات در رفتار و کردار نوجوانان بسیار ارزشمند است.
دانش آموزان از مهمترین اقشار جامعه و جزء روشنفکران آن محسوب میشوند که نگرش و عملکرد آنها در کل جامعه تأثیر دارد. هر چه این قشر از نظر رفتاری، عملکردی و شناختی پویاتر و انعطاف پذیرتر باشند، به همان اندازه جامعه در دستیابی به اهداف و پیشرفت موفقتر خواهد بود. با وجود آن که همواره پرسشهایی بنیادین در باب ماهیت ذهن انسان و توانایی وی در شناخت خود مطرح بوده است، اما مفهوم خودشناسی تاکنون جایگاه اصلی خود را در روانشناسی به عنوان موضوعی عمده و اساسی به دست نیاورده است.
ارتباط خودشناسی با زمینه های پژوهشی مختلف از جمله سنت روان پویشی، پژوهشهای شخصیت که در آن صفات شخصیتی به واسطه پرسشنامههای خود سنجی ارزیابی میشوند و پژوهشهای روانشناسی اجتماعی در زمینه ماهیت خود پنداشت قابل تأمل است (ویلسون و دان،۲۰۰۴). همچنین بلوغ عاطفی با بسیاری از جنبه های زندگی فرد ارتباط دارد. پس با توجه به اهمیت بلوغ عاطفی و خودشناسی در زندگی انسان، نتایج این پژوهش می تواند در زمینه های بهداشت و سلامت روان مورد استفاده قرار گیرد و از اهمیت به سزایی برخوردار است. همچنین، نتایج این پژوهش در زمینه های برنامه ریزی تحصیلی در مدارس نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. از جمله ضرورتهای دیگر این پژوهش انجام تحقیقات کم در زمینه موضوع پژوهش میباشد؛ و انجام این تحقیق از بُعد افزایشی در ارتقای پژوهشهای مربوط به سلامت روان دانش آموزان اهمیت به سزایی دارد.
۱-۴ اهداف تحقیق
۱–۴–۱ اهداف کلی
- بررسی رابطه بلوغ عاطفی و خودشناسی در دانش آموزان مدارس دولتی و نمونه دولتی.
- مقایسه بلوغ عاطفی و خودشناسی در دانش آموزان مدارس دولتی و نمونه دولتی.
- پیش بینی میزان خودشناسی دانش آموزان براساس مؤلفه های بلوغ عاطفی.
۱–۴–۲ اهداف جزئی
تعیین رابطه بین بلوغ عاطفی و خودشناسی در دانش آموزان.
تعیین رابطه بین مؤلفه های بلوغ عاطفی و خودشناسی در دانش آموزان.
تعیین رابطه بین بلوغ عاطفی و مؤلفه های خودشناسی در دانش آموزان.
تعیین تفاوت بین بلوغ عاطفی و خودشناسی در دانش آموزان مدارس دولتی و نمونه دولتی.
تعیین تفاوت بین بلوغ عاطفی و خودشناسی در دانش آموزان دختر و پسر.
تعیین تفاوت بین مؤلفه های بلوغ عاطفی در دانش آموزان دختر و پسر.